5.5.1. Wprowadzenie i klasyfikacja ogólna

Preparaty stosowane przy masażu klasycznym stanowią szeroką grupę substancji o zróżnicowanym składzie, konsystencji, mechanizmie działania i wskazaniach klinicznych. Ich podstawowym zadaniem jest ułatwienie wykonania technik masażu (zapewnienie poślizgu, zmniejszenie tarcia), jednak wiele z nich wywiera również samodzielne działanie terapeutyczne – rozgrzewające, chłodzące, przeciwzapalne, przeciwbólowe, przekrwienne, regenerujące lub relaksujące.

Preparaty stosowane przy masażu można podzielić na następujące kategorie:

I. Środki poślizgowe – substancje zapewniające poślizg rąk masażysty po skórze pacjenta, bez samodzielnego działania farmakologicznego (talk, oliwa, wazelina, lanolina, mydło).

II. Preparaty wspomagające o działaniu farmakologicznym – substancje zawierające składniki aktywne, wywierające działanie terapeutyczne na tkanki masowane (maści rozgrzewające, żele przeciwzapalne, kremy przeciwbólowe).

III. Preparaty naturalne i aromaterapeutyczne – substancje pochodzenia roślinnego, olejki eteryczne, ekstrakty ziołowe, stosowane w masażu relaksacyjnym, aromaterapeutycznym i kosmetycznym.

IV. Preparaty specjalistyczne – substancje przeznaczone do masażu w określonych jednostkach chorobowych (preparaty do masażu limfatycznego, do masażu sportowego, do masażu tkanek głębokich).

V. Środki higieniczne i pielęgnacyjne – substancje stosowane przed i po masażu w celu oczyszczenia skóry, dezynfekcji lub pielęgnacji (środki antyseptyczne, kremy nawilżające, toniki).

5.5.2. Środki poślizgowe – szczegółowy wykaz

A. Talk kosmetyczny (łac. Talcum venetum)

Skład: Krzemian magnezu (Mg₃Si₄O₁₀(OH)₂), naturalny minerał o strukturze warstwowej.

Postać: Biały, drobnoziarnisty proszek o jedwabistej konsystencji.

Mechanizm działania: Talk absorbuje wilgoć ze skóry, zmniejsza tarcie między rękami masażysty a skórą pacjenta, zapewnia suchy poślizg. Nie wchłania się przez skórę.

Wskazania:

• Masaż klasyczny na suchej skórze,
• Masaż u pacjentów z nadmierną potliwością,
• Masaż w warunkach podwyższonej temperatury otoczenia,
• Masaż okolic o cienkiej skórze (twarz, szyja),
• Masaż u pacjentów z alergią na substancje tłuszczowe.

Przeciwwskazania:

• Skóra uszkodzona, z ranami lub otarciami (talk może wnikać w uszkodzoną skórę),
• Choroby skóry z pęcherzami lub wypryskami,
• Alergia na talk (rzadka),
• Masaż w okolicach błon śluzowych.

Sposób aplikacji: Niewielką ilość talku nanosi się na dłonie masażysty lub bezpośrednio na skórę pacjenta. Rozprowadza się równomiernie, tworząc cienką, suchą warstwę.

Uwagi: Talk jest środkiem poślizgowym „suchym" – nie natłuszcza skóry, nie zamyka porów, nie wywołuje reakcji alergicznych (z wyjątkiem rzadkich przypadków nadwrażliwości). Jest szczególnie przydatny w masażu okolic o cienkiej, delikatnej skórze oraz u pacjentów z tendencją do nadmiernej potliwości.

B. Oliwa nicejska (łac. Oleum Olivarum)

Skład: Olej roślinny tłoczony z oliwek (Olea europaea), zawierający kwas oleinowy (55–85%), kwas linolowy (3–21%), kwas palmitynowy (7–20%), witaminę E, polifenole, skwalen.

Postać: Żółtozielona, oleista ciecz o charakterystycznym, łagodnym zapachu.

Mechanizm działania: Oliwa tworzy na skórze cienką warstwę tłuszczową, zapewniającą poślizg i zmniejszającą tarcie. Jednocześnie natłuszcza skórę, dostarcza nienasyconych kwasów tłuszczowych i witaminy E, poprawia elastyczność naskórka.

Wskazania:

• Masaż klasyczny na skórze normalnej i suchej,
• Masaż relaksacyjny,
• Masaż kosmetyczny,
• Masaż u pacjentów ze skórą suchą, odwodnioną,
• Masaż dzieci i osób starszych (delikatne działanie natłuszczające).

Przeciwwskazania:

• Alergia na oliwę lub oliwki (rzadka),
• Skóra tłusta, z tendencją do trądziku (oliwa może zamykać pory),
• Ostre stany zapalne skóry.

Sposób aplikacji: Niewielką ilość oliwy (3–5 ml) nanosi się na dłonie masażysty, rozgrzewa między dłońmi, a następnie rozprowadza na skórze pacjenta. Nie należy stosować nadmiernej ilości – zbyt duża warstwa oliwy utrudnia wykonanie technik masażu.

Uwagi: Oliwa nicejska jest jednym z najstarszych i najbardziej uniwersalnych środków poślizgowych stosowanych w masażu. Jest dobrze tolerowana przez większość pacjentów, nie wywołuje reakcji alergicznych (z wyjątkiem rzadkich przypadków) i nie zamyka porów skóry w takim stopniu jak wazelina.

C. Wazelina (łac. Vaselinum)

Skład: Mieszanina węglowodorów nasyconych (parafina stała i olej parafinowy), otrzymywana z ropy naftowej.

Postać: Biała lub żółtawa, półstała masa o tłustej, jednorodnej konsystencji.

Mechanizm działania: Wazelina tworzy na skórze grubą, okluzyjną warstwę tłuszczową, zapewniającą długotrwały poślizg. Zamyka pory skóry, zapobiega utracie wody z naskórka (działanie okluzyjne).

Wskazania:

• Masaż klasyczny na skórze bardzo suchej, odwodnionej,
• Masaż okolic o grubej skórze (stopy, dłonie, łokcie),
• Masaż w warunkach niskiej temperatury (ochrona przed oziębieniem),
• Masaż tkanek głębokich (wymaga grubego poślizgu).

Przeciwwskazania:

• Skóra tłusta, z tendencją do trądziku,
• Ostre stany zapalne skóry,
• Alergia na wazelinę (rzadka),
• Masaż okolic o cienkiej skórze (twarz, szyja) – wazelina jest zbyt ciężka.

Sposób aplikacji: Niewielką ilość wazeliny (2–4 ml) nanosi się na dłonie masażysty, rozgrzewa między dłońmi, a następnie rozprowadza na skórze pacjenta.

Uwagi: Wazelina jest środkiem poślizgowym „ciężkim" – zapewnia długotrwały poślizg, ale zamyka pory skóry i może powodować podrażnienia u pacjentów ze skórą wrażliwą. Jest szczególnie przydatna w masażu okolic o grubej, zrogowaciałej skórze oraz w masażu tkanek głębokich, gdzie wymaga się grubego, trwałego poślizgu.

D. Lanolina (łac. Lanolinum, Adeps lanae)

Skład: Naturalna mieszanina estrów kwasów tłuszczowych i alkoholi steroidowych, otrzymywana z wełny owczej. Zawiera cholesterol, lanosterol, kwasy tłuszczowe (lanopalmitynowy, lanocerynowy).

Postać: Żółtawa, półstała masa o charakterystycznym, łagodnym zapachu wełny.

Mechanizm działania: Lanolina tworzy na skórze elastyczną, półokluzyjną warstwę tłuszczową, zapewniającą poślizg i jednocześnie umożliwiającą wymianę gazową. Ma zdolność wchłaniania wody (do 200% swojej masy), co czyni ją doskonałym emulgatorem.

Wskazania:

• Masaż klasyczny na skórze suchej, odwodnionej,
• Masaż kosmetyczny i pielęgnacyjny,
• Masaż u pacjentów ze skórą wrażliwą (lanolina jest dobrze tolerowana),
• Masaż okolic o średniej grubości skóry,
• Masaż w stanach po oparzeniach (w fazie regeneracji).

Przeciwwskazania:

• Alergia na lanolinę (stosunkowo częsta – 1–3% populacji),
• Ostre stany zapalne skóry,
• Skóra z wypryskami lub pęcherzami.

Sposób aplikacji: Niewielką ilość lanoliny (2–4 ml) nanosi się na dłonie masażysty, rozgrzewa między dłońmi, a następnie rozprowadza na skórze pacjenta.

Uwagi: Lanolina jest środkiem poślizgowym o średniej „ciężkości" – zapewnia dobry poślizg, nie zamyka całkowicie porów skóry i ma zdolność nawilżania naskórka. Jest szczególnie przydatna w masażu kosmetycznym i pielęgnacyjnym. Przed pierwszym zastosowaniem należy wykonać próbę uczuleniową (nanieść niewielką ilość na skórę przedramienia i odczekać 24 godziny).

E. Mydło (łac. Sapo)

Skład: Sole sodowe lub potasowe kwasów tłuszczowych, otrzymywane w reakcji zmydlania tłuszczów z wodorotlenkiem sodu lub potasu.

Postać: Stała (mydło w kostce) lub płynna (mydło w płynie) masa o właściwościach powierzchniowo czynnych.

Mechanizm działania: Mydło tworzy na skórze pianę, zapewniającą poślizg i jednocześnie oczyszczającą skórę z zanieczyszczeń i nadmiaru sebum.

Wskazania:

• Masaż higieniczny (mycie połączone z masażem),
• Masaż u pacjentów z nadmierną potliwością,
• Masaż w warunkach szpitalnych (gdzie wymagana jest higiena),
• Masaż stóp (połączenie mycia z masażem).

Przeciwwskazania:

• Skóra sucha, odwodniona (mydło może wysuszać skórę),
• Skóra wrażliwa, z tendencją do podrażnień,
• Ostre stany zapalne skóry,
• Alergia na składniki mydła.

Sposób aplikacji: Mydło rozpuszcza się w niewielkiej ilości wody, tworząc pianę, którą nanosi się na skórę pacjenta. Po masażu skórę należy spłukać czystą wodą.

Uwagi: Mydło jest środkiem poślizgowym „mokrym" – zapewnia poślizg w obecności wody. Jest stosowane przede wszystkim w masażu higienicznym i w warunkach szpitalnych. Nie jest zalecane w masażu klasycznym na suchej skórze, ponieważ może wysuszać naskórek.

5.5.3. Preparaty wspomagające o działaniu farmakologicznym

A. Maści i żele rozgrzewające

Przykłady:

• Maść kamforowa (Camphorae unguentum) – zawiera kamforę (10%), wywołuje miejscowe przekrwienie i uczucie ciepła.
• Maść z kapsaicyną – zawiera kapsaicynę (0,025–0,075%), substancję czynną z papryki chili, wywołującą intensywne przekrwienie i działanie przeciwbólowe.
• Żele z salicylanem metylu – zawierają salicylan metylu (5–10%), wywołujący miejscowe przekrwienie i działanie przeciwbólowe.
• Maści z jadem pszczelim lub wężowym – zawierają peptydy i enzymy wywołujące miejscowe przekrwienie i działanie przeciwzapalne.
• Maści z olejkiem cynamonowym lub goździkowym – zawierają eugenol lub aldehyd cynamonowy, wywołujące uczucie ciepła.

Mechanizm działania: Składniki aktywne penetrują przez skórę do tkanek głębszych, wywołując miejscowe przekrwienie (rozszerzenie naczyń krwionośnych), uczucie ciepła, zmniejszenie bólu i rozluźnienie mięśni.

Wskazania:

• Masaż w stanach przewlekłych bólów mięśniowych,
• Masaż w chorobie zwyrodnieniowej stawów,
• Masaż w zespołach bólowych kręgosłupa,
• Masaż sportowy (przedstartowy, treningowy),
• Masaż w stanach po urazach (w fazie przewlekłej),
• Masaż w nerwobólach.

Przeciwwskazania:

• Ostre stany zapalne,
• Skóra uszkodzona, z ranami lub otarciami,
• Alergia na składniki preparatu,
• Ciąża i okres karmienia piersią,
• Dzieci poniżej 12 roku życia (preparaty z kapsaicyną i kamforą),
• Okolice błon śluzowych, oczu, twarzy.

Sposób aplikacji: Niewielką ilość maści lub żelu (1–3 g) nanosi się na skórę masowanej okolicy i delikatnie rozprowadza przed rozpoczęciem masażu. Masaż wykonuje się na warstwie preparatu.

B. Maści i żele przeciwzapalne

Przykłady:

• Żele z diklofenakiem (1–5%) – niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ).
• Żele z ibuprofenem (5–10%) – NLPZ.
• Żele z ketoprofenem (2,5–5%) – NLPZ.
• Żele z naproksenem (10%) – NLPZ.
• Maści z indometacyną (1%) – NLPZ.
• Żele z arniką – preparat roślinny o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym.

Mechanizm działania: NLPZ hamują aktywność cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2), zmniejszając syntezę prostaglandyn – mediatorów stanu zapalnego i bólu. Preparaty z arniką hamują aktywność NF-κB i zmniejszają produkcję cytokin prozapalnych.

Wskazania:

• Masaż w stanach zapalnych tkanek miękkich (w fazie podostrzej),
• Masaż w chorobie zwyrodnieniowej stawów,
• Masaż w stanach po urazach (w fazie podostrzej i przewlekłej),
• Masaż w zapaleniu ścięgien i pochewek ścięgnistych (w fazie przewlekłej),
• Masaż w zespołach bólowych kręgosłupa.

Przeciwwskazania:

• Alergia na NLPZ lub arnikę,
• Skóra uszkodzona, z ranami lub otarciami,
• Czynna choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy,
• Ciąża i okres karmienia piersią (NLPZ),
• Dzieci poniżej 12 roku życia (NLPZ),
• Astma aspirynowa.

Sposób aplikacji: Niewielką ilość żelu lub maści (1–3 g) nanosi się na skórę masowanej okolicy i delikatnie rozprowadza przed rozpoczęciem masażu.

C. Maści i żele przeciwbólowe

Przykłady:

• Żele z lidokainą (2–5%) – miejscowy środek znieczulający.
• Maści z mentolem (1–5%) – wywołują uczucie chłodu i działanie przeciwbólowe.
• Żele z kamforą i mentolem (preparaty złożone) – połączenie działania rozgrzewającego i chłodzącego.
• Plastry z lidokainą (5%) – stosowane przed masażem w okolicach o nasilonym bólu.

Mechanizm działania: Lidokaina blokuje kanały sodowe w błonach komórek nerwowych, hamując przewodzenie impulsów bólowych. Mentol aktywuje receptory TRPM8 (receptory zimna), wywołując uczucie chłodu i hamując przewodzenie bólu.

Wskazania:

• Masaż w stanach o nasilonym bólu (przed masażem właściwym),
• Masaż w neuralgiach,
• Masaż w zespołach bólowych kręgosłupa,
• Masaż w stanach po urazach (w fazie podostrzej).

Przeciwwskazania:

• Alergia na lidokainę lub mentol,
• Skóra uszkodzona, z ranami lub otarciami,
• Okolice błon śluzowych, oczu.

D. Maści i żele chłodzące

Przykłady:

• Żele z mentolem (3–10%) – wywołują uczucie chłodu.
• Żele z olejkiem miętowym – zawierają mentol i menton.
• Żele z eukaliptusem – zawierają eukaliptol (1,8-cyneol).
• Żele chłodzące sportowe – preparaty złożone z mentolem, kamforą i eukaliptusem.

Mechanizm działania: Mentol i eukaliptol aktywują receptory TRPM8 (receptory zimna), wywołując uczucie chłodu, zmniejszając obrzęk i działając przeciwbólowo. Eukaliptol ma również działanie przeciwzapalne i wykrztuśne.

Wskazania:

• Masaż w stanach ostrych (pierwsze 48 godzin po urazie) – jako przygotowanie do masażu,
• Masaż sportowy regeneracyjny,
• Masaż w stanach obrzękowych,
• Masaż w stanach po wysiłku fizycznym.

Przeciwwskazania:

• Alergia na mentol lub eukaliptol,
• Skóra uszkodzona, z ranami lub otarciami,
• Dzieci poniżej 6 roku życia.

E. Maści i żele przekrwienne

Przykłady:

• Maści z heparyną (100–500 j.m./g) – działanie przeciwzakrzepowe i przeciwobrzękowe.
• Żele z escyną (1–2%) – substancja czynna z kasztanowca, działanie przeciwobrzękowe i uszczelniające naczynia.
• Maści z trokserutyną – działanie uszczelniające naczynia i przeciwobrzękowe.
• Żele z wyciągiem z pijawki – działanie przeciwzakrzepowe i fibrinolityczne.

Mechanizm działania: Heparyna hamuje aktywność trombiny i czynnika Xa, zmniejszając krzepnięcie krwi. Escyna i trokserutyna uszczelniają ściany naczyń włosowatych, zmniejszając obrzęk. Wyciąg z pijawki zawiera hirudynę – bezpośredni inhibitor trombiny.

Wskazania:

• Masaż w przewlekłej niewydolności żylnej,
• Masaż w obrzękach zastoinowych,
• Masaż w stanach po zakrzepicy żył (w fazie przewlekłej, po konsultacji z lekarzem),
• Masaż w obrzękach pourazowych (w fazie podostrzej i przewlekłej),
• Masaż limfatyczny (jako wspomaganie odpływu).

Przeciwwskazania:

• Skłonność do krwawień,
• Małopłytkowość,
• Alergia na składniki preparatu,
• Skóra uszkodzona, z ranami lub otarciami,
• Jednoczesne stosowanie leków przeciwzakrzepowych (wymagana konsultacja z lekarzem).

5.5.4. Preparaty naturalne i aromaterapeutyczne

A. Olejki eteryczne

Przykłady:

• Olejek lawendowy (Lavandula angustifolia) – działanie relaksujące, przeciwbólowe, przeciwzapalne, antyseptyczne.
• Olejek eukaliptusowy (Eucalyptus globulus) – działanie wykrztuśne, przeciwzapalne, przeciwbólowe.
• Olejek rozmarynowy (Rosmarinus officinalis) – działanie rozgrzewające, pobudzające krążenie, przeciwbólowe.
• Olejek miętowy (Mentha piperita) – działanie chłodzące, przeciwbólowe, orzeźwiające.
• Olejek z drzewa herbacianego (Melaleuca alternifolia) – działanie antyseptyczne, przeciwgrzybicze, przeciwzapalne.
• Olejek rumiankowy (Matricaria chamomilla) – działanie przeciwzapalne, uspokajające, regenerujące.
• Olejek z arniki (Arnica montana) – działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe.
• Olejek z imbiru (Zingiber officinale) – działanie rozgrzewające, pobudzające krążenie.

Mechanizm działania: Olejki eteryczne zawierają lotne związki terpenowe i fenolowe, które penetrują przez skórę do tkanek głębszych, wywołując działanie farmakologiczne. Jednocześnie stymulują receptory węchowe, wpływając na układ limbiczny i wywołując reakcje emocjonalne (relaksację, pobudzenie, poprawę nastroju).

Wskazania:

• Masaż relaksacyjny i aromaterapeutyczny,
• Masaż w stanach stresowych i nerwicach,
• Masaż w bezsenności,
• Masaż w stanach napięcia mięśniowego,
• Masaż w chorobach układu oddechowego (olejek eukaliptusowy, miętowy),
• Masaż sportowy (olejek rozmarynowy, imbirowy).

Przeciwwskazania:

• Alergia na olejki eteryczne,
• Ciąża i okres karmienia piersią (niektóre olejki),
• Padaczka (olejek rozmarynowy, szałwiowy),
• Dzieci poniżej 6 roku życia (większość olejków),
• Skóra uszkodzona, z ranami lub otarciami,
• Astma (niektóre olejki mogą wywoływać skurcz oskrzeli).

Sposób aplikacji: Olejki eteryczne stosuje się zawsze w rozcieńczeniu – 3–5 kropli olejku na 10 ml oleju bazowego (np. oliwy, oleju migdałowego, oleju jojoba). Nie należy stosować olejków eterycznych w postaci nierozcieńczonej bezpośrednio na skórę.

B. Oleje roślinne (nośnikowe)

Przykłady:

• Olej migdałowy (Prunus amygdalus) – lekki, dobrze wchłanialny, bogaty w witaminę E.
• Olej jojoba (Simmondsia chinensis) – zbliżony składem do sebum, dobrze tolerowany.
• Olej z pestek winogron (Vitis vinifera) – lekki, bogaty w antyoksydanty.
• Olej kokosowy (Cocos nucifera) – nawilżający, antybakteryjny.
• Olej sezamowy (Sesamum indicum) – rozgrzewający, tradycyjnie stosowany w masażu ajurwedyjskim.
• Olej z awokado (Persea gratissima) – bogaty w witaminy A, D, E, regenerujący.
• Olej z nagietka (Calendula officinalis) – przeciwzapalny, regenerujący.
• Olej z dziurawca (Hypericum perforatum) – przeciwzapalny, regenerujący, przeciwbólowy.

Wskazania: Masaż klasyczny, relaksacyjny, kosmetyczny, aromaterapeutyczny.

Przeciwwskazania: Alergia na dany olej, ostre stany zapalne skóry.

C. Ekstrakty ziołowe i fitopreparaty

Przykłady:

• Ekstrakt z arniki – przeciwzapalny, przeciwbólowy, przeciwobrzękowy.
• Ekstrakt z kasztanowca – uszczelniający naczynia, przeciwobrzękowy.
• Ekstrakt z żywokostu (Symphytum officinale) – regenerujący, przeciwzapalny (stosowany wyłącznie na skórę nieuszkodzoną).
• Ekstrakt z aloesu (Aloe vera) – nawilżający, regenerujący, przeciwzapalny.
• Ekstrakt z rumianku – przeciwzapalny, uspokajający, regenerujący.
• Ekstrakt z nagietka – przeciwzapalny, antyseptyczny, regenerujący.

5.5.5. Preparaty specjalistyczne

A. Preparaty do masażu limfatycznego

• Żele i kremy o niskiej lepkości, zapewniające delikatny poślizg bez nadmiernego ucisku.
• Preparaty z escyną lub trokserutyną – wspomaganie odpływu limfatycznego.
• Preparaty z wyciągiem z kasztanowca – uszczelnianie naczyń limfatycznych.

B. Preparaty do masażu sportowego

• Żele rozgrzewające (przedstartowe) – z kamforą, kapsaicyną, salicylanem metylu.
• Żele chłodzące (regeneracyjne) – z mentolem, eukaliptusem.
• Żele przeciwzapalne (pourazowe) – z diklofenakiem, ibuprofenem.
• Oleje do masażu treningowego – z dodatkiem olejku rozmarynowego, imbirowego.

C. Preparaty do masażu tkanek głębokich

• Kremy i żele o dużej lepkości, zapewniające trwały poślizg przy dużym nacisku.
• Preparaty z lidokainą – zmniejszenie bólu przy intensywnym masażu.
• Preparaty z arniką – zmniejszenie obrzęku i bólu po intensywnym masażu.

D. Preparaty do masażu kosmetycznego

• Kremy i olejki o działaniu nawilżającym, regenerującym, przeciwstarzeniowym.
• Preparaty z kwasem hialuronowym, kolagenem, witaminami A, C, E.
• Preparaty z koenzymem Q10, retinolem, peptydami.

5.5.6. Zasady stosowania preparatów przy masażu

A. Zasada indywidualizacji

Wybór preparatu powinien być dostosowany do:

• rodzaju masażu (klasyczny, relaksacyjny, sportowy, limfatyczny, kosmetyczny),
• okolicy ciała (twarz, kończyny, grzbiet, brzuch),
• stanu skóry pacjenta (sucha, tłusta, wrażliwa, uszkodzona),
• celu terapeutycznego (rozgrzanie, chłodzenie, działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe),
• alergii i nietolerancji pacjenta,
• wieku pacjenta (dzieci, osoby starsze).

B. Zasada próby uczuleniowej

Przed pierwszym zastosowaniem nowego preparatu należy wykonać próbę uczuleniową:

• Nanieść niewielką ilość preparatu na skórę przedramienia (okolica zgięcia łokciowego).
• Odczekać 24 godziny.
• Ocenić reakcję skóry (zaczerwienienie, obrzęk, swędzenie, pęcherzyki).
• W przypadku reakcji alergicznej – nie stosować preparatu.

C. Zasada minimalnej ilości

Preparat należy stosować w minimalnej ilości zapewniającej poślizg. Nadmierna ilość preparatu utrudnia wykonanie technik masażu, zamyka pory skóry i może powodować podrażnienia.

D. Zasada czystości

Preparaty powinny być przechowywane w czystych, zamkniętych pojemnikach, w temperaturze pokojowej, z dala od światła słonecznego. Masażysta powinien myć ręce przed aplikacją preparatu i nie powinien zanurzać palców w pojemniku z preparatem (stosować szpatułkę lub dozownik).

E. Zasada dokumentacji

W karcie zabiegowej masażysta powinien odnotować:

• rodzaj zastosowanego preparatu,
• ilość preparatu,
• reakcję skóry pacjenta na preparat,
• ewentualne działania niepożądane.

5.5.7. Podsumowanie

Preparaty stosowane przy masażu klasycznym stanowią szeroką grupę substancji o zróżnicowanym składzie, konsystencji i mechanizmie działania. Podstawową funkcją preparatów jest zapewnienie poślizgu rąk masażysty po skórze pacjenta, jednak wiele z nich wywiera również samodzielne działanie terapeutyczne – rozgrzewające, chłodzące, przeciwzapalne, przeciwbólowe, przekrwienne, regenerujące lub relaksujące.

Wybór odpowiedniego preparatu powinien być zawsze dostosowany do rodzaju masażu, okolicy ciała, stanu skóry pacjenta, celu terapeutycznego oraz indywidualnych cech pacjenta (alergie, nietolerancje, wiek). Przed pierwszym zastosowaniem nowego preparatu należy wykonać próbę uczuleniową. Masażysta powinien znać skład, mechanizm działania, wskazania i przeciwwskazania wszystkich stosowanych preparatów i stosować je zgodnie z zasadami sztuki masażu.

Prawidłowe stosowanie preparatów przy masażu jest warunkiem bezpieczeństwa pacjenta, skuteczności terapii i komfortu zabiegu. Masażysta powinien traktować wybór i aplikację preparatu jako integralny element procedury masażu, a nie jako dodatek opcjonalny.