Masaż klasyczny

7.3.1. Definicja i funkcje ugniatania

Ugniatanie (łac. petrissatio, fr. pétrissage) jest trzecią podstawową techniką masażu klasycznego, najintensywniejszą spośród wszystkich technik ręcznych, polegającą na chwytaniu, unoszeniu, ściskaniu, skręcaniu, wałkowaniu i uwalnianiu tkanek miękkich – przede wszystkim mięśni, ale również tkanki podskórnej, powięzi i skóry. W odróżnieniu od głaskania (ruch po powierzchni skóry) i rozcierania (przesuwanie tkanek nad podłożem kostnym), ugniatanie obejmuje całą grubość masowanego mięśnia lub grupy mięśni, angażując je w złożony ruch trójwymiarowy.

Ugniatanie jest techniką o fundamentalnym znaczeniu terapeutycznym w masażu klasycznym. Jego głównymi funkcjami są:

Mechaniczne oddziaływanie na tkankę mięśniową – ugniatanie chwyta, unosi, ściska i skręca włókna mięśniowe, rozciągając je i przemieszczając względem siebie. Jest to jedyna technika masażu klasycznego, która obejmuje całą grubość mięśnia i angażuje go w ruch trójwymiarowy.

Poprawa krążenia wewnątrzmięśniowego – ugniatanie działa na zasadzie „pompy mięśniowej” – cykliczne ściskanie i rozluźnianie mięśnia przemieszcza krew żylną i chłonkę w kierunku dosercowym, a faza rozluźnienia zasysa świeżą krew tętniczą.

Regulacja napięcia mięśniowego – ugniatanie jest podstawową techniką stosowaną w normalizacji napięcia mięśniowego. W zależności od sposobu wykonania (szybkość, siła, kierunek) może działać pobudzająco lub rozluźniająco.

Likwidacja zwłóknień i zrostów wewnątrzmięśniowych – ugniatanie rozbija patologiczne mostki tkankowe między włóknami mięśniowymi, przywracając prawidłową strukturę i funkcję mięśnia.

Rozciąganie włókien mięśniowych – ugniatanie jest techniką powodującą rozciągnięcie włókien mięśniowych, co jest szczególnie istotne w leczeniu przykurczów, skróceń mięśni i ograniczeń zakresu ruchu.

Stymulacja proprioceptorów – ugniatanie intensywnie stymuluje wrzeciona mięśniowe i receptory Golgiego, co prowadzi do odruchowej regulacji napięcia mięśniowego na poziomie rdzenia kręgowego.

Przygotowanie mięśni do wysiłku lub regeneracji – ugniatanie jest stosowane w masażu sportowym jako technika przygotowująca mięśnie do wysiłku (masaż przedstartowy) lub przyspieszająca regenerację po wysiłku (masaż powysiłkowy).

W masażu klasycznym ugniatanie zajmuje około 25–35% całkowitego czasu zabiegu i jest stosowane po rozcieraniu, a przed oklepywaniem i wibracją. Jest techniką wymagającą od masażysty dużej siły fizycznej, precyzji i doświadczenia.

7.3.2. Działanie fizjologiczne ugniatania

Ugniatanie wywołuje złożone, wielopoziomowe reakcje fizjologiczne w organizmie:

A. Działanie mechaniczne na tkankę mięśniową

• Rozciąganie włókien mięśniowych – ugniatanie rozciąga włókna mięśniowe w trzech wymiarach: podłużnym, poprzecznym i skośnym. Rozciąganie to przywraca prawidłową długość i elastyczność włókien.
• Przesuwanie włókien względem siebie – ugniatanie przesuwa włókna mięśniowe względem siebie, rozbijając zrosty i przywracając prawidłową architekturę mięśnia.
• Wyciskanie metabolitów – cykliczne ściskanie mięśnia wyciska z niego zalegające produkty przemiany materii (kwas mlekowy, dwutlenek węgla, jony wodorowe, kreatynina), przyspieszając ich usunięcie przez układ krążenia.
• Rozbijanie punktów spustowych – ugniatanie punktów spustowych (trigger points) prowadzi do ich dezaktywacji, zmniejszenia bólu promieniującego i przywrócenia prawidłowej funkcji mięśnia.

B. Działanie na układ krążenia

• Intensywne przekrwienie mięśni – ugniatanie wywołuje silną wazodylatację naczyń krwionośnych w masowanych mięśniach. Przepływ krwi wzrasta o 100–200% w stosunku do wartości spoczynkowych.
• Efekt „pompy mięśniowej” – cykliczne ściskanie i rozluźnianie mięśnia działa jak pompa, przemieszczająca krew żylną i chłonkę w kierunku dosercowym.
• Zwiększenie wymiany gazowej i metabolicznej – zwiększony przepływ krwi dostarcza więcej tlenu i substratów energetycznych do mięśni, przyspieszając procesy metaboliczne i regeneracyjne.
• Neowaskularyzacja – regularne ugniatanie stymuluje tworzenie nowych naczyń włosowatych w mięśniach o obniżonym ukrwieniu.

C. Działanie na układ nerwowy

• Stymulacja wrzecion mięśniowych – ugniatanie rozciąga włókna mięśniowe, co aktywuje wrzeciona mięśniowe (receptory rozciągania). Impulsy z wrzecion są przewodzone do rdzenia kręgowego, gdzie wywołują odruchową regulację napięcia mięśniowego.
• Stymulacja receptorów Golgiego – ugniatanie ściska ścięgna, co aktywuje receptory Golgiego (receptory napięcia ścięgien). Impulsy z receptorów Golgiego wywołują odruchowe hamowanie napięcia mięśniowego (autogenic inhibition).
• Aktywacja mechanizmu bramki kontrolnej bólu – intensywna stymulacja włókien Aβ przez ugniatanie hamuje przewodzenie impulsów bólowych na poziomie rdzenia kręgowego.
• Uwalnianie neuromediatorów – ugniatanie stymuluje uwalnianie endorfin, serotoniny i dopaminy, co prowadzi do zmniejszenia bólu i poprawy samopoczucia.
• Regulacja układu autonomicznego – wolne ugniatanie aktywuje układ parasympatyczny (rozluźnienie), szybkie ugniatanie aktywuje układ sympatyczny (pobudzenie).

D. Działanie na tkankę łączną i powięź

• Rozciąganie powięzi – ugniatanie rozciąga powięź otaczającą mięśnie, przywracając jej prawidłową elastyczność i przesuwalność.
• Rozbijanie zrostów powięziowych – ugniatanie rozbija patologiczne zrosty między warstwami powięzi, przywracając prawidłową architekturę tkanek.
• Poprawa przepływu płynu śródtkankowego – ugniatanie przemieszcza płyn śródtkankowy, zmniejszając obrzęki i poprawiając wymianę substancji między krwią a komórkami.

E. Działanie metaboliczne

• Przyspieszenie metabolizmu mięśniowego – ugniatanie przyspiesza procesy metaboliczne w mięśniach, zwiększając zużycie tlenu i produkcję energii.
• Usunięcie metabolitów – ugniatanie przyspiesza usuwanie produktów przemiany materii z mięśni, co jest szczególnie istotne po wysiłku fizycznym.
• Stymulacja syntezy białek – regularne ugniatanie stymuluje syntezę białek mięśniowych, co wspiera procesy regeneracyjne i adaptacyjne.

7.3.3. Wskazania do ugniatania

Ugniatanie jest wskazane w następujących stanach klinicznych:

A. Choroby narządu ruchu

• Choroba zwyrodnieniowa stawów (jako uzupełnienie masażu mięśni otaczających staw),
• Stany po urazach mięśni (naciągnięcia, naderwania – w fazie przewlekłej),
• Stany po unieruchomieniu (zaniki mięśniowe, przykurcze),
• Zespoły bólowe kręgosłupa (dyskopatia, bóle krzyża, rwa kulszowa w fazie przewlekłej),
• Zespoły bólu mięśniowo-powięziowego (trigger points),
• Przykurcze mięśniowe i ograniczenia zakresu ruchu,
• Wady postawy (skolioza, kifoza, lordoza),
• Stany po operacjach ortopedycznych (endoprotezoplastyka, operacje kręgosłupa).

B. Choroby neurologiczne

• Stany po udarze mózgu (hemiplegia, hemipareza – rehabilitacja),
• Porażenie mózgowe dziecięce,
• Stwardnienie rozsiane (w fazie remisji),
• Choroba Parkinsona,
• Neuropatie obwodowe (w fazie regeneracji).

C. Choroby reumatyczne

• Reumatoidalne zapalenie stawów (w fazie remisji – masaż mięśni otaczających stawy),
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa,
• Fibromialgia (ugniatanie delikatne, rozluźniające),
• Choroba zwyrodnieniowa stawów.

D. Medycyna sportowa

• Masaż treningowy (przygotowanie mięśni do wysiłku),
• Masaż regeneracyjny (przyspieszenie regeneracji po wysiłku),
• Masaż przedstartowy (pobudzenie mięśni),
• Masaż powysiłkowy (usunięcie metabolitów).

E. Stany ogólne

• Stany wyczerpania i osłabienia mięśni,
• Rekonwalescencja po chorobach i operacjach,
• Otyłość (jako uzupełnienie terapii),
• Zaburzenia statyki (zapobieganie odleżynom).

7.3.4. Zasady wykonania ugniatania

Prawidłowe wykonanie ugniatania wymaga przestrzegania następujących zasad:

A. Zasada pełnego chwytu

Masażysta musi chwycić mięsień całą dłonią (lub odpowiednią jej częścią), obejmując jak największą masę mięśniową. Chwyt powinien być pewny, ale nie bolesny. Palce i kciuk obejmują mięsień z obu stron, tworząc „szczypce” lub „pierścień”.

B. Zasada unoszenia i ściskania

Po chwyceniu mięśnia masażysta unosi go ku górze (odrywa od podłoża kostnego), a następnie ściska między palcami a kciukiem lub między obiema dłońmi. Ściskanie powinno być równomierne, bez nadmiernego nacisku na jeden punkt.

C. Zasada skręcania

W trakcie ściskania masażysta wykonuje ruch skręcania (rotacji) mięśnia wokół jego osi długiej. Skręcanie rozciąga włókna mięśniowe i rozbija zrosty.

D. Zasada uwalniania

Po ściskaniu i skręcaniu masażysta uwalnia mięsień, pozwalając mu wrócić do pozycji wyjściowej. Uwolnienie powinno być płynne, bez gwałtownego „puszczania”.

E. Zasada ciągłości

Ugniatanie jest wykonywane w sposób ciągły, rytmiczny, bez przerw. Każde ugniatanie jest powtarzane minimum dwukrotnie (rozdział 6.12). Przejście między powtórzeniami powinno być płynne.

F. Zasada kierunku dosercowego

Ugniatanie jest wykonywane w kierunku zgodnym z przepływem krwi żylnej – od obwodu ku sercu (rozdział 6.2).

G. Zasada stopniowania siły

Siła ugniatania jest dostosowywana do okolicy ciała, stanu mięśni i celu terapeutycznego. Masażysta powinien rozpoczynać od siły umiarkowanej i stopniowo ją zwiększać, obserwując reakcję pacjenta. Dobrze wykonane ugniatanie nie powinno wywoływać bólu (rozdział 4.8).

H. Zasada dostosowania do mięśnia

Technika ugniatania jest dostosowywana do kształtu, wielkości i położenia masowanego mięśnia. Inaczej ugania się mięsień czworoboczny (duży, płaski), inaczej mięsień dwugłowy ramienia (wrzecionowaty), inaczej mięśnie kłębu dłoni (małe, krótkie).

7.3.5. Podział ze względu na sposób wykonania

Ugniatanie dzieli się na sześć podstawowych wariantów w zależności od charakteru ruchu:

A. Ugniatanie poprzeczne

Technika: Masażysta chwyta mięsień poprzecznie (prostopadle do osi długiej włókien mięśniowych), unosi go, ściska i uwalnia. Ruch jest wykonywany w poprzek mięśnia, obejmując kolejne pasma.

Warianty:

• ugniatanie poprzeczne jedną ręką (małe mięśnie),
• ugniatanie poprzeczne oburącz (duże mięśnie),
• ugniatanie poprzeczne pasmowe (np. 4 pasma na ramieniu, 5 pasm na grzbiecie).

Zastosowanie: Masaż dużych mięśni (mięsień czworoboczny, mięsień najszerszy grzbietu, mięsień czworogłowy uda, mięsień dwugłowy ramienia).

Działanie: Rozciąganie włókien mięśniowych w kierunku poprzecznym, rozbijanie zrostów, poprawa krążenia wewnątrzmięśniowego.

B. Ugniatanie podłużne

Technika: Masażysta chwyta mięsień podłużnie (równolegle do osi długiej włókien mięśniowych), unosi go, ściska i przesuwa wzdłuż mięśnia. Ruch jest wykonywany wzdłuż mięśnia, od przyczepu do przyczepu.

Warianty:

• ugniatanie podłużne jedną ręką,
• ugniatanie podłużne oburącz,
• ugniatanie podłużne ręka za ręką,
• ugniatanie podłużne pierścieniowe.

Zastosowanie: Masaż mięśni wrzecionowatych (mięsień dwugłowy ramienia, mięsień trójgłowy ramienia, mięśnie przedramienia, mięśnie podudzia).

Działanie: Rozciąganie włókien mięśniowych w kierunku podłużnym, przemieszczanie krwi i chłonki w kierunku dosercowym.

C. Ugniatanie pionowe (uciski)

Technika: Masażysta wykonuje pionowe uciski na mięsień, bez unoszenia go. Uciski są wykonywane kciukami, opuszkami palców, kłębami lub całą dłonią. Ruch jest prosty: ucisk – odprężenie – ucisk.

Warianty:

• uciski kciukami,
• uciski czterema palcami,
• uciski kłębami,
• uciski całą dłonią,
• uciski z obciążeniem (jedna ręka na drugiej).

Zastosowanie: Masaż mięśni płaskich (mięsień czworoboczny, mięśnie grzbietu), masaż punktów spustowych, masaż okolic o małej masie mięśniowej.

Działanie: Punktowe rozluźnienie mięśni, dezaktywacja punktów spustowych, poprawa krążenia lokalnego.

D. Ugniatanie esowate

Technika: Masażysta wykonuje ruchy w kształcie litery „S”, przesuwając mięsień w dwóch przeciwnych kierunkach jednocześnie. Jedna ręka przesuwa mięsień w jednym kierunku, druga w przeciwnym.

Warianty:

• ugniatanie esowate oburącz,
• ugniatanie esowate kciukami (np. na karku, na czepcu ścięgnistym).

Zastosowanie: Masaż mięśni karku, mięśnia czworobocznego, mięśni grzbietu, czepca ścięgnistego głowy.

Działanie: Rozciąganie włókien mięśniowych w dwóch kierunkach jednocześnie, rozbijanie zrostów, poprawa elastyczności.

E. Ugniatanie ze skręceniem

Technika: Masażysta chwyta mięsień oburącz, unosi go i skręca wokół osi długiej, przesuwając jedną rękę w jednym kierunku, drugą w przeciwnym. Jest to najbardziej intensywna forma ugniatania.

Warianty:

• ugniatanie ze skręceniem oburącz,
• ugniatanie ze skręceniem mięśnia dwugłowego ramienia,
• ugniatanie ze skręceniem mięśnia trójgłowego ramienia,
• ugniatanie ze skręceniem mięśnia naramiennego,
• ugniatanie ze skręceniem wałów mięśnia czworobocznego.

Zastosowanie: Masaż dużych mięśni wrzecionowatych i pierzastych, masaż mięśni o zwiększonym napięciu, masaż sportowy.

Działanie: Intensywne rozciąganie włókien mięśniowych, rozbijanie zrostów, poprawa elastyczności, stymulacja proprioceptorów.

F. Mieszenie

Technika: Masażysta wykonuje złożone ruchy przypominające „mieszanie ciasta” – chwyta mięsień, unosi go, skręca, przesuwa i uwalnia w sposób ciągły, płynny, bez wyraźnego podziału na fazy. Jest to najbardziej złożona forma ugniatania.

Warianty:

• mieszenie mięśnia czworobocznego uda,
• mieszenie mięśnia nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego,
• mieszenie mięśni grzbietu,
• mieszenie wałów mięśnia czworobocznego.

Zastosowanie: Masaż dużych mięśni o złożonej architekturze, masaż mięśni o zwiększonym napięciu, masaż sportowy.

Działanie: Kompleksowe oddziaływanie na tkankę mięśniową – rozciąganie, rozbijanie zrostów, poprawa krążenia, stymulacja proprioceptorów.

7.3.6. Wpływ na napięcie mięśniowe (pobudzająco / rozluźniająco)

Ugniatanie jest techniką o dwukierunkowym działaniu na napięcie mięśniowe. W zależności od sposobu wykonania może działać pobudzająco lub rozluźniająco:

A. Ugniatanie rozluźniające

Parametry:

• Prędkość: wolna (1–2 cykle na sekundę),
• Siła: mała do umiarkowanej,
• Czas: dłuższy (więcej powtórzeń),
• Rytm: spokojny, równomierny.

Mechanizm:

• Wolne, rytmiczne ugniatanie aktywuje receptory Golgiego w ścięgnach, co prowadzi do odruchowego hamowania napięcia mięśniowego (autogenic inhibition).
• Wolne ugniatanie aktywuje układ parasympatyczny, prowadząc do ogólnego rozluźnienia.
• Wolne ugniatanie stymuluje uwalnianie endorfin, co zmniejsza ból i napięcie.

Zastosowanie:

• Masaż relaksacyjny,
• Masaż w stanach wzmożonego napięcia mięśniowego,
• Masaż w nerwicach,
• Masaż w stanach po udarze mózgu (faza spastyczna),
• Masaż w fibromialgii.

B. Ugniatanie pobudzające

Parametry:

• Prędkość: szybka (3–5 cykli na sekundę),
• Siła: umiarkowana do dużej,
• Czas: krótszy (mniej powtórzeń),
• Rytm: energiczny, dynamiczny.

Mechanizm:

• Szybkie, energiczne ugniatanie aktywuje wrzeciona mięśniowe, co prowadzi do odruchowego zwiększenia napięcia mięśniowego.
• Szybkie ugniatanie aktywuje układ sympatyczny, prowadząc do ogólnego pobudzenia.
• Szybkie ugniatanie zwiększa przepływ krwi i temperaturę mięśni, przygotowując je do wysiłku.

Zastosowanie:

• Masaż sportowy (przedstartowy, treningowy),
• Masaż w stanach obniżonego napięcia mięśniowego (porażenia wiotkie, zaniki mięśniowe),
• Masaż kondycyjny w rekonwalescencji,
• Masaż stymulacyjny.

7.3.7. Techniki powodujące rozciągnięcie włókien mięśniowych

Ugniatanie jest podstawową techniką masażu klasycznego powodującą rozciągnięcie włókien mięśniowych. Rozciągnięcie to jest osiągane poprzez:

A. Rozciąganie poprzeczne

Ugniatanie poprzeczne rozciąga włókna mięśniowe w kierunku poprzecznym (prostopadle do osi długiej włókien). Jest to szczególnie skuteczne w mięśniach o równoległym przebiegu włókien (np. mięsień czworogłowy uda, mięsień najszerszy grzbietu).

B. Rozciąganie podłużne

Ugniatanie podłużne rozciąga włókna mięśniowe w kierunku podłużnym (równolegle do osi długiej włókien). Jest to skuteczne w mięśniach wrzecionowatych (np. mięsień dwugłowy ramienia, mięśnie przedramienia).

C. Rozciąganie skośne (ze skręceniem)

Ugniatanie ze skręceniem rozciąga włókna mięśniowe w kierunku skośnym, łącząc rozciąganie podłużne i poprzeczne. Jest to najskuteczniejsza forma rozciągania, stosowana w mięśniach o złożonej architekturze (np. mięsień czworoboczny, mięsień naramienny).

D. Rozciąganie trójwymiarowe (mieszenie)

Mieszenie rozciąga włókna mięśniowe we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Jest to najbardziej kompleksowa forma rozciągania, stosowana w masażu dużych mięśni o złożonej architekturze.

E. Znaczenie rozciągania w terapii

Rozciąganie włókien mięśniowych jest kluczowe w:

• leczeniu przykurczów mięśniowych,
• leczeniu skróceń mięśni,
• poprawie zakresu ruchu w stawach,
• likwidacji punktów spustowych,
• przywracaniu prawidłowej architektury mięśni po urazach,
• zapobieganiu zanikom mięśniowym.

7.3.8. Przeciwwskazania do ugniatania

Ugniatanie, jako najintensywniejsza technika masażu klasycznego, ma najwięcej przeciwwskazań:

A. Przeciwwskazania bezwzględne

• Ostre stany zapalne mięśni – ugniatanie w obrębie mięśni objętych ostrym stanem zapalnym jest bezwzględnie przeciwwskazane.
• Świeże urazy mięśni – ugniatanie w obrębie świeżych urazów (naciągnięcia, naderwania, zerwania mięśni) jest przeciwwskazane w pierwszych 5–7 dniach.
• Krwotoki lub zagrożenie ich wystąpienia – ugniatanie jest przeciwwskazane u pacjentów ze skazą krwotoczną, małopłytkowością, hemofilią.
• Zapalenie żył i świeże zakrzepy – ugniatanie w obrębie zajętej okolicy jest bezwzględnie przeciwwskazane.
• Stany ropne – ugniatanie w obrębie tkanek objętych procesem ropnym jest bezwzględnie przeciwwskazane.
• Łamliwość kości – ugniatanie w obrębie okolic o zwiększonej łamliwości kości jest przeciwwskazane.
• Wczesne stany po złamaniu kości – ugniatanie w obrębie złamanej kości jest przeciwwskazane do czasu uzyskania zrostu.
• Choroby nowotworowe – ugniatanie w obrębie guza i okolicznych tkanek jest bezwzględnie przeciwwskazane.
• Postępujący zanik mięśni – ugniatanie jest przeciwwskazane w chorobach charakteryzujących się postępującym zanikiem mięśni.
• Jamistość rdzenia – ugniatanie jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko pogorszenia stanu neurologicznego.
• Choroby skóry z przerwaniem ciągłości – ugniatanie w obrębie zmienionej chorobowo skóry jest przeciwwskazane.

B. Przeciwwskazania względne

• Zaawansowana miażdżyca – ugniatanie może być wykonywane z zmniejszoną siłą, po konsultacji z lekarzem.
• Osteoporoza – ugniatanie może być wykonywane z zmniejszoną siłą, z unikaniem okolic o zwiększonej łamliwości.
• Leczenie przeciwzakrzepowe – ugniatanie może być wykonywane z zmniejszoną siłą, pod warunkiem kontroli INR.
• Cukrzyca z neuropatią – ugniatanie może być wykonywane z zmniejszoną siłą, ze szczególną kontrolą reakcji tkanek.
• Okres ciąży – ugniatanie powłok brzusznych jest przeciwwskazane, ugniatanie innych okolic może być wykonywane z zmniejszoną siłą.

C. Sytuacje wymagające modyfikacji

• Mięśnie bardzo napięte lub bolesne – ugniatanie jest rozpoczynane od siły minimalnej i stopniowo zwiększane. W pierwszych zabiegach serii może być zastąpione rozcieraniem lub uciskami.
• Mięśnie zanikowe lub osłabione – ugniatanie jest wykonywane z zmniejszoną siłą, z szczególną ostrożnością.
• Pacjent z obniżonym progiem bólu – ugniatanie jest wykonywane z zmniejszoną siłą, z ciągłym monitorowaniem reakcji pacjenta.
• Pacjent z zaburzeniami czucia – ugniatanie jest wykonywane z szczególną ostrożnością, z minimalną siłą.

7.3.9. Technika wykonania ugniatania – opis szczegółowy

A. Pozycja masażysty

Masażysta stoi lub siedzi w pozycji umożliwiającej swobodne wykonywanie ruchów ugniatania. Ciało masażysty jest rozluźnione, ramiona opuszczone, łokcie lekko zgięte. Masażysta powinien mieć stabilną pozycję, umożliwiającą przeniesienie siły z tułowia na ręce. W przypadku ugniatania dużych mięśni (udo, grzbiet) masażysta może wykorzystać masę swojego ciała do zwiększenia siły nacisku.

B. Pozycja rąk

• Ugniatanie poprzeczne – dłonie obejmują mięsień z obu stron, palce i kciuki tworzą „szczypce”. Ręce przesuwają się w poprzek mięśnia.
• Ugniatanie podłużne – dłonie obejmują mięsień wzdłuż jego osi długiej. Ręce przesuwają się wzdłuż mięśnia.
• Ugniatanie esowate – dłonie przesuwają mięsień w dwóch przeciwnych kierunkach jednocześnie, tworząc ruch w kształcie litery „S”.
• Ugniatanie ze skręceniem – dłonie obejmują mięsień i skręcają go wokół osi długiej.
• Mieszenie – dłonie wykonują złożone ruchy przypominające „mieszanie ciasta”.

C. Ruch

Ruch ugniatania jest ciągły, rytmiczny, z stałą siłą nacisku. Każde ugniatanie obejmuje cztery fazy:

1. Chwyt – masażysta chwyta mięsień całą dłonią lub odpowiednią jej częścią.
2. Uniesienie i ściskanie – masażysta unosi mięsień i ściska go między palcami a kciukiem lub między obiema dłońmi.
3. Skręcanie – masażysta skręca mięsień wokół jego osi długiej.
4. Uwolnienie – masażysta uwalnia mięsień, pozwalając mu wrócić do pozycji wyjściowej.

Siła nacisku:

• ugniatanie rozluźniające: 50–80 mmHg,
• ugniatanie standardowe: 80–120 mmHg,
• ugniatanie pobudzające: 100–150 mmHg.

Prędkość:

• ugniatanie rozluźniające: 1–2 cykle na sekundę,
• ugniatanie standardowe: 2–3 cykle na sekundę,
• ugniatanie pobudzające: 3–5 cykli na sekundę.

D. Zasada ciągłości

Ugniatanie jest wykonywane w sposób ciągły, bez przerw. Każde ugniatanie jest powtarzane minimum dwukrotnie (rozdział 6.12). Przejście między powtórzeniami powinno być płynne, bez odrywania rąk od tkanek.

E. Zasada kierunku dosercowego

Ugniatanie jest wykonywane w kierunku zgodnym z przepływem krwi żylnej – od obwodu ku sercu (rozdział 6.2).

7.3.10. Podsumowanie

Ugniatanie jest trzecią podstawową techniką masażu klasycznego, najintensywniejszą spośród wszystkich technik ręcznych, o fundamentalnym znaczeniu terapeutycznym. Polega na chwytaniu, unoszeniu, ściskaniu, skręcaniu i uwalnianiu tkanek miękkich – przede wszystkim mięśni. Jest jedyną techniką masażu klasycznego, która obejmuje całą grubość mięśnia i angażuje go w ruch trójwymiarowy.

Ugniatanie wywołuje złożone reakcje fizjologiczne: intensywne przekrwienie mięśni, rozciąganie włókien mięśniowych, rozbijanie zrostów i zwłóknień, regulację napięcia mięśniowego, stymulację proprioceptorów i przyspieszenie procesów metabolicznych. Jest wskazane w szerokim zakresie chorób narządu ruchu, chorób neurologicznych, chorób reumatycznych i w medycynie sportowej.

Ugniatanie jest techniką o dwukierunkowym działaniu na napięcie mięśniowe: wolne, delikatne ugniatanie działa rozluźniająco, szybkie, energiczne ugniatanie działa pobudzająco. Masażysta powinien dostosować parametry ugniatania (siłę, prędkość, czas, kierunek) do celu terapeutycznego i indywidualnych cech pacjenta.

Prawidłowe wykonanie ugniatania wymaga od masażysty dużej siły fizycznej, precyzji, doświadczenia i wrażliwości dotykowej. Dobrze wykonane ugniatanie jest fundamentem skutecznego masażu leczniczego i warunkiem osiągnięcia trwałego efektu terapeutycznego.