ROZDZIAŁ 2.17 Współczesny renesans naturalnych metod leczniczych. Leszek Magiera. Adam Zborowski
Współczesna medycyna, po okresie dominacji farmakoterapii i interwencji chirurgicznych, przeżywa głęboki renesans naturalnych metod leczniczych. Masaż, akupunktura, ziołolecznictwo, hydroterapia, klimatoterapia i inne metody, stosowane od tysiącleci, powracają do łask medycyny akademickiej jako metody o udowodnionej skuteczności klinicznej, pozbawione skutków ubocznych charakterystycznych dla farmakoterapii i interwencji chirurgicznych.
Zborowski w swojej książce 'masaż klasyczny' pisze "W chwili obecnej obserwuje się bardzo duże zainteresowanie metodami ludowymi, medycyną wschodu, a szczególnie masażem. Doprowadziło to do pojawienia się na rynku księgarskim sporej ilości opracowań na temat różnych metod masażu. Najczęściej dotyczą one metod masażu wywodzących się z medycyny wschodu. Zapomina się o rodzajach masażu stosowanych z bardzo dobrym efektem leczniczym od dawien dawna, a mających swe korzenie w medycynie europejskiej. Skłoniło mnie to do napisania serii książek, w których dość obszernie omówię te właśnie metody masażu."
To stwierdzenie Zborowskiego ma fundamentalne znaczenie dla zrozumienia współczesnego renesansu masażu leczniczego w Polsce i w Europie. Zborowski, dostrzegając jednostronność zainteresowania masażem – skoncentrowanego głównie na metodach wywodzących się z medycyny wschodu – postanowił przywrócić do świadomości medycznej europejskie tradycje masażu leczniczego, które przez wieki były stosowane z bardzo dobrym efektem leczniczym, a które zostały zapomniane w okresie dominacji farmakoterapii.
2.17.2. Przyczyny współczesnego renesansu naturalnych metod leczniczych
Współczesny renesans naturalnych metod leczniczych, w tym masażu, jest wynikiem wielu czynników:
Kryzys farmakoterapii:
Współczesna farmakoterapia, mimo ogromnych osiągnięć, boryka się z licznymi problemami – skutkami ubocznymi leków, narastającą lekoopornością, wysokimi kosztami leczenia i ograniczoną skutecznością w leczeniu chorób przewlekłych. W tym kontekście naturalne metody lecznicze, pozbawione skutków ubocznych i stosunkowo tanie, zyskują coraz większe uznanie.
Rozwój medycyny holistycznej:
Współczesna medycyna, odchodząc od redukcjonistycznego modelu choroby, zwraca się ku modelowi holistycznemu, traktującemu człowieka jako całość – ciało, psychikę i środowisko. W tym kontekście masaż, jako metoda oddziałująca jednocześnie na wszystkie tkanki i układy organizmu, zyskuje szczególne znaczenie.
Rozwój medycyny prewencyjnej:
Współczesna medycyna, zwracając się ku profilaktyce, poszukuje metod zapobiegania chorobom. Masaż, jako metoda profilaktyczna, zapobiegająca chorobom narządu ruchu, układu krążenia i układu nerwowego, zyskuje szczególne znaczenie.
Rozwój medycyny sportowej:
Współczesna medycyna sportowa, poszukując metod odnowy biologicznej sportowców, zwraca się ku masażowi jako metodzie regeneracji powysiłkowej. Masaż sportowy, stosowany w przygotowaniu sportowców do zawodów i regeneracji po wysiłku, zyskuje szczególne znaczenie.
Rozwój medycyny geriatrycznej:
Współczesna medycyna geriatryczna, poszukująca metod poprawy jakości życia osób starszych, zwraca się ku masażowi jako metodzie pielęgnacji i rehabilitacji. Masaż, stosowany w opiece nad osobami starszymi, zapobiega odleżynom, poprawia krążenie i poprawia jakość życia.
Rozwój medycyny uzdrowiskowej:
Współczesna medycyna uzdrowiskowa, poszukująca metod leczenia uzdrowiskowego, zwraca się ku masażowi jako integralnemu elementowi terapii uzdrowiskowej. Masaż, stosowany w uzdrowiskach w połączeniu z hydroterapią, klimatoterapią i kinezyterapią, zyskuje szczególne znaczenie.
2.17.3. Renesans masażu w Europie – kontekst historyczny
Współczesny renesans masażu w Europie jest kontynuacją wielowiekowej tradycji masażu leczniczego, zapoczątkowanej w starożytnych Indiach i Chinach, rozwiniętej w starożytnej Grecji i Rzymie, kontynuowanej w średniowiecznych łaźniach, wskrzeszonej przez Ambrożego Paré, zsystematyzowanej przez Linge'a, Mezgera i Zabłudowskiego, i kontynuowanej przez kolejne pokolenia lekarzy i masażystów.
Zborowski stwierdza: „Mimo wprowadzania coraz nowszych metod masażu specjalnych, masaż klasyczny wcale nie stracił swego znaczenia. Ciągle jest niezastąpiony w leczeniu chorób narządu ruchu." To stwierdzenie jest ostatecznym potwierdzeniem wartości masażu klasycznego jako metody leczniczej, której fundamenty zostały zbudowane przez wieki tradycji europejskiej.
Współczesny renesans masażu w Europie obejmuje:
- Powrót do klasycznych technik masażu – głaskania, rozcierania, ugniatania, oklepywania, wibracji, roztrząsania i wałkowania.
- Powrót do klasycznych zasad masażu – kierunku dosercowego, stopniowania, systematyczności, indywidualizacji i bezbolesności.
- Powrót do klasycznych wskazań i przeciwwskazań do masażu.
- Powrót do klasycznego kształcenia masażystów – opartego na anatomii, fizjologii, patologii i praktyce klinicznej.
2.17.4. Leszek Magiera – pionier współczesnego masażu polskiego
Leszek Magiera jest jedną z kluczowych postaci współczesnego renesansu masażu leczniczego w Polsce. Jako autor licznych publikacji poświęconych masażowi leczniczemu, Magiera przyczynił się do popularyzacji masażu klasycznego w Polsce i do kształcenia kolejnych pokoleń masażystów.
Działalność pisarska:
Leszek Magiera jest autorem licznych publikacji poświęconych masażowi leczniczemu. Jego dzieła, pisane w języku polskim i publikowane w polskich wydawnictwach, stanowiły fundament kształcenia masażystów w Polsce w drugiej połowie XX wieku. Jego podręczniki, obejmujące techniki masażu klasycznego, wskazania i przeciwwskazania oraz praktykę kliniczną, były stosowane w szkołach masażu i na kursach doskonalących w całej Polsce.
Działalność dydaktyczna:
Leszek Magiera, jako wykładowca i nauczyciel masażu, przyczynił się do kształcenia kolejnych pokoleń masażystów w Polsce. Jego wykłady, obejmujące anatomię, fizjologię, techniki masażu i praktykę kliniczną, były fundamentem kształcenia masażystów w Polsce.
Działalność kliniczna:
Leszek Magiera, jako praktykujący masażysta, przyczynił się do rozwoju masażu leczniczego w klinikach i szpitalach polskich. Jego doświadczenie kliniczne, oparte na wieloletniej praktyce, stanowiło fundament jego działalności pisarskiej i dydaktycznej.
Znaczenie Magiery w kontekście europejskim:
Leszek Magiera, jako jeden z najważniejszych polskich autorów poświęconych masażowi leczniczemu, wniósł istotny wkład w rozwój masażu w Europie. Jego dzieła, kontynuujące tradycję Mezgera, Zabłudowskiego, Kosińskiego i Zaorskiego, przyczyniły się do zachowania i rozwoju wiedzy o masażu leczniczym w Polsce.
2.17.5. Adam Zborowski – twórca współczesnej szkoły masażu klasycznego i segmentarnego
Adam Zborowski jest twórcą współczesnej szkoły masażu klasycznego i segmentarnego w Polsce. Jego dzieło – wielotomowa seria książek poświęconych masażowi klasycznemu i segmentarnemu – stanowi najbardziej kompleksowe i najbardziej szczegółowe opracowanie masażu leczniczego w języku polskim.
Dzieło Zborowskiego:
Adam Zborowski jest autorem wielotomowej serii książek poświęconych masażowi klasycznemu i segmentarnemu. Seria ta, obejmująca „Masaż klasyczny" i „Masaż segmentarny", stanowi najbardziej kompleksowe opracowanie masażu leczniczego w języku polskim. Zborowski stwierdza: „Ze względu na obszerność materiału pomijam wiadomości z anatomii i fizjologii oraz całej grupy przedmiotów medycznych zakładając, że czytelnik posiada niezbędny zasób wiedzy z tej dziedziny bądź uzupełni swoje wiadomości korzystając z literatury fachowej."
Struktura dzieła Zborowskiego:
Dzieło Zborowskiego obejmuje:
- Część pierwszą: masaż klasyczny – obejmującą omówienie ogólne masażu, rys historyczny, zasady stosowania masażu klasycznego, omówienie poszczególnych technik masażu, wpływ masażu na poszczególne tkanki i układy, oraz masaż poszczególnych części ciała.
- Część drugą: masaż segmentarny – obejmującą podstawy anatomiczne i fizjologiczne masażu segmentarnego, podstawy kliniczne, unerwienie segmentarne, technikę masażu segmentarnego, opracowanie poszczególnych części ciała, oraz masaż w jednostkach chorobowych.
Znaczenie dzieła Zborowskiego:
Dzieło Zborowskiego ma fundamentalne znaczenie dla rozwoju masażu leczniczego w Polsce:
- Stanowi najbardziej kompleksowe opracowanie masażu klasycznego i segmentarnego w języku polskim.
- Stanowi fundament kształcenia masażystów w Polsce.
- Stanowi poradnik dla wykwalifikowanych masażystów.
- Przywraca do świadomości medycznej europejskie tradycje masażu leczniczego.
- Stanowi kontynuację tradycji Mezgera, Zabłudowskiego, Kosińskiego i Zaorskiego.
Podziękowania Zborowskiego:
Zborowski w swoim dziele stwierdza: „Serdecznie dziękuję Pani prof. dr hab. Janinie Sokołowskiej-Pituchowej za pomoc w realizacji przedsięwzięcia." To podziękowanie podkreśla znaczenie tradycji akademickiej w rozwoju masażu leczniczego w Polsce.
Adaptacja dzieła:
Dzieło Zborowskiego, opublikowane przez Wydawnictwo AZ w Krakowie, zostało zaadaptowane na podstawie książek: Adam Zborowski „Masaż klasyczny" i „Masaż segmentarny". Adaptacja ta, obejmująca całość w czterech tomach, została opublikowana przez Polski Związek Niewidomych, co podkreśla znaczenie masażu leczniczego dla osób niewidomych, które tradycyjnie stanowiły znaczącą grupę wśród masażystów w Polsce.
2.17.6. Masaż klasyczny a masaż segmentarny – komplementarność metod
Zborowski w swoim dziele podkreśla komplementarność masażu klasycznego i masażu segmentarnego. Stwierdza: „Masaż segmentarny, jako jeden z rodzajów masażu, jest zabiegiem fizykalnym. Ta uwzględnia wszelkie możliwe zmiany odruchowe powstające w różnych tkankach i podaje sposoby ich usuwania poprzez zastosowanie szczególnych, ściśle określonych rękoczynów. Ze względu na wywieranie znacznego wpływu na funkcjonowanie narządów wewnętrznych oraz możliwość leczenia i usuwania zmian odruchowych w narządach i tkankach metoda ta jest uzupełnieniem masażu klasycznego lub, jak twierdzą niektórzy, masaż klasyczny jest uzupełnieniem masażu segmentarnego."
To stwierdzenie Zborowskiego ma fundamentalne znaczenie dla zrozumienia współczesnego masażu leczniczego. Masaż klasyczny i masaż segmentarny nie są metodami konkurencyjnymi – są metodami komplementarnymi, wzajemnie się uzupełniającymi. Masaż klasyczny oddziałuje na tkanki miękkie – skórę, mięśnie, ścięgna i stawy. Masaż segmentarny oddziałuje na narządy wewnętrzne poprzez mechanizmy odruchowe. Razem stanowią kompletny system masażu leczniczego.
2.17.7. Współczesny renesans masażu w Polsce – stan obecny
Współczesny renesans masażu w Polsce obejmuje wiele aspektów:
Rozwój piśmiennictwa:
Współczesne piśmiennictwo polskie poświęcone masażowi leczniczemu rozwija się dynamicznie. Obok dzieł Zborowskiego i Magiery powstają liczne nowe publikacje poświęcone masażowi klasycznemu, masażowi segmentarnemu, masażowi sportowemu, masażowi kosmetycznemu i masażowi relaksacyjnemu.
Rozwój kształcenia:
Współczesne kształcenie masażystów w Polsce rozwija się dynamicznie. Powstają nowe szkoły masażu, nowe programy kształcenia i nowe kursy doskonalące. Kształcenie masażystów obejmuje anatomię, fizjologię, patologie, techniki masażu, wskazania i przeciwwskazania oraz praktykę kliniczną.
Rozwój praktyki klinicznej:
Współczesna praktyka kliniczna masażu w Polsce rozwija się dynamicznie. Masaż jest stosowany w klinikach, szpitalach, sanatoriach, ośrodkach sportowych, gabinetach prywatnych i ośrodkach SPA. Masaż jest stosowany w leczeniu schorzeń narządu ruchu, układu nerwowego, układu krążenia, układu oddechowego i układu pokarmowego.
Rozwój badań naukowych:
Współczesne badania naukowe nad masażem w Polsce rozwijają się dynamicznie. Badania te obejmują fizjologiczne mechanizmy działania masażu, skuteczność masażu w leczeniu różnych schorzeń, optymalne parametry zabiegów masażu oraz porównanie masażu z innymi metodami leczniczymi.
Rozwój masażu w sporcie:
Współczesny masaż sportowy w Polsce rozwija się dynamicznie. Masaż jest stosowany w przygotowaniu sportowców do zawodów, regeneracji po wysiłku i leczeniu kontuzji sportowych. Masaż sportowy jest stosowany w klubach sportowych, związkach sportowych i ośrodkach medycyny sportowej.
Rozwój masażu w medycynie uzdrowiskowej:
Współczesny masaż uzdrowiskowy w Polsce rozwija się dynamicznie. Masaż jest stosowany w uzdrowiskach w połączeniu z hydroterapią, klimatoterapią i kinezyterapią. Masaż uzdrowiskowy jest stosowany w leczeniu schorzeń narządu ruchu, układu nerwowego i układu krążenia.
2.17.8. Współczesny renesans masażu w Europie – kontekst międzynarodowy
Współczesny renesans masażu w Europie jest częścią szerszego procesu renesansu naturalnych metod leczniczych na całym świecie. W Europie masaż leczniczy rozwija się dynamicznie w wielu krajach:
Niemcy:
W Niemczech masaż leczniczy jest stosowany w klinikach, szpitalach i sanatoriach. Niemieckie towarzystwa masażu leczniczego organizują konferencje, kursy i szkolenia. Niemieckie piśmiennictwo poświęcone masażowi leczniczemu rozwija się dynamicznie.
Francja:
We Francji masaż leczniczy jest stosowany w klinikach, szpitalach i sanatoriach. Francuskie towarzystwa masażu leczniczego organizują konferencje, kursy i szkolenia. Francuskie piśmiennictwo poświęcone masażowi leczniczemu rozwija się dynamicznie.
Holandia:
W Holandii masaż leczniczy jest stosowany w klinikach, szpitalach i sanatoriach. Holenderskie towarzystwa masażu leczniczego organizują konferencje, kursy i szkolenia. Holenderskie piśmiennictwo poświęcone masażowi leczniczemu rozwija się dynamicznie.
Czechy i Słowacja:
W Czechach i na Słowacji masaż leczniczy jest stosowany w klinikach, szpitalach i sanatoriach. Czeskie i słowackie towarzystwa masażu leczniczego organizują konferencje, kursy i szkolenia. Czeskie i słowackie piśmiennictwo poświęcone masażowi leczniczemu rozwija się dynamicznie. Zborowski w swojej bibliografii wymienia dzieło K. Žaloudka „Masaž", opublikowane w Pradze przez Státní Zdravotnické Nakladatelství.
2.17.9. Masaż klasyczny w kontekście współczesnej medycyny fizykalnej
Współczesny masaż klasyczny, opisany przez Zborowskiego, jest pełnoprawną metodą medycyny fizykalnej, stosowaną w leczeniu szerokiego spektrum schorzeń. Zborowski stwierdza: „Mimo wprowadzania coraz nowszych metod masażu specjalnych, masaż klasyczny wcale nie stracił swego znaczenia. Ciągle jest niezastąpiony w leczeniu chorób narządu ruchu."
Współczesny masaż klasyczny obejmuje:
- Siedem podstawowych technik – głaskanie, rozcieranie, ugniatanie, oklepywanie, wibrację, roztrząsanie i wałkowanie.
- Masaż poszczególnych części ciała – kończyny górnej, kończyny dolnej, grzbietu i kręgosłupa, mięśnia czworobocznego, karku, mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, klatki piersiowej, powłok brzusznych, twarzy, szyi i głowy.
- Wskazania i przeciwwskazania do masażu.
- Zasady stosowania masażu – kierunek dosercowy, stopniowanie, systematyczność, indywidualizacja i bezbolesność.
2.17.10. Podsumowanie – ciągłość tradycji i perspektywy rozwoju
Współczesny renesans naturalnych metod leczniczych, w tym masażu, jest kontynuacją wielowiekowej tradycji masażu leczniczego, zapoczątkowanej w starożytnych Indiach i Chinach, rozwiniętej w starożytnej Grecji i Rzymie, kontynuowanej w średniowiecznych łaźniach, wskrzeszonej przez Ambrożego Paré, zsystematyzowanej przez Linge'a, Mezgera i Zabłudowskiego, i kontynuowanej przez kolejne pokolenia lekarzy i masażystów.
Leszek Magiera i Adam Zborowski, jako kluczowe postaci współczesnego renesansu masażu leczniczego w Polsce, przyczynili się do zachowania, rozwoju i popularyzacji wiedzy o masażu leczniczym w Polsce. Ich dzieła, kontynuujące tradycję Grabowskiego, Strabowskiego, Zawadzkiego, Kosińskiego i Zaorskiego, stanowią fundament współczesnego masażu klasycznego w Polsce.
Zborowski stwierdza: „Mam nadzieję, że książki te będą pomocne przy nauczaniu masażu, jak również staną się poradnikiem dla wykwalifikowanych masażystów." Ta nadzieja Zborowskiego spełnia się – jego dzieła są stosowane w kształceniu masażystów i stanowią poradnik dla wykwalifikowanych masażystów w całej Polsce.
Masaż klasyczny, mimo wprowadzania coraz nowszych metod masażu specjalnych, wcale nie stracił swego znaczenia. Ciągle jest niezastąpiony w leczeniu chorób narządu ruchu. Jego fundamenty – zbudowane przez wieki tradycji europejskiej, rozwinięte przez Magierę i Zborowskiego – stanowią trwałe dziedzictwo europejskiej i polskiej tradycji medycznej, które będzie kontynuowane przez kolejne pokolenia lekarzy i masażystów.
Koniec rozdziału 2.17