(pozycja pacjenta: leżąca na brzuchu, kończyny górne ułożone wzdłuż tułowia lub zgięte pod głową, twarz zwrócona ku dołowi lub w otwór stołu do masażu, pod stawami skokowymi niewielki wałek w celu zmniejszenia lordozy lędźwiowej i rozluźnienia mięśni przykręgosłupowych)

WPROWADZENIE TEORETYCZNO-METODYCZNE

Uciski (pression, compression, w tradycji rosyjskiej davljenie lub prižimanije) stanowią czwartą grupę technik masażu klasycznego grzbietu i kręgosłupa, wykonywaną po głaskaniu przygotowującym (11.1), rozcieraniu pogłębiającym (11.2) i ugniataniu zasadniczym (11.3). Uciski są technikami o charakterze statycznym lub quasistatycznym – w odróżnieniu od technik dynamicznych (głaskanie, rozcieranie, ugniatanie), w których dominuje ruch, uciski polegają na przyłożeniu kontrolowanego, punktowego lub powierzchniowego nacisku na tkanki, z utrzymaniem przez określony czas lub z rytmicznym pulsowaniem.

Definicja ucisku w masażu klasycznym: Ucisk jest techniką polegającą na przyłożeniu prostopadłego lub skośnego nacisku na tkanki miękkie grzbietu, z utrzymaniem tego nacisku przez określony czas (zwykle 3–7 sekund) lub z rytmicznym narastaniem i opadaniem siły. Powierzchnią roboczą mogą być: opuszki palców, kciuki, kłęby kciuków, grzbiety paliczków, całe dłonie lub łokcie (w masażu głębokim).

Miejsce ucisków w sekwencji masażu grzbietu:

Uciski pełnią rolę pomostu między fazą dynamiczną masażu (głaskanie, rozcieranie, ugniatanie) a fazą technik pobudzających (oklepywanie, wibracja). Ich zadaniem jest:

  1. Pogłębienie opracowania tkanek okołokręgosłupowych – dotarcie do struktur niedostępnych dla technik dynamicznych (wyrostki poprzeczne, przestrzenie międzyżebrowe, punkty spustowe).
  2. Stymulacja proprioceptorów – wrzecion mięśniowych, narządów ścięgnistych Golgiego, receptorów stawowych, ciałek Paciniego.
  3. Działanie analgetyczne – stymulacja mechanoreceptorów hamuje transmisję bólową w bramce rdzeniowej (teoria Melzacka i Walla).
  4. Rozluźnienie punktów spustowych (trigger points) – miejscowych zagęszczeń włókien mięśniowych, będących źródłem bólu promieniującego.
  5. Stymulacja krążenia lokalnego – mechanizm kompresji i dekompresji naczyń krwionośnych (efekt „pompy").
  6. Wspomaganie odpływu limfatycznego – uciski w kierunku węzłów chłonnych pachowych i pachwinowych.

Zasady wykonania ucisków:

  • Nacisk narasta stopniowo (faza narastania: 2–3 sekundy).
  • Utrzymanie nacisku na stałym poziomie (faza plateau: 3–7 sekund).
  • Zwolnienie nacisku jest powolne, stopniowe (faza dekompresji: 2–3 sekundy).
  • Nigdy nie zwalnia się nacisku gwałtownie – może to spowodować odruchowy skurcz mięśni.
  • Siła ucisku dostosowana jest do: grubości tkanek, lokalizacji (okolica wyrostków kolczystych wymaga mniejszego nacisku niż mięsień najszerszy grzbietu), progu bólu pacjenta, celu terapeutycznego.
  • Każdy ucisk powtarzany jest minimum dwukrotnie (zwykle 3–5-krotnie).
  • Pacjent nie powinien odczuwać ostrego bólu – dopuszczalne jest odczucie wyraźnego ucisku, lekkiego dyskomfortu, „dobrego bólu" (good pain).
  • Zakaz przerywania wykonywanego chwytu.

Podział ucisków ze względu na charakter:

  • Statyczne – stały nacisk utrzymany przez określony czas.
  • Pulsacyjne – rytmiczne narastanie i opadanie siły nacisku.
  • Kaskadowe – sekwencja ucisków przesuwających się wzdłuż określonej trasy.
  • Spiralne – uciski wykonywane po torze spiralnym.
  • Orbitalne – uciski wykonywane po torze okrężnym (orbicie).

Z perspektywy międzynarodowych szkół masażu:

  • Szkoła rosyjska i ukraińska (I.M. Sarkisow-Sierazini, A.F. Verbov, O.F. Kuzniecow, W.I. Wasiljew, N.A. Biełaja, V.M. Bogdanow) traktuje uciski jako integralny element masażu leczniczego kręgosłupa. Szczególny nacisk kładzie się na uciski w przestrzeniach międzyżebrowych, na wyrostki poprzeczne kręgów oraz na punkty spustowe mięśni przykręgosłupowych. W tradycji rosyjskiej uciski stosuje się w leczeniu dyskopatii, rwy kulszowej, neuralgii międzyżebrowej oraz zespołów bólowych mięśniowo-powięziowych.
  • Szkoła szwedzka (tradycja P.H. Linga, rozwinięta przez A. Källgren, B. Ottoson, J. Styf, M. Nordin) stosuje uciski jako element masażu sportowego i leczniczego. Techniki „pressure point" i „ischemic compression" są stosowane na punktach spustowych mięśnia czworobocznego, mięśni równoległobocznych i mięśni przykręgosłupowych.
  • Szkoła niemiecka (H. Marnitz, F. Kohlrausch, W. Teirich-Leube, K. Schreiner) łączy uciski z masażem tkanki łącznej (Bindegewebsmassage) oraz masażem segmentarnym. Szczególny nacisk na uciski w strefach Head'a oraz na punkty maksymalne (Maximalpunkte) mięśni przykręgosłupowych.
  • Szkoła duńska (tradycja E. Voddera – drenaż limfatyczny, rozwinięta przez J. Foldi i E. Földi) stosuje delikatne uciski jako element stymulacji odpływu limfatycznego – techniki łagodne, rytmiczne, w kierunku węzłów chłonnych.
  • Szkoła rumuńska (T. Sbenghe, C. Răducanu, I. Ianculescu, D. Matei) stosuje uciski jako element masażu tkanek głębokich, łącząc je z mobilizacjami stawów międzykręgowych i stretchingiem mięśni przykręgosłupowych.

ANATOMIA OKOLIC PODDANYCH UCISKOM

Przestrzenie międzyżebrowe (spatia intercostalia)

Przestrzenie międzyżebrowe znajdują się między sąsiednimi żebrami. Wypełnione są mięśniami międzyżebrowymi (mm. intercostales externi, interni, intimi), naczyniami i nerwami. W każdej przestrzeni międzyżebrowej przebiegają:

  • Tętnica międzyżebrowa tylna (a. intercostalis posterior) – gałąź aorty piersiowej.
  • Żyła międzyżebrowa tylna (v. intercostalis posterior).
  • Nerw międzyżebrowy (n. intercostalis) – gałąź przednia nerwu rdzeniowego piersiowego.

Struktury te przebiegają w bruździe żebra (sulcus costae) na dolnym brzegu żebra górnego. Uciski w przestrzeniach międzyżebrowych muszą być wykonywane z uwzględnieniem przebiegu tych struktur – nacisk powinien być skierowany ku górnemu brzegowi żebra dolnego, aby uniknąć bezpośredniego ucisku na pęczek naczyniowo-nerwowy.

Wyrostki poprzeczne kręgów (processus transversi vertebrae)

Wyrostki poprzeczne kręgów stanowią punkty orientacyjne i miejsca przyczepu mięśni:

  • W odcinku szyjnym: wyrostki poprzeczne kręgów szyjnych mają otwory poprzeczne (foramina transversaria), przez które przebiegają tętnice kręgowe (aa. vertebrales).
  • W odcinku piersiowym: wyrostki poprzeczne są miejscem przyczepu mięśni międzywyrostkowych (mm. intertransversarii), mięśnia wielodzielnego (m. multifidus) oraz mięśnia rotatory (mm. rotatores).
  • W odcinku lędźwiowym: wyrostki poprzeczne (właściwie wyrostki żebrowe – processus costales) są dłuższe i stanowią przyczep mięśnia czworobocznego lędźwi (m. quadratus lumborum).

Punkty spustowe (trigger points) mięśni grzbietu

Punkty spustowe to miejscowe zagęszczenia włókien mięśniowych, będące źródłem bólu promieniującego. W mięśniach grzbietu najczęściej występują w:

  • Mięśniu czworobocznym (m. trapezius) – część zstępująca, poprzeczna i wstępująca.
  • Mięśniu równoległobocznym (m. rhomboideus major et minor).
  • Mięśniu dźwigaczu łopatki (m. levator scapulae).
  • Mięśniu prostowniku grzbietu (m. erector spinae).
  • Mięśniach międzykolcowych (mm. interspinales).
  • Mięśniu nadgrzebieniowym (m. supraspinatus) i podgrzebieniowym (m. infraspinatus).

I. UCISKI CZTEREMA PALCAMI Z OBCIĄŻENIEM W PRZESTRZENIACH MIĘDZYŻEBROWYCH

11.4.1. Uciski czterema palcami z obciążeniem w przestrzeniach międzyżebrowych

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia, mięśnie grzbietu całkowicie rozluźnione. Pod stawami skokowymi niewielki wałek. Klatka piersiowa powinna być w pozycji neutralnej – bez nadmiernego zgięcia ani przeprostu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta, twarzą zwrócony ku grzbietowi. Masażysta powinien mieć swobodny dostęp do przestrzeni międzyżebrowych po stronie masowanej.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V jednej dłoni ułożone w wybranej przestrzeni międzyżebrowej, prostopadle do przebiegu żeber. Opuszki palców stanowią powierzchnię roboczą. Druga dłoń na pierwszej – obciążenie. Kciuki obu dłoni spoczywają na grzbiecie jako punkt podparcia lub stabilizacji.

Wykonanie: masażysta wykonuje stopniowy, narastający ucisk czterema palcami z obciążeniem w przestrzeni międzyżebrowej. Sekwencja ucisku:

  1. Faza narastania (2–3 sekundy): masażysta stopniowo zwiększa nacisk palców na tkanki przestrzeni międzyżebrowej. Nacisk narasta płynnie, bez szarpnięć. Pacjent powinien odczuwać narastający ucisk, ale nie ostry ból.
  2. Faza plateau (3–5 sekund): masażysta utrzymuje stały nacisk na tkanki. Siła nacisku jest dostosowana do grubości tkanek i progu bólu pacjenta. W tej fazie następuje kompresja naczyń krwionośnych i stymulacja receptorów czuciowych.
  3. Faza dekompresji (2–3 sekundy): masażysta powoli, stopniowo zmniejsza nacisk. Zwolnienie jest płynne, bez gwałtownego „odskoku". Pacjent odczuwa stopniowe ustępowanie ucisku.

Sekwencja przestrzeni międzyżebrowych:

Uciski wykonuje się kolejno w przestrzeniach międzyżebrowych, od dołu ku górze:

  • Th12/Th11 (przestrzeń międzyżebrowa dwunasta)
  • Th11/Th10
  • Th10/Th9
  • Th9/Th8
  • Th8/Th7
  • Th7/Th6
  • Th6/Th5
  • Th5/Th4
  • Th4/Th3
  • Th3/Th2
  • Th2/Th1

W każdej przestrzeni ucisk wykonuje się w 2–3 punktach: przy kręgosłupie (okolica kąta żebra), w linii łopatkowej oraz w linii pachowej tylnej.

Kierunek ucisku: prostopadły do powierzchni grzbietu, z lekkim odchyleniem ku górnemu brzegowi żebra dolnego (aby uniknąć bezpośredniego ucisku na pęczek naczyniowo-nerwowy w bruździe żebra górnego).

Siła ucisku: umiarkowana do mocnej. Obciążenie drugą dłonią zwiększa głębokość penetracji – wskazane u pacjentów z grubą warstwą tkanki podskórnej i mięśniowej. U pacjentów szczupłych obciążenie można zmniejszyć lub pominąć.

Powtórzenia: 2–3 uciski w każdej przestrzeni międzyżebrowej.

Działanie fizjologiczne:

  • Stymulacja mięśni międzyżebrowych (mm. intercostales externi, interni, intimi).
  • Pobudzenie krążenia w tętnicach i żyłach międzyżebrowych.
  • Stymulacja nerwów międzyżebrowych (nn. intercostales) – działanie analgetyczne w neuralgii międzyżebrowej (faza podostrej i przewlekła).
  • Poprawa ruchomości klatki piersiowej.
  • Rozluźnienie zrostów między żebrami.
  • Wspomaganie mechanizmu oddechowego – poprawa elastyczności ściany klatki piersiowej.

Uwagi kliniczne:

  • U pacjentów z neuralgią międzyżebrową w fazie ostrej uciski są przeciwwskazane – stosuje się jedynie delikatne głaskanie.
  • U pacjentów z osteoporozą lub ze złamaniami żeber (do konsolidacji) uciski są bezwzględnie przeciwwskazane.
  • U pacjentów z chorobami serca uciski w przestrzeniach międzyżebrowych po stronie lewej wykonuje się z mniejszą siłą.
  • Obciążenie drugą dłonią jest szczególnie wskazane u pacjentów z dużą masą ciała, u sportowców, u osób z grubą warstwą tkanki podskórnej.

Perspektywa międzynarodowa:

  • W tradycji rosyjskiej (Sarkisow-Sierazini, Verbov) uciski w przestrzeniach międzyżebrowych stosuje się w leczeniu neuralgii międzyżebrowej, zapalenia oskrzeli (faza rekonwalescencji) oraz w masażu sportowym klatki piersiowej.
  • W tradycji niemieckiej (Kohlrausch, Teirich-Leube) uciski w przestrzeniach międzyżebrowych łączone są z masażem segmentarnym – stymulacja dermatomów Th1–Th12.
  • W tradycji szwedzkiej uciski międzyżebrowe stosuje się jako element masażu sportowego – poprawa ruchomości klatki piersiowej i wydolności oddechowej.

II. UCISKI NA WYROSTKI POPRZECZNE

11.4.2. Uciski drugim i trzecim palcem na wyrostki poprzeczne z obciążeniem

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: palec II (wskazujący) i palec III (środkowy) jednej dłoni ułożone na wyrostku poprzecznym kręgu. Opuszki palców stanowią powierzchnię roboczą. Druga dłoń na pierwszej – obciążenie. Kciuki i pozostałe palce spoczywają na grzbiecie jako stabilizacja.

Wykonanie: masażysta wykonuje stopniowy, narastający ucisk drugim i trzecim palcem na wyrostek poprzeczny kręgu. Sekwencja ucisku:

  1. Faza narastania (2–3 sekundy): stopniowe zwiększanie nacisku na wyrostek poprzeczny.
  2. Faza plateau (3–7 sekund): utrzymanie stałego nacisku.
  3. Faza dekompresji (2–3 sekundy): powolne zmniejszanie nacisku.

Sekwencja kręgów:

Uciski wykonuje się kolejno na wyrostki poprzeczne kręgów, od dołu ku górze:

  • L5, L4, L3, L2, L1 (wyrostki żebrowe kręgów lędźwiowych)
  • Th12, Th11, Th10, Th9, Th8, Th7, Th6, Th5, Th4, Th3, Th2, Th1 (wyrostki poprzeczne kręgów piersiowych)
  • C7, C6, C5, C4, C3, C2 (wyrostki poprzeczne kręgów szyjnych – ostrożnie!)

W każdym kręgu ucisk wykonuje się na wyrostek poprzeczny po stronie masowanej, a następnie po stronie przeciwnej.

Kierunek ucisku: prostopadły do powierzchni wyrostka poprzecznego, z lekkim odchyleniem ku stronie przyśrodkowej (ku trzonowi kręgu).

Siła ucisku: umiarkowana. Obciążenie drugą dłonią zwiększa głębokość penetracji. W odcinku szyjnym – nacisk lekki do umiarkowanego (bliskość tętnic kręgowych i nerwów rdzeniowych). W odcinku lędźwiowym – nacisk umiarkowany do mocnego.

Powtórzenia: 2–3 uciski na każdy wyrostek poprzeczny.

Działanie fizjologiczne:

  • Stymulacja okostnej wyrostków poprzecznych.
  • Stymulacja przyczepów mięśni międzywyrostkowych (mm. intertransversarii), mięśnia wielodzielnego (m. multifidus) i mięśnia rotatory (mm. rotatores).
  • Pobudzenie proprioceptorów stawów międzywyrostkowych (articulationes zygapophysiales).
  • Działanie analgetyczne w zespołach bólowych stawów międzywyrostkowych.
  • Rozluźnienie napiętych mięśni przykręgosłupowych.

Uwagi kliniczne:

  • U pacjentów z osteoporozą uciski na wyrostki poprzeczne wykonuje się z minimalnym naciskiem lub są przeciwwskazane.
  • W odcinku szyjnym uciski muszą być wykonywane z dużą ostrożnością – bliskość tętnic kręgowych (aa. vertebrales) i nerwów rdzeniowych.
  • U pacjentów z niestabilnością kręgosłupa (np. kręgozmyk – spondylolisthesis) uciski na wyrostki poprzeczne są przeciwwskazane.

11.4.4. Podważanie wyrostków poprzecznych

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: palec II i III jednej dłoni ułożone pod wyrostkiem poprzecznym kręgu (od strony dolnej). Kciuk na grzbiecie jako punkt podparcia.

Wykonanie: masażysta wykonuje ruch „podważania" wyrostka poprzecznego – palce wsuwają się pod wyrostek i wykonują delikatny ruch ku górze (w kierunku grzbietowym). Ruch jest krótki, kontrolowany, z umiarkowanym naciskiem. Nie jest to ruch mobilizacyjny – nie ma na celu przemieszczenia kręgu, lecz stymulację tkanek miękkich pod wyrostkiem.

Sekwencja: od L5 ku C7 (lub odwrotnie).

Kierunek: ku górze (grzbietowo), pod wyrostkiem poprzecznym.

Siła: lekki do umiarkowanego.

Powtórzenia: 2–3 podważenia na każdy wyrostek.

Działanie fizjologiczne:

  • Stymulacja tkanek miękkich pod wyrostkami poprzecznymi.
  • Rozluźnienie przyczepów mięśni międzywyrostkowych.
  • Poprawa ruchomości stawów międzywyrostkowych.
  • Działanie proprioceptywne.

Uwagi: technika wymaga dużej precyzji i wyczucia. Nie stosować u pacjentów z osteoporozą, z niestabilnością kręgosłupa, z ostrym stanem zapalnym.

III. SPACEREK

11.4.3. Spacerek

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni ułożone po bokach kręgosłupa, wzdłuż wyrostków kolczystych. Pozostałe palce spoczywają na grzbiecie jako stabilizacja.

Wykonanie: masażysta wykonuje „spacerek" kciukami – naprzemienne uciski kciuków po bokach kręgosłupa, przesuwające się od kości krzyżowej ku karkowi. Ruch przypomina „spacerowanie" kciuków po grzbiecie – każdy kciuk wykonuje krótki ucisk, po czym przesuwa się o 1–2 cm proksymalnie i wykonuje kolejny ucisk. Drugi kciuk wykonuje ucisk naprzemiennie z pierwszym.

Sekwencja:

  1. Kciuk prawy wykonuje ucisk na poziomie L5 (po prawej stronie kręgosłupa).
  2. Kciuk lewy wykonuje ucisk na poziomie L5 (po lewej stronie kręgosłupa).
  3. Kciuk prawy przesuwa się o 1–2 cm ku górze i wykonuje ucisk na poziomie L4.
  4. Kciuk lewy przesuwa się o 1–2 cm ku górze i wykonuje ucisk na poziomie L4.
  5. Sekwencja powtarza się do poziomu C7.

Kierunek: proksymalny – od kości krzyżowej ku karkowi.

Siła ucisku: umiarkowana. Każdy ucisk trwa 2–3 sekundy.

Powtórzenia: 1–2 pełne „spacerki" od kości krzyżowej do karku.

Działanie fizjologiczne:

  • Sekwencyjna stymulacja tkanek okołokręgosłupowych na całej długości kręgosłupa.
  • Pobudzenie proprioceptorów mięśni przykręgosłupowych.
  • Stymulacja krążenia w gałęziach grzbietowych tętnic międzyżebrowych i lędźwiowych.
  • Działanie analgetyczne – stymulacja mechanoreceptorów hamuje transmisję bólową.
  • Działanie diagnostyczne – masażysta wyczuwa podczas „spacerku" zmiany w tkankach: zgrubienia, punkty spustowe, bolesność, asymetrię.

Uwagi:

  • W tradycji rosyjskiej „spacerek" jest stosowany jako element masażu leczniczego kręgosłupa – szczególnie w leczeniu dyskopatii i zespołów bólowych mięśniowo-powięziowych.
  • U pacjentów z ostrą dyskopatią „spacerek" wykonuje się z minimalnym naciskiem, omijając punkt maksymalnej bolesności.
  • U pacjentów z osteoporozą nacisk ograniczyć do minimum.

IV. UCISK KŁĘBEM Z OBCIĄŻENIEM

11.4.5. Ucisk kłębem z obciążeniem

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: kłąb kciuka (thenar) jednej dłoni ułożony na masowanej okolicy grzbietu. Druga dłoń na pierwszej – obciążenie. Pozostałe palce spoczywają na grzbiecie jako stabilizacja.

Wykonanie: masażysta wykonuje stopniowy, narastający ucisk kłębem kciuka z obciążeniem. Sekwencja ucisku:

  1. Faza narastania (2–3 sekundy): stopniowe zwiększanie nacisku kłębu na tkanki.
  2. Faza plateau (3–7 sekund): utrzymanie stałego nacisku.
  3. Faza dekompresji (2–3 sekundy): powolne zmniejszanie nacisku.

Sekwencja okolic:

  • Mięsień prostownik grzbietu (m. erector spinae) – po bokach kręgosłupa.
  • Mięsień czworoboczny (m. trapezius) – wały.
  • Mięsień najszerszy grzbietu (m. latissimus dorsi).
  • Mięśnie międzyłopatkowe.
  • Okolica łopatek.

Kierunek ucisku: prostopadły do powierzchni grzbietu.

Siła ucisku: umiarkowana do mocnej. Obciążenie drugą dłonią zwiększa głębokość penetracji.

Powtórzenia: 3–5 ucisków w każdej okolicy.

Działanie fizjologiczne:

  • Głęboka stymulacja mięśni grzbietu.
  • Rozluźnienie punktów spustowych.
  • Stymulacja proprioceptorów.
  • Poprawa krążenia wewnątrzmięśniowego.
  • Działanie analgetyczne.

Uwagi:

  • Kłąb kciuka jest dużą, silną powierzchnią roboczą – wymaga kontroli siły nacisku.
  • U pacjentów w podeszłym wieku, z osteoporozą lub z ostrym stanem zapalnym – nacisk ograniczyć.
  • Obciążenie jest szczególnie wskazane u pacjentów z dużą masą mięśniową (sportowcy, osoby z nadwagą).

V. UCISKI DRUGIMI PALICZKAMI

11.4.6. Uciski drugimi paliczkami

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: dłonie zgięte w luźne pięści, grzbiety paliczków bliższych palców II–V ułożone na masowanej okolicy grzbietu.

Wykonanie: masażysta wykonuje uciski grzbietami paliczków – prostopadły nacisk na tkanki grzbietu. Sekwencja ucisku:

  1. Faza narastania (2 sekundy): stopniowe zwiększanie nacisku.
  2. Faza plateau (3–5 sekund): utrzymanie stałego nacisku.
  3. Faza dekompresji (2 sekundy): powolne zmniejszanie nacisku.

Sekwencja okolic:

  • Mięsień prostownik grzbietu.
  • Mięsień czworoboczny.
  • Mięsień najszerszy grzbietu.
  • Okolica łopatek.

Kierunek ucisku: prostopadły do powierzchni grzbietu.

Siła ucisku: umiarkowana do mocnej.

Powtórzenia: 3–5 ucisków w każdej okolicy.

Działanie fizjologiczne:

  • Głęboka stymulacja mięśni grzbietu.
  • Rozluźnienie punktów spustowych.
  • Stymulacja okostnej wyrostków kolczystych i poprzecznych.
  • Działanie analgetyczne.

Uwagi:

  • Grzbiety paliczków są twardszą powierzchnią roboczą niż opuszki palców – wymagają kontroli siły nacisku.
  • U pacjentów w podeszłym wieku nacisk ograniczyć.
  • Technika szczególnie wskazana u pacjentów z grubą warstwą mięśniową.

VI. NOWE TECHNIKI UCISKÓW

11.4.7. Uciski spiralne kręgosłupa (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni ułożone po bokach kręgosłupa.

Wykonanie: masażysta wykonuje uciski spiralne – tor ruchu kciuków tworzy spiralę (helisę) wokół osi podłużnej kręgosłupa. Każdy ucisk jest przesunięty proksymalnie i lekko na bok, tworząc wzór spirali. Sekwencja:

  1. Ucisk kciuka prawego po prawej stronie kręgosłupa (poziom L5).
  2. Ucisk kciuka lewego po lewej stronie kręgosłupa (poziom L4).
  3. Ucisk kciuka prawego po prawej stronie kręgosłupa (poziom L3) – przesunięty lekko na bok.
  4. Ucisk kciuka lewego po lewej stronie kręgosłupa (poziom L2) – przesunięty lekko na bok.
  5. Sekwencja powtarza się do poziomu C7.

Każdy ucisk: faza narastania (2 s), plateau (3–5 s), dekompresja (2 s).

Kierunek: spiralny, proksymalnie.

Siła ucisku: umiarkowana.

Powtórzenia: 1–2 pełne spirale od kości krzyżowej do karku.

Działanie fizjologiczne:

  • Sekwencyjna, wielokierunkowa stymulacja tkanek okołokręgosłupowych.
  • Rozluźnienie mięśni przykręgosłupowych pod różnymi kątami.
  • Stymulacja proprioceptorów.
  • Poprawa krążenia lokalnego.
  • Działanie analgetyczne i relaksacyjne.

Uwagi: technika inspirowana elementami masażu tkanek głębokich stosowanymi w szkołach niemieckich i skandynawskich oraz tradycją rumuńską. Wskazana szczególnie u pacjentów z przewlekłymi dolegliwościami bólowymi kręgosłupa, z napięciowymi bólami mięśni przykręgosłupowych, w masażu relaksacyjnym.

11.4.8. Uciski kaskadowe grzbietu (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni lub kłęby kciuków ułożone na wyznaczonych punktach kaskadowych na grzbiecie.

Wykonanie: masażysta wykonuje sekwencję ucisków punktowych na kolejnych punktach kaskadowych, przesuwając się proksymalnie (od kości krzyżowej ku karkowi). Każdy ucisk: stopniowe narastanie nacisku (2 sekundy), utrzymanie (3–5 sekund), powolne zwolnienie (2 sekundy). Po zwolnieniu – przejście do kolejnego punktu (ok. 2–3 cm proksymalnie).

Sekwencja punktów kaskadowych:

  1. Okolica kości krzyżowej (S1–S5).
  2. Okolica lędźwiowa (L5–L1) – po bokach kręgosłupa.
  3. Okolica piersiowa dolna (Th12–Th7) – po bokach kręgosłupa.
  4. Okolica piersiowa górna (Th6–Th1) – po bokach kręgosłupa.
  5. Okolica szyjno-piersiowa (C7–Th1).
  6. Okolica karkowa (C2–C7).

Kierunek: proksymalny (kaskadowy).

Siła ucisku: umiarkowana do mocnej (dostosowana do okolicy).

Powtórzenia: 1–2 pełne sekwencje kaskadowe.

Działanie fizjologiczne:

  • Sekwencyjna stymulacja punktów spustowych i stref odruchowych grzbietu.
  • Pobudzenie propriocepcji na całej długości kręgosłupa.
  • Normalizacja napięcia mięśniowego.
  • Stymulacja krążenia lokalnego.
  • Działanie analgetyczne.

Uwagi: technika inspirowana elementami masażu punktowego i refleksoterapii stosowanymi w tradycji rosyjskiej i ukraińskiej (Verbov, Szmatkowa) oraz elementami akupresury. W okolicy szyjnej ucisk musi być delikatny – bliskość tętnic kręgowych i nerwów rdzeniowych.

11.4.9. Uciski orbitalne łopatek (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni (lub opuszki palców II–III) ułożone na wyznaczonych punktach orbitalnych wokół łopatki.

Wykonanie: masażysta wykonuje sekwencję ucisków punktowych na kolejnych punktach orbitalnych, przesuwając się zgodnie z ruchem wskazówek zegara (lub przeciwnie). Każdy ucisk: stopniowe narastanie nacisku (2 sekundy), utrzymanie (3–5 sekund), powolne zwolnienie (2 sekundy).

Sekwencja punktów orbitalnych (wokół łopatki):

  1. Kąt górny łopatki (angulus superior scapulae) – poziom Th2.
  2. Brzeg przyśrodkowy łopatki – punkt górny (1/3 górna).
  3. Brzeg przyśrodkowy łopatki – punkt środkowy (1/3 środkowa).
  4. Brzeg przyśrodkowy łopatki – punkt dolny (1/3 dolna).
  5. Kąt dolny łopatki (angulus inferior scapulae) – poziom Th7.
  6. Brzeg boczny łopatki – punkt dolny.
  7. Brzeg boczny łopatki – punkt środkowy.
  8. Wyrostek barkowy łopatki (acromion).
  9. Grzebień łopatki (spina scapulae).
  10. Powrót do kąta górnego.

Kierunek: orbitalny (okrężny), zgodnie z ruchem wskazówek zegara lub przeciwnie.

Siła ucisku: umiarkowana.

Powtórzenia: 2–3 pełne okrążenia wokół każdej łopatki.

Działanie fizjologiczne:

  • Precyzyjna, punktowa stymulacja wszystkich struktur okołostawowych łopatki.
  • Rozluźnienie przyczepów mięśni przyłopatkowych (m. subscapularis, m. supraspinatus, m. infraspinatus, m. teres minor, m. rhomboideus).
  • Pobudzenie propriocepcji stawu łopatkowo-żebrowego.
  • Poprawa ślizgu łopatki po klatce piersiowej.
  • Stymulacja krążenia w tętnicy nadłopatkowej (a. suprascapularis) i tętnicy okalającej łopatkę (a. circumflexa scapulae).
  • Działanie analgetyczne w zespole bólowym mięśni przyłopatkowych.

Uwagi: technika inspirowana elementami masażu punktowego i refleksoterapii stosowanymi w tradycji rosyjskiej i ukraińskiej (Verbov, Szmatkowa) oraz elementami akupresury. Wskazana szczególnie u pacjentów z zespołem bólowym mięśni przyłopatkowych, z ograniczeniem ruchomości łopatki, w rehabilitacji po operacjach na stawie ramiennym, w zespole bólowym stożka rotatorów.

VII. ZAKOŃCZENIE UCISKÓW GRZBIETU

Po wykonaniu wszystkich technik ucisków masaż grzbietu przechodzi do fazy oklepywania (11.5), wibracji (11.6) i roztrząsania (11.7). Uciski kończące masaż grzbietu wykonuje się jako:

  1. Ogólne przegłaskanie – delikatne, płynne głaskanie całej powierzchni grzbietu w kierunku proksymalnym, z minimalnym naciskiem. Czas: 30–60 sekund. Cel: uspokojenie tkanek po intensywnych uciskach, przygotowanie do kolejnych technik.
  2. Delikatne uciski pulsacyjne – powolne, delikatne uciski pulsacyjne na mięśniach przykręgosłupowych. Czas: 20–30 sekund. Cel: wyrównanie napięcia tkanek.

VIII. WSKAZANIA I PRZECIWWSKAZANIA DO UCISKÓW GRZBIETU

Wskazania:

  • Napięciowe dolegliwości bólowe grzbietu.
  • Ból kręgosłupa o etiologii mięśniowo-powięziowej.
  • Punkty spustowe mięśni grzbietu.
  • Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa (w fazie bez ostrego stanu zapalnego).
  • Dyskopatia (w fazie podostrej i przewlekłej).
  • Neuralgia międzyżebrowa (w fazie podostrej i przewlekłej).
  • Zespół bólowy mięśnia czworobocznego.
  • Zespół bólowy mięśni przyłopatkowych.
  • Masaż sportowy (przed i po wysiłku).
  • Masaż kondycyjny i profilaktyczny.
  • Stany po długotrwałym unieruchomieniu.
  • Nerwice typu psychogennego.

Przeciwwskazania:

  • Ostre stany zapalne kręgosłupa i tkanek okołokręgosłupowych.
  • Złamania kręgów (do konsolidacji).
  • Dyskopatia w fazie ostrej (z objawami neurologicznymi).
  • Choroby zakaźne, gorączka.
  • Choroby nowotworowe kręgosłupa.
  • Stany zapalne skóry grzbietu.
  • Otwarte rany, owrzodzenia.
  • Zaawansowana osteoporoza (ryzyko złamania).
  • Osteomyelitis (zapalenie szpiku kostnego).
  • Niestabilność kręgosłupa (kręgozmyk).
  • Ostre zapalenie stawów międzykręgowych.
  • Brak zlecenia lekarskiego.

IX. UWAGI KOŃCOWE

Uciski grzbietu i kręgosłupa są integralnym elementem masażu klasycznego. W pełnej sekwencji masażu grzbietu uciski stanowią ok. 10–15% czasu zabiegu. Wykonuje się je po ugniataniu (11.3), a przed oklepywaniem (11.5), wibracją (11.6) i roztrząsaniem (11.7).

W rehabilitacji kompleksowej uciski grzbietu powinny być łączone z:

  • Ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie przykręgosłupowe i mięśnie głębokie tułowia (core stability).
  • Stretchiem mięśni piersiowych, zginaczy stawu biodrowego, mięśni kulszowo-goleniowych.
  • Fizykoterapią (ciepło, krioterapia, TENS, laseroterapia) w zależności od wskazań.
  • Kinezyterapią (ćwiczenia bierne, czynno-bierne, czynne, z oporem).
  • Edukacją pacjenta w zakresie prawidłowej postawy ciała i ergonomii pracy.

W tradycji rosyjskiej i ukraińskiej uciski grzbietu łączone są z masażem segmentarnym okolicy lędźwiowo-krzyżowej i szyjnej. W tradycji skandynawskiej – z ćwiczeniami proprioceptywnymi i treningiem stabilizacyjnym. W tradycji niemieckiej – z masażem tkanki łącznej (Bindegewebsmassage) i masażem segmentarnym. W tradycji rumuńskiej – z mobilizacjami stawowymi i stretchingiem.


Ostatnia modyfikacja: środa, 7 października 2026, 10:46