(pozycja pacjenta: leżąca na brzuchu, kończyny górne ułożone wzdłuż tułowia lub zgięte pod głową, twarz zwrócona ku dołowi lub w otwór stołu do masażu, pod stawami skokowymi niewielki wałek w celu zmniejszenia lordozy lędźwiowej)

WPROWADZENIE TEORETYCZNO-METODYCZNE

Ugniatanie (petrissage profond, kneading, w tradycji rosyjskiej razminanie) jest trzecią w kolejności i jednocześnie najważniejszą oraz najbardziej złożoną techniką masażu klasycznego grzbietu i kręgosłupa. Stanowi punkt kulminacyjny zabiegu – po głaskaniu przygotowującym (11.1) i rozcieraniu pogłębiającym (11.2) następuje faza intensywnego opracowania tkanek miękkich grzbietu, w której ugniatanie zajmuje dominującą pozycję, stanowiąc około 50–60% czasu całej fazy zasadniczej masażu grzbietu.

Definicja ugniatania: Ugniatanie jest techniką, w której tkanki miękkie są chwytane, unoszone, ściskane, wyciskane i przesuwane względem podłoża kostnego lub względem siebie. W odróżnieniu od głaskania (ruch po powierzchni skóry) i rozcierania (przesuwanie skóry po podłożu), ugniatanie obejmuje pełną grubość tkanek miękkich – skórę, tkankę podskórną, powięź i mięśnie – poddając je złożonym manipulacjom mechanicznym.

Cele ugniatania grzbietu i kręgosłupa:

  1. Głębokie rozluźnienie mięśni przykręgosłupowych, mięśnia czworobocznego, mięśnia najszerszego grzbietu, mięśni równoległobocznych, mięśni międzyłopatkowych oraz mięśni nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego.
  2. Intensywna stymulacja krążenia wewnątrzmięśniowego – mechanizm „wyciskania i zasysania" krwi z naczyń włosowatych (vis a tergo).
  3. Usuwanie metabolitów z mięśni (kwas mlekowy, jony wodorowe, adenozyna, bradykinina) – działanie regeneracyjne.
  4. Rozciąganie włókien mięśniowych i rozluźnianie zrostów między włóknami a powięzią.
  5. Stymulacja proprioceptorów mięśniowych (wrzeciona mięśniowe, narządy ścięgniste Golgiego) – normalizacja napięcia mięśniowego.
  6. Pobudzenie lub rozluźnienie mięśni w zależności od tempa i siły wykonania.
  7. Poprawa elastyczności i trofiki tkanek miękkich grzbietu.

Zasady wykonania ugniatania:

  • Tempo: wolne – ok. 8–12 ruchów na minutę (najwolniejsze spośród wszystkich technik masażu klasycznego).
  • Nacisk: umiarkowany do mocnego – dostosowany do grubości tkanek, masy mięśniowej i progu bólu pacjenta.
  • Ruch: płynny, ciągły, bez szarpania, bez „przyklejania się" do skóry.
  • Chwyt: pewny, ale nie bolesny – tkanki chwytane między palce a dłoń lub między obie dłonie.
  • Kierunek: dostosowany do techniki – podłużny, poprzeczny, skośny, wielokierunkowy.
  • Każdy chwyt powtarzany minimum dwukrotnie (zwykle 3–6-krotnie).
  • Zakaz przerywania wykonywanego chwytu.

Podział ugniatania ze względu na sposób wykonania:

  • Poprzeczne – ruch prostopadły do osi włókien mięśniowych.
  • Podłużne – ruch równoległy do osi włókien mięśniowych.
  • Pionowe (uciski) – nacisk prostopadły do powierzchni.
  • Esowate – ruch po torze litery „S".
  • Ze skręceniem – ruch obrotowy, „wykręcanie" mięśnia.
  • Mieszenie – złożony ruch wielokierunkowy.

Wpływ na napięcie mięśniowe:

  • Ugniatanie wolne, głębokie, z długim czasem przyłożenia działa rozluźniająco na mięśnie.
  • Ugniatanie szybsze, energiczne, z krótkim czasem przyłożenia działa pobudzająco na mięśnie.

Z perspektywy międzynarodowych szkół masażu:

  • Szkoła rosyjska i ukraińska (I.M. Sarkisow-Sierazini, A.F. Verbov, O.F. Kuzniecow, W.I. Wasiljew, N.A. Biełaja, V.M. Bogdanow, W.P. Korolew) traktuje ugniatanie (razminanie) jako najważniejszą i najbardziej efektywną technikę masażu grzbietu. W tradycji rosyjskiej ugniatanie stanowi ok. 50–60% czasu masażu grzbietu. Stosuje się pełny repertuar technik ugniatania: poprzeczne, podłużne, esowate, ze skręceniem, mieszanie, „wyciskanie" (vyzhimaniye), „przesuwanie" (sdviganiye), „rozciąganie" (rastyazheniye). Szczególny nacisk kładzie się na ugniatanie mięśnia czworobocznego (m. trapezius) i mięśni przykręgosłupowych. Ugniatanie wykonuje się w pozycji leżącej na brzuchu, z zastosowaniem zasady stopniowania siły – od technik delikatnych do intensywnych.
  • Szkoła szwedzka (tradycja P.H. Linga, rozwinięta przez A. Källgren, B. Ottoson, J. Styf, M. Nordin) stosuje ugniatanie (kneading, petrissage) grzbietu w kontekście biomechaniki kręgosłupa i stabilizacji mięśniowej. Techniki „rolling" i „wringing" są stosowane na mięśniach przykręgosłupowych i mięśniu czworobocznym. Szczególny nacisk na ugniatanie mięśnia najszerszego grzbietu i mięśni równoległobocznych.
  • Szkoła niemiecka (H. Marnitz, F. Kohlrausch, W. Teirich-Leube, K. Schreiner, J. Cyriax w adaptacji niemieckiej) łączy ugniatanie grzbietu z terapią tkanek głębokich (Tiefengewebsmassage) oraz masażem segmentarnym. Szczególny nacisk na opracowanie powięzi piersiowo-lędźwiowej (fascia thoracolumbalis) i punktów spustowych mięśni przykręgosłupowych.
  • Szkoła duńska (tradycja E. Voddera – drenaż limfatyczny, rozwinięta przez J. Foldi i E. Földi) stosuje delikatne ugniatanie grzbietu jako element wspomagania odpływu limfatycznego – techniki łagodne, w kierunku węzłów pachowych i pachwinowych.
  • Szkoła rumuńska (T. Sbenghe, C. Răducanu, I. Ianculescu, D. Matei, G. Bordea) stosuje ugniatanie grzbietu jako element masażu tkanek głębokich, łącząc je z mobilizacjami stawów międzykręgowych, stretchingiem mięśni przykręgosłupowych i technikami powięziowymi.

I. UGNIATANIE PODŁUŻNE POPRZECZNIE UŁOŻONYMI RĘKAMI

11.3.1. Ugniatanie podłużne poprzecznie ułożonymi rękami (5 pasm)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia, mięśnie grzbietu całkowicie rozluźnione. Pod stawami skokowymi niewielki wałek.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta, twarzą zwrócony ku grzbietowi. Masażysta powinien mieć swobodny dostęp do całej powierzchni grzbietu.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone poprzecznie na grzbiecie (prostopadle do osi podłużnej kręgosłupa), jedna za drugą. Palce obu dłoni skierowane ku sobie lub lekko na zewnątrz. Dłonie obejmują tkanki miękkie grzbietu.

Wykonanie: masażysta wykonuje ugniatanie podłużne poprzecznie ułożonymi rękami – dłonie ułożone poprzecznie przesuwają się wzdłuż osi podłużnej grzbietu, wykonując jednocześnie ruch ugniatania. Ruch polega na naprzemiennym chwytaniu, ściskaniu i zwalnianiu tkanek miękkich – jak przy „dojeniu" lub „wyciskaniu gąbki". Dłonie przesuwają się od kości krzyżowej ku karkowi (proksymalnie), opracowując kolejno pięć pasm:

Pasm 1 – wzdłuż kręgosłupa (bezpośrednio po bokach wyrostków kolczystych):

  • Opracowanie: mięsień wielodzielny (m. multifidus), mięsień rotatory (mm. rotatores), mięsień międzykolcowy (mm. interspinales).
  • Nacisk: umiarkowany (bliskość struktur kostnych).
  • Kierunek: podłużny, proksymalny.

Pasm 2 – wzdłuż mięśnia prostownika grzbietu (m. erector spinae):

  • Opracowanie: mięsień biodrowo-żebrowy (m. iliocostalis), mięsień najdłuższy (m. longissimus), mięsień kolcowy (m. spinalis).
  • Nacisk: umiarkowany do mocnego (gruba warstwa mięśniowa).
  • Kierunek: podłużny, proksymalny.

Pasm 3 – wzdłuż mięśnia najszerszego grzbietu (m. latissimus dorsi):

  • Opracowanie: mięsień najszerszy grzbietu, mięsień zębaty tylny dolny (m. serratus posterior inferior).
  • Nacisk: umiarkowany.
  • Kierunek: podłużny, proksymalny (ku pachom).

Pasm 4 – wzdłuż mięśnia czworobocznego (m. trapezius):

  • Opracowanie: wał górny (część zstępująca), wał poprzeczny, wał dolny (część wstępująca).
  • Nacisk: umiarkowany do mocnego.
  • Kierunek: podłużny, proksymalny (ku karkowi) lub poprzeczny (ku wyrostkom barkowym).

Pasm 5 – wzdłuż mięśni międzyłopatkowych (mięsień równoległoboczny, mięsień zębaty przedni):

  • Opracowanie: mięsień równoległoboczny większy i mniejszy (m. rhomboideus major et minor), mięsień zębaty przedni (m. serratus anterior).
  • Nacisk: umiarkowany.
  • Kierunek: poprzeczny (od kręgosłupa ku łopatce).

Ruch jest ciągły, płynny, rytmiczny. Każde pasmo opracowywane jest oddzielnie. Tempo: ok. 8–10 ruchów na minutę. Nacisk dostosowany do grubości tkanek w danym pasmie.

Kierunek ogólny: podłużny, proksymalny (od kości krzyżowej ku karkowi), z elementem poprzecznym w pasmach bocznych.

Powtórzenia: każde pasmo 3–4 przejścia.

Działanie fizjologiczne: głębokie rozluźnienie mięśni grzbietu. Intensywna stymulacja krążenia wewnątrzmięśniowego. Usuwanie metabolitów z mięśni. Rozciąganie włókien mięśniowych. Stymulacja proprioceptorów. Poprawa elastyczności i trofiki tkanek. Działanie regeneracyjne i przeciwzmęczeniowe. Przygotowanie do kolejnych technik (oklepywanie, wibracja).

Uwagi: w tradycji rosyjskiej (Sarkisow-Sierazini) ugniatanie podłużne poprzecznie ułożonymi rękami jest podstawową techniką masażu grzbietu – łączy opracowanie wszystkich grup mięśniowych w jednym, płynnym ruchu. U pacjentów z ostrą dyskopatią lub z osteoporozą nacisk ograniczyć. U pacjentów z dużą masą mięśniową (sportowcy, osoby z nadwagą) nacisk może być mocniejszy.

II. UGNIATANIE W KSZTAŁCIE LITERY „N"

11.3.2. Ugniatanie w kształcie litery „N"

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, tworząc kształt litery „N" – jedna dłoń na boku kręgosłupa (po stronie przyśrodkowej), druga na boku grzbietu (po stronie bocznej), połączone ruchem skośnym.

Wykonanie: masażysta wykonuje ugniatanie w kształcie litery „N" – tor ruchu dłoni tworzy na grzbiecie kształt litery „N". Ruch rozpoczyna się od strony przyśrodkowej (okolica kręgosłupa), przechodzi skośnie ku stronie bocznej (okolica mięśnia najszerszego grzbietu), a następnie powraca do strony przyśrodkowej na wyższym poziomie. Ruch jest ciągły, płynny, bez odrywania dłoni od skóry. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Sekwencja:

  1. Ruch od dołu ku górze po stronie przyśrodkowej (wzdłuż kręgosłupa).
  2. Ruch skośny ku stronie bocznej (przez mięsień prostownik grzbietu ku mięśniowi najszerszemu grzbietu).
  3. Ruch od dołu ku górze po stronie bocznej.
  4. Powrót ruchem skośnym ku stronie przyśrodkowej na wyższym poziomie.

Kierunek: kształt litery „N", z ogólnym przesuwaniem proksymalnym.

Powtórzenia: 3–5 liter „N" na każdej stronie grzbietu.

Działanie fizjologiczne: wielokierunkowe opracowanie tkanek miękkich grzbietu. Rozciąganie mięśni pod różnymi kątami – podłużnym, poprzecznym i skośnym. Stymulacja krążenia w wielu kierunkach jednocześnie. Rozluźnienie zrostów powięziowych. Działanie proprioceptywne. Technika szczególnie skuteczna w przywracaniu elastyczności tkanek po okresie unieruchomienia.

Uwagi: technika inspirowana tradycją rosyjską i ukraińską – w szkole Sarkisow-Sierazini ugniatanie w kształcie litery „N" jest stosowane jako element masażu leczniczego kręgosłupa, łączący opracowanie mięśni przykręgosłupowych z mięśniami bocznymi grzbietu.

III. UGNIATANIE POPRZECZNE

11.3.3. Ugniatanie poprzeczne

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone poprzecznie na grzbiecie, jedna obok drugiej, prostopadle do osi włókien mięśniowych masowanego mięśnia.

Wykonanie: masażysta wykonuje naprzemienne ruchy ugniatania poprzecznego – jedna ręka przesuwa tkanki ku górze, druga ku dołowi (ruch „wyciskania" jak przy wyciskaniu gąbki lub mokrego ręcznika). Ruch poprzeczny do osi włókien mięśniowych. Nacisk umiarkowany do mocnego, rytmiczny. Przesuwanie proksymalne (od kości krzyżowej ku karkowi) po każdym cyklu ugniatającym.

Sekwencja:

  1. Mięsień prostownik grzbietu (m. erector spinae) – ugniatanie poprzeczne, nacisk mocny.
  2. Mięsień najszerszy grzbietu (m. latissimus dorsi) – ugniatanie poprzeczne, nacisk umiarkowany.
  3. Mięsień czworoboczny (m. trapezius) – ugniatanie poprzeczne wałów, nacisk umiarkowany do mocnego.
  4. Mięśnie międzyłopatkowe – ugniatanie poprzeczne, nacisk umiarkowany.

Kierunek: poprzeczny (prostopadły do osi włókien mięśniowych), z przesuwaniem proksymalnym.

Powtórzenia: 4–6 ruchów ugniatających na każdy mięsień.

Działanie fizjologiczne: głębokie rozluźnienie mięśni grzbietu. Stymulacja krążenia wewnątrzmięśniowego. Usuwanie metabolitów. Rozciąganie włókien mięśniowych w płaszczyźnie poprzecznej. Działanie pobudzające na mięśnie (przy szybszym tempie) lub rozluźniające (przy wolnym tempie).

IV. UGNIATANIE ZYGZAKOWE

11.3.4. Ugniatanie zygzakowe

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, wzdłuż kręgosłupa.

Wykonanie: masażysta wykonuje ugniatanie zygzakowe – tor ruchu dłoni tworzy zygzak (linię łamaną, kształt litery „Z" powtarzany wielokrotnie). Każdy segment zygzaka to krótki ruch ugniatający w jednym kierunku, po czym następuje zmiana kierunku. Ruch jest rytmiczny, z umiarkowanym do mocnego naciskiem. Przesuwanie ogólne: proksymalnie (od kości krzyżowej ku karkowi).

Wariant 1 (zygzak poprzeczny): dłonie wykonują naprzemienne ruchy ku stronie prawej i lewej, tworząc zygzak poprzeczny.

Wariant 2 (zygzak skośny): dłonie wykonują naprzemienne ruchy skośne, tworząc zygzak skośny.

Kierunek: zygzakowy (naprzemienny), z przesuwaniem proksymalnym.

Powtórzenia: 4–6 przejść zygzakowych.

Działanie fizjologiczne: wielokierunkowe rozciąganie i mobilizacja tkanek miękkich grzbietu. Rozluźnienie powięzi i przegród międzymięśniowych pod różnymi kątami. Stymulacja mięśni przykręgosłupowych w sposób dynamiczny. Działanie proprioceptywne.

V. UGNIATANIE WAŁÓW MIĘŚNIA CZWOROBOCZNEGO

11.3.5. Ugniatanie wałów mięśnia czworobocznego

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia lub zgięte pod głową.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie obejmują wały mięśnia czworobocznego – kciuki po jednej stronie wału, palce II–V po drugiej stronie. Dłonie tworzą „pierścień" wokół wału mięśniowego.

Wykonanie: masażysta wykonuje ugniatanie wałów mięśnia czworobocznego – dłonie chwytają wał mięśniowy i wykonują naprzemienne ruchy ściskania i zwalniania, przesuwając się wzdłuż wału. Ruch przypomina „dojenie" lub „wyciskanie" wału mięśniowego. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Sekwencja:

  1. Wał górny (część zstępująca): od kresy karkowej górnej ku wyrostkowi barkowemu łopatki (acromion). Nacisk umiarkowany do mocnego.
  2. Wał poprzeczny (część poprzeczna): od wyrostków kolczystych C7–Th12 ku grzebieniowi łopatki. Nacisk umiarkowany.
  3. Wał dolny (część wstępująca): od kąta dolnego łopatki ku wyrostkom kolczystym Th10–Th12. Nacisk umiarkowany.

Kierunek: podłużny, wzdłuż przebiegu włókien mięśniowych.

Powtórzenia: 3–4 przejścia na każdy wał.

Działanie fizjologiczne: głębokie rozluźnienie mięśnia czworobocznego – jednego z najczęściej napiętych mięśni ciała (szczególnie u osób pracujących przy komputerze, u kierowców, u osób z wadami postawy). Stymulacja krążenia w tętnicy poprzecznej szyi (a. transversa cervicis). Usuwanie metabolitów. Rozluźnienie punktów spustowych. Działanie przeciwbólowe w napięciowych bólach głowy i karku.

Uwagi: w tradycji rosyjskiej (Sarkisow-Sierazini, Verbov) ugniatanie wałów mięśnia czworobocznego jest jednym z najważniejszych elementów masażu grzbietu – mięsień czworoboczny jest najczęściej przeciążonym mięśniem w populacji. U pacjentów z zespołem bólowym mięśnia czworobocznego ugniatanie wykonuje się z mniejszą siłą, wolniej, z dłuższym czasem przyłożenia.

VI. UGNIATANIE MIĘŚNIA NADGRZEBIENIOWEGO I PODGRZEBIENIOWEGO

11.3.6. Ugniatanie mięśnia nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na mięśniu nadgrzebieniowym (powyżej grzebienia łopatki) lub podgrzebieniowym (poniżej grzebienia łopatki).

Wykonanie: masażysta wykonuje ugniatanie mięśnia nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego – dłonie chwytają tkanki mięśniowe i wykonują naprzemienne ruchy ściskania i zwalniania. Ruch jest ciągły, płynny. Nacisk umiarkowany. Tempo wolne.

Sekwencja:

  1. Mięsień nadgrzebieniowy (m. supraspinatus): powyżej grzebienia łopatki, od kręgosłupa ku wyrostkowi barkowemu. Nacisk umiarkowany.
  2. Mięsień podgrzebieniowy (m. infraspinatus): poniżej grzebienia łopatki, od kręgosłupa ku wyrostkowi barkowemu. Nacisk umiarkowany do mocnego.

Kierunek: podłużny, wzdłuż przebiegu włókien mięśniowych.

Powtórzenia: 3–4 przejścia na każdy mięsień.

Działanie fizjologiczne: rozluźnienie mięśni stożka rotatorów (m. supraspinatus, m. infraspinatus, m. teres minor, m. subscapularis). Poprawa ślizgu ścięgien w stawie ramiennym. Stymulacja krążenia w tętnicy nadłopatkowej (a. suprascapularis). Działanie terapeutyczne w zespole bólowym stożka rotatorów, w zapaleniu ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego (faza podostrej i przewlekła).

VII. UGNIATANIE PODŁUŻNE

11.3.7. Ugniatanie podłużne (5 pasm)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone wzdłuż osi podłużnej grzbietu, jedna za drugą lub obok siebie.

Wykonanie: masażysta wykonuje ugniatanie podłużne – dłonie chwytają tkanki miękkie wzdłuż osi podłużnej grzbietu i wykonują naprzemienne ruchy ściskania i zwalniania. Ruch przypomina „dojenie". Nacisk umiarkowany do mocnego. Przesuwanie od kości krzyżowej ku karkowi.

Sekwencja (5 pasm):

  1. Pasm 1: wzdłuż kręgosłupa (mięśnie przykręgosłupowe).
  2. Pasm 2: wzdłuż mięśnia prostownika grzbietu.
  3. Pasm 3: wzdłuż mięśnia najszerszego grzbietu.
  4. Pasm 4: wzdłuż mięśnia czworobocznego.
  5. Pasm 5: wzdłuż mięśni międzyłopatkowych.

Kierunek: podłużny, proksymalny.

Powtórzenia: każde pasmo 3–4 przejścia.

VIII. MIESZENIE

11.3.8. Mieszenie

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, jedna obok drugiej.

Wykonanie: masażysta wykonuje ruch „mieszania" – dłonie chwytają tkanki miękkie i wykonują naprzemienne ruchy w różnych kierunkach, jak przy mieszaniu ciasta. Ruch jest złożony – łączy elementy ugniatania poprzecznego, podłużnego i skręcania. Nacisk umiarkowany do mocnego. Ruch wolny, kontrolowany.

Sekwencja:

  1. Mięsień czworoboczny – mieszenie wałów.
  2. Mięsień najszerszy grzbietu – mieszenie tkanek bocznych.
  3. Mięśnie przykręgosłupowe – mieszenie tkanek okołokręgosłupowych.

Kierunek: wielokierunkowy (mieszanie).

Powtórzenia: 4–6 cykli mieszania na każdy mięsień.

Działanie fizjologiczne: trójwymiarowe rozciąganie włókien mięśniowych. Rozluźnienie zrostów między włóknami a powięzią. Stymulacja krążenia w wielu kierunkach. Działanie silnie rozluźniające na napięte, skurczone mięśnie.

Uwagi: w tradycji rosyjskiej (Sarkisow-Sierazini) mieszanie (razminanie) jest uważane za jedną z najważniejszych technik masażu grzbietu – łączy zalety ugniatania poprzecznego, podłużnego i skręcania w jednym, złożonym ruchu.

IX. UGNIATANIE ESOWATE

11.3.9. Ugniatanie esowate

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, wzdłuż kręgosłupa.

Wykonanie: masażysta wykonuje ugniatanie esowate – tor ruchu dłoni tworzy na grzbiecie kształt litery „S". Ruch rozpoczyna się od strony przyśrodkowej, przechodzi łukiem ku stronie bocznej, a następnie powraca ku stronie przyśrodkowej, tworząc płynną krzywą esowatą. Ruch jest ciągły, płynny, bez odrywania dłoni od skóry. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Sekwencja:

  1. Ruch esowaty od dołu ku górze po stronie prawej kręgosłupa.
  2. Ruch esowaty od dołu ku górze po stronie lewej kręgosłupa.
  3. Ruch esowaty przez całą szerokość grzbietu (od strony przyśrodkowej ku bocznej i z powrotem).

Kierunek: esowaty (krzywa w kształcie litery „S"), z ogólnym przesuwaniem proksymalnym.

Powtórzenia: 3–5 liter „S" na każdej stronie.

Działanie fizjologiczne: wielokierunkowe rozciąganie tkanek miękkich grzbietu. Rozluźnienie mięśni przykręgosłupowych pod różnymi kątami. Stymulacja krążenia. Działanie proprioceptywne. Technika szczególnie skuteczna w przywracaniu elastyczności tkanek po okresie unieruchomienia.

Uwagi: technika inspirowana tradycją rosyjską i ukraińską – w szkole Sarkisow-Sierazini ugniatanie esowate jest stosowane jako element masażu leczniczego kręgosłupa, łączący opracowanie mięśni przykręgosłupowych z mięśniami bocznymi grzbietu.

X. NOWE TECHNIKI UGNIATANIA

11.3.10. Ugniatanie ślimakowe grzbietu (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni (lub opuszki palców II–V) ułożone na mięśniach przykręgosłupowych.

Wykonanie: masażysta wykonuje ugniatanie ślimakowe – tor ruchu kciuków (lub palców) tworzy spiralę ślimaka (helisę). Każdy obrót kciuka przesunięty jest proksymalnie. Ruch ciągły, bez odrywania kciuka od skóry (ale z przesuwaniem tkanek pod skórą). Nacisk umiarkowany do mocnego. Prędkość: wolna (ok. 8–12 obrotów na minutę). Przesuwanie od kości krzyżowej ku karkowi.

Wariant 1 (ślimak podłużny): kciuki kreślą spiralę wokół osi podłużnej mięśnia prostownika grzbietu.

Wariant 2 (ślimak poprzeczny): kciuki kreślą spiralę w płaszczyźnie poprzecznej, z przesuwaniem proksymalnym.

Kierunek: spiralny (ślimakowy), proksymalnie.

Powtórzenia: 3–4 przejścia spiralne.

Działanie fizjologiczne: trójwymiarowe rozciąganie i mobilizacja tkanek miękkich grzbietu. Rozluźnienie zrostów powięziowych. Stymulacja mięśni przykręgosłupowych pod różnymi kątami. Poprawa elastyczności powięzi piersiowo-lędźwiowej. Działanie proprioceptywne.

11.3.11. Ugniatanie tłokowe mięśni przykręgosłupowych (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: kłęby kciuków (thenar) obu dłoni lub pięści ułożone na mięśniach przykręgosłupowych.

Wykonanie: masażysta wykonuje rytmiczne, pionowe uciski-ugniatania – jak „tłok" lub „stempel". Każdy ucisk: narastanie nacisku (2 sekundy), utrzymanie (3–5 sekund), powolne zwolnienie (2 sekundy). Przesuwanie proksymalne. Nacisk umiarkowany do mocnego.

Sekwencja:

  1. Mięsień prostownik grzbietu – tłokowanie wzdłuż kręgosłupa.
  2. Mięsień czworoboczny – tłokowanie wałów.
  3. Mięsień najszerszy grzbietu – tłokowanie tkanek bocznych.

Kierunek: pionowy (prostopadły do powierzchni), z przesuwaniem proksymalnym.

Powtórzenia: 4–6 ucisków na każdym poziomie.

Działanie fizjologiczne: głęboka stymulacja mięśni przykręgosłupowych. Stymulacja proprioceptorów (wrzeciona mięśniowe, narządy ścięgniste Golgiego). Rozluźnienie punktów spustowych. Poprawa krążenia wewnątrzmięśniowego. Działanie analgetyczne.

11.3.12. Ugniatanie falowe grzbietu (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, jedna za drugą, wzdłuż kręgosłupa.

Wykonanie: masażysta wykonuje falowy ruch ugniatający – ręce poruszają się naprzemiennie jak fala, tworząc na tkankach miękkich grzbietu ruch falisty. Pierwsza ręka unosi i ściska tkanki, druga w tym samym momencie zwalnia, po czym następuje zamiana. Ruch płynny, rytmiczny, przypominający falę morską. Nacisk umiarkowany, narastający i opadający falowo. Tempo wolne do umiarkowanego.

Wariant 1 (fala podłużna): ręce poruszają się wzdłuż kręgosłupa, tworząc falę podłużną.

Wariant 2 (fala poprzeczna): ręce poruszają się poprzecznie do kręgosłupa, tworząc falę poprzeczną.

Kierunek: falowy (naprzemienny), z przesuwaniem proksymalnym.

Powtórzenia: 4–6 fal.

Działanie fizjologiczne: trójwymiarowa mobilizacja tkanek miękkich grzbietu. Rozluźnienie mięśni przykręgosłupowych w sposób dynamiczny. Stymulacja propriocepcji. Poprawa elastyczności powięzi. Działanie silnie relaksacyjne (rytmiczny, falowy charakter ruchu aktywuje odpowiedź parasympatyczną).

Uwagi: technika inspirowana elementami masażu tkanek głębokich stosowanymi w szkołach rumuńskich oraz tradycją skandynawską. Wskazana szczególnie u pacjentów z napięciowymi dolegliwościami bólowymi grzbietu, u osób z przewlekłym stresem, w masażu relaksacyjnym.

XI. ZAKOŃCZENIE UGNIATANIA GRZBIETU

Po wykonaniu wszystkich technik ugniatania masaż grzbietu przechodzi do fazy ucisków (11.4), oklepywania (11.5) i wibracji (11.6). Ugniatanie kończące masaż grzbietu wykonuje się jako:

  1. Ogólne przegłaskanie – delikatne, płynne głaskanie całej powierzchni grzbietu w kierunku proksymalnym, z minimalnym naciskiem. Czas: 30–60 sekund. Cel: uspokojenie tkanek po intensywnym ugniataniu, przygotowanie do kolejnych technik.
  2. Delikatne ugniatanie falowe – powolne, delikatne ugniatanie falowe całej powierzchni grzbietu. Czas: 20–30 sekund. Cel: wyrównanie napięcia tkanek.

XII. WSKAZANIA I PRZECIWWSKAZANIA DO UGNIATANIA GRZBIETU

Wskazania:

  • Napięciowe dolegliwości bólowe grzbietu.
  • Ból kręgosłupa o etiologii mięśniowo-powięziowej.
  • Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa (w fazie bez ostrego stanu zapalnego).
  • Dyskopatia (w fazie podostrej i przewlekłej).
  • Zespół bólowy mięśnia czworobocznego.
  • Zespół bólowy mięśni przyłopatkowych.
  • Masaż sportowy (przed i po wysiłku).
  • Masaż kondycyjny i profilaktyczny.
  • Stany po długotrwałym unieruchomieniu.
  • Nerwice typu psychogennego.

Przeciwwskazania:

  • Ostre stany zapalne kręgosłupa i tkanek okołokręgosłupowych.
  • Złamania kręgów (do konsolidacji).
  • Dyskopatia w fazie ostrej (z objawami neurologicznymi).
  • Choroby zakaźne, gorączka.
  • Choroby nowotworowe kręgosłupa.
  • Stany zapalne skóry grzbietu.
  • Otwarte rany, owrzodzenia.
  • Zaawansowana osteoporoza (ryzyko złamania).
  • Osteomyelitis (zapalenie szpiku kostnego).
  • Brak zlecenia lekarskiego.

XIII. UWAGI KOŃCOWE

Ugniatanie grzbietu i kręgosłupa jest integralnym i najważniejszym elementem masażu klasycznego grzbietu. W pełnej sekwencji masażu grzbietu ugniatanie stanowi ok. 50–60% czasu zabiegu. Wykonuje się je po głaskaniu przygotowującym (11.1) i rozcieraniu pogłębiającym (11.2), a przed uciskami (11.4), oklepywaniem (11.5) i wibracją (11.6).

W rehabilitacji kompleksowej ugniatanie grzbietu powinno być łączone z:

  • Ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie przykręgosłupowe i mięśnie głębokie tułowia (core stability).
  • Stretchiem mięśni piersiowych, zginaczy stawu biodrowego, mięśni kulszowo-goleniowych.
  • Fizykoterapią (ciepło, krioterapia, TENS, laseroterapia) w zależności od wskazań.
  • Kinezyterapią (ćwiczenia bierne, czynno-bierne, czynne, z oporem).
  • Edukacją pacjenta w zakresie prawidłowej postawy ciała i ergonomii pracy.

W tradycji rosyjskiej i ukraińskiej ugniatanie grzbietu łączone jest z masażem segmentarnym okolicy lędźwiowo-krzyżowej i szyjnej. W tradycji skandynawskiej – z ćwiczeniami proprioceptywnymi i treningiem stabilizacyjnym. W tradycji niemieckiej – z masażem tkanki łącznej (Bindegewebsmassage) i masażem segmentarnym. W tradycji rumuńskiej – z mobilizacjami stawowymi i stretchingiem.


Ostatnia modyfikacja: środa, 7 października 2026, 10:40