(pozycja pacjenta: leżąca na brzuchu, kończyny górne ułożone wzdłuż tułowia lub zgięte pod głową, twarz zwrócona ku dołowi lub w otwór stołu do masażu, mięśnie grzbietu całkowicie rozluźnione)

WPROWADZENIE TEORETYCZNO-METODYCZNE

Rozcieranie (friction, petrissage superficiel) jest drugą w kolejności techniką masażu klasycznego grzbietu i kręgosłupa, wykonywaną po głaskaniu przygotowującym. Stanowi pomost między delikatnym głaskaniem a głębokim ugniataniem, pełniąc kluczową rolę w opracowaniu tkanek miękkich grzbietu.

Definicja rozcierania: Rozcieranie jest techniką, w której ręka masażysty nie ślizga się po skórze, lecz przesuwa skórę i tkanki leżące pod nią względem podłoża kostnego lub względem siebie. Jest to zasadnicza różnica między rozcieraniem a głaskaniem – przy głaskaniu dłoń przesuwa się po powierzchni skóry, przy rozcieraniu dłoń „przykleja się" do skóry i przesuwa ją wraz z tkankami podskórnymi po głębszych strukturach.

Cele rozcierania grzbietu i kręgosłupa:

  1. Rozluźnienie zrostów i zgrubień powięziowych w obrębie mięśni przykręgosłupowych, mięśnia czworobocznego, mięśni międzyłopatkowych.
  2. Poprawa ślizgu tkanek miękkich względem struktur kostnych (wyrostki kolczyste, wyrostki poprzeczne, kąty łopatek, grzebienie łopatek).
  3. Stymulacja okostnej wyrostków kolczystych i poprzecznych kręgów.
  4. Pobudzenie krążenia w naczyniach przeszywających powięź i tkankę podskórną.
  5. Poprawa trofiki tkanek okołokręgosłupowych.
  6. Przygotowanie mięśni do głębokiego ugniatania.
  7. Działanie diagnostyczne – wyczuwanie zgrubień, punktów spustowych, zmian w tkankach.

Zasady wykonania rozcierania:

  • Tempo: wolne – ok. 10–15 ruchów na minutę (znacznie wolniej niż głaskanie).
  • Nacisk: umiarkowany do mocnego – dostosowany do grubości tkanek i wrażliwości pacjenta.
  • Ruch: kontrolowany, precyzyjny, bez pośpiechu.
  • Dłoń nie odrywa się od skóry – przesuwa tkanki pod skórą.
  • Kierunek: dostosowany do celu – podłużny, poprzeczny, okrężny, spiralny.
  • Każdy chwyt powtarzany minimum dwukrotnie (zwykle 3–6-krotnie).

Podział rozcierania ze względu na sposób wykonania:

  • Koliste (okrężne) – kciuki lub palce kreślą kółka.
  • Spiralne – ruch po torze spirali.
  • Podłużne – wzdłuż osi włókien mięśniowych.
  • Poprzeczne – prostopadle do włókien mięśniowych.

Podział rozcierania ze względu na głębokość:

  • Powierzchowne – opracowanie skóry i tkanki podskórnej.
  • Głębokie – opracowanie powięzi, mięśni, okostnej.

Z perspektywy międzynarodowych szkół masażu:

  • Szkoła rosyjska i ukraińska (Sarkisow-Sierazini, Verbov, Biełaja, Kuzniecow, Wasiljew, Bogdanow) traktuje rozcieranie grzbietu jako jedną z najważniejszych technik masażu leczniczego. Stosuje się rozcieranie kciukami wokół wyrostków kolczystych, rozcieranie ośmioma palcami wzdłuż mięśnia prostownika grzbietu, rozcieranie kłębami mięśni przykręgosłupowych. W tradycji rosyjskiej rozcieranie stanowi ok. 25–30% czasu masażu grzbietu.
  • Szkoła szwedzka (tradycja Linga, Källgren, Ottoson, Styf, Nordin) stosuje rozcieranie głębokie (deep friction) w leczeniu tendinopatii mięśni przykręgosłupowych oraz punktów spustowych mięśnia czworobocznego i mięśni równoległobocznych. Szczególny nacisk na rozcieranie poprzeczne (transverse friction) – technikę Cyriaxa adaptowaną w Skandynawii.
  • Szkoła niemiecka (Marnitz, Kohlrausch, Teirich-Leube, Schreiner) łączy rozcieranie grzbietu z masażem tkanki łącznej (Bindegewebsmassage – technika Dicke) oraz masażem segmentarnym. Rozcieranie wykonuje się wzdłuż dermatomów, z uwzględnieniem stref Head'a i punktów maksymalnych. Szczególny nacisk na rozcieranie powięzi piersiowo-lędźwiowej.
  • Szkoła duńska (tradycja Voddera, Foldi) włącza rozcieranie grzbietu jako element wspomagania odpływu limfatycznego – techniki delikatne, w kierunku węzłów pachowych i pachwinowych.
  • Szkoła rumuńska (Sbenghe, Răducanu, Ianculescu, Matei) stosuje rozcieranie grzbietu jako element masażu tkanek głębokich, łącząc je z mobilizacjami stawów międzykręgowych i stretchingiem mięśni przykręgosłupowych.

I. ROZCIERANIE ODCINKOWE

11.2.1. Rozcieranie odcinkowe

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia lub zgięte pod głową, mięśnie grzbietu całkowicie rozluźnione. Pod stawami skokowymi niewielki wałek (w celu zmniejszenia lordozy lędźwiowej).

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową, twarzą zwrócony ku grzbietowi.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone płasko na grzbiecie, palce II–V obu rąk stanowią powierzchnię roboczą. Kciuki spoczywają na grzbiecie jako punkt podparcia.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie odcinkowe – dłonie przesuwają skórę i tkanki podskórne po podłożu mięśniowym, kolejno po trzech odcinkach grzbietu:

Odcinek lędźwiowo-krzyżowy (L5–S1):

  • Powierzchnia robocza: palce II–V obu dłoni.
  • Ruch: koliste lub spiralne przesuwanie tkanek po mięśniu prostowniku grzbietu i powięzi piersiowo-lędźwiowej.
  • Nacisk: umiarkowany do mocnego (gruba warstwa mięśniowa).
  • Kierunek: od kości krzyżowej ku górze (proksymalnie), z elementem kolistym.

Odcinek piersiowy (Th12–Th1):

  • Powierzchnia robocza: palce II–V obu dłoni.
  • Ruch: koliste przesuwanie tkanek po mięśniu prostowniku grzbietu, mięśniach międzyżebrowych i mięśniu najszerszym grzbietu.
  • Nacisk: umiarkowany.
  • Kierunek: od dołu ku górze, z elementem kolistym.

Odcinek szyjno-piersiowy (C7–Th1):

  • Powierzchnia robocza: palce II–V obu dłoni.
  • Ruch: delikatne koliste przesuwanie tkanek po mięśniu czworobocznym i mięśniach karku.
  • Nacisk: lekki do umiarkowanego.
  • Kierunek: okrężny.

Dłonie nie ślizgają się po skórze – przesuwa tkanki pod skórą. Ruch wolny, kontrolowany. Tempo: ok. 10–12 kółek na minutę.

Kierunek ogólny: proksymalny (od kości krzyżowej ku karkowi), z elementem kolistym/spiralnym.

Powtórzenia: każdy odcinek 3–4 przejścia.

Działanie fizjologiczne: rozluźnienie zrostów powięziowych w obrębie mięśni przykręgosłupowych, poprawa ślizgu tkanek miękkich, stymulacja krążenia lokalnego, pobudzenie receptorów proprioceptywnych. Przygotowanie do ugniatania. Działanie diagnostyczne – wyczuwanie zgrubień, punktów spustowych, zmian temperatury.

Uwagi: w odcinku lędźwiowo-krzyżowym nacisk może być mocniejszy (gruba warstwa mięśniowa). W odcinku szyjnym – delikatniejszy (cieńsza warstwa mięśniowa, bliskość struktur nerwowych). U pacjentów z dyskopatią w fazie podostrej rozcieranie wykonuje się z mniejszą siłą, omijając punkt maksymalnej bolesności.

II. ROZCIERANIE WZDŁUŻ LINII PACHOWEJ

11.2.2. Rozcieranie dziesięcioma palcami wzdłuż linii pachowej

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta, twarzą zwrócony ku grzbietowi.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie obejmują grzbiet – wszystkie dziesięć palców (włącznie z kciukami) pracuje jednocześnie. Palce II–V na bocznej powierzchni grzbietu (wzdłuż linii pachowej), kciuki na stronie przyśrodkowej jako stabilizacja.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie dziesięcioma palcami wzdłuż linii pachowej – wszystkie palce przesuwają skórę i tkanki podskórne po mięśniu najszerszym grzbietu (m. latissimus dorsi) i mięśniu zębatym przednim (m. serratus anterior). Ruch podłużny (proksymalny), od grzebienia kości biodrowej ku pachom. Dłonie nie ślizgają się po skórze – przesuwa tkanki pod skórą. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Kierunek: podłużny, proksymalny – od grzebienia biodrowego ku pachom.

Powtórzenia: 3–4 przejścia po każdej stronie.

Działanie fizjologiczne: rozluźnienie mięśnia najszerszego grzbietu i mięśnia zębatego przedniego. Poprawa ślizgu tkanek wzdłuż linii pachowej. Stymulacja krążenia w gałęziach tętnic międzyżebrowych. Wspomaganie odpływu limfatycznego do węzłów pachowych. Przygotowanie do ugniatania mięśnia najszerszego grzbietu.

Uwagi: w tradycji rosyjskiej (Sarkisow-Sierazini) rozcieranie dziesięcioma palcami wzdłuż linii pachowej jest uważane za kluczowy element masażu grzbietu – łączy opracowanie mięśnia najszerszego grzbietu ze stymulacją odpływu limfatycznego.

III. ROZCIERANIE WOKÓŁ WYROSTKÓW KOLCZYSTYCH

11.2.3. Rozcieranie czterema palcami wokół wyrostków kolczystych (C7–L5)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V jednej dłoni ułożone po jednym boku wyrostków kolczystych. Kciuk spoczywa na grzbiecie jako punkt podparcia. Druga ręka stabilizuje lub pracuje na przeciwległym boku.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie czterema palcami wokół wyrostków kolczystych – opuszki palców II–V przesuwają skórę i tkanki podskórne po bokach wyrostków kolczystych, od C7 do L5. Ruch koliste lub spiralny – palce kreślą małe kółka wokół każdego wyrostka kolczystego. Dłonie nie ślizgają się po skórze. Nacisk umiarkowany. Tempo wolne (ok. 10–12 kółek na minutę).

Sekwencja:

  1. C7 – wyrostek kolczysty kręgu szyjnego VII (wyraźnie wyczuwalny, tzw. vertebra prominens).
  2. Th1–Th12 – wyrostki kolczyste kręgów piersiowych (nachylone ku dołowi, zachodzą dachówkowato).
  3. L1–L5 – wyrostki kolczyste kręgów lędźwiowych (krótkie, szerokie, poziome).

Kierunek: proksymalny (od L5 ku C7) lub dystalny (od C7 ku L5), z elementem kolistym wokół każdego wyrostka.

Powtórzenia: 2–3 przejścia w każdym kierunku.

Działanie fizjologiczne: precyzyjne opracowanie tkanek okołokręgosłupowych w bezpośrednim sąsiedztwie wyrostków kolczystych. Rozluźnienie przyczepów mięśni międzykolcowych (mm. interspinales) i mięśni wielodzielnych (m. multifidus). Stymulacja okostnej wyrostków kolczystych. Poprawa krążenia w gałęziach grzbietowych tętnic międzyżebrowych i lędźwiowych. Działanie diagnostyczne – ocena bolesności, zgrubień, asymetrii.

Uwagi: w odcinku piersiowym wyrostki kolczyste są nachylone ku dołowi (pod kątem ok. 45–60°) – rozcieranie wykonuje się wzdłuż ich przebiegu. W odcinku lędźwiowym wyrostki są krótkie i poziome – rozcieranie wykonuje się po ich bokach. U pacjentów z osteoporozą nacisk ograniczyć.

11.2.7. Rozcieranie kciukami dookoła wyrostków kolczystych

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni ułożone po bokach wyrostków kolczystych. Pozostałe palce spoczywają na grzbiecie jako stabilizacja.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie kciukami dookoła wyrostków kolczystych – kciuki kreślą małe kółka wokół każdego wyrostka kolczystego, przesuwając skórę i tkanki podskórne po okostnej. Ruch koliste, wolny, precyzyjny. Nacisk umiarkowany do mocnego. Dłonie nie ślizgają się po skórze.

Sekwencja: od C7 do L5 (lub odwrotnie), każdy wyrostek kolczysty opracowany oddzielnie.

Kierunek: okrężny (wokół każdego wyrostka), z przesuwaniem proksymalnym lub dystalnym.

Powtórzenia: 2–3 kółka wokół każdego wyrostka.

Działanie fizjologiczne: jak w 11.2.3, ale z większą precyzją i mocniejszym naciskiem (kciuk jest silniejszą powierzchnią roboczą niż palce II–V). Szczególnie wskazane przy napiętych, zwłókniałych tkankach okołokręgosłupowych.

Uwagi: kciuk jest najsilniejszym palcem – wymaga kontroli siły nacisku. U pacjentów w podeszłym wieku, z osteoporozą lub z ostrą dyskopatią – nacisk ograniczyć do minimum.

IV. ROZCIERANIE RĘKA PRZED RĘKĄ

11.2.4. Rozcieranie ręka przed ręką (jednocześnie lub naprzemiennie)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, jedna za drugą, wzdłuż kręgosłupa.

Wykonanie – wariant jednoczesny: obie dłonie pracują jednocześnie – przesuwają tkanki podskórne po mięśniach przykręgosłupowych, jedna za drugą, od kości krzyżowej ku karkowi. Ruch ciągły, płynny, bez odrywania dłoni od skóry. Nacisk umiarkowany do mocnego.

Wykonanie – wariant naprzemienny: pierwsza dłoń przesuwa tkanki ku górze, druga w tym samym momencie rozpoczyna ruch od dołu. Ruch naprzemienny, rytmiczny – jedna ręka „goni" drugą. Nacisk umiarkowany.

Kierunek: proksymalny – od kości krzyżowej ku karkowi.

Powtórzenia: 4–6 przejść.

Działanie fizjologiczne: ciągłe, nieprzerwane rozcieranie tkanek okołokręgosłupowych. Intensywna stymulacja krążenia. Rozluźnienie mięśni prostownika grzbietu. Przygotowanie do ugniatania. Wariant naprzemienny zapewnia stały bodziec proprioceptywny.

Uwagi: w tradycji rosyjskiej rozcieranie „ręka przed ręką" (raztiraniye) jest podstawową techniką masażu grzbietu – stosuje się je jako przejście między głaskaniem a ugniataniem. Wariant naprzemienny jest szczególnie wskazany w masażu sportowym (utrzymanie ciągłego przepływu krwi).

V. ROZCIERANIE OŚMIOMA PALCAMI

11.2.5. Rozcieranie podłużne ośmioma palcami

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V obu dłoni (osiem palców) ułożone na grzbiecie, wzdłuż mięśni przykręgosłupowych. Kciuki stabilizują od strony przeciwnej.

Wykonanie: osiem palców wykonuje jednoczesne ruchy rozcierające podłużne – przesuwają tkanki podskórne po mięśniu prostowniku grzbietu (m. erector spinae), od kości krzyżowej ku karkowi. Ruch podłużny, z elementem kolistym. Dłonie nie ślizgają się po skórze. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Kierunek: podłużny, proksymalny.

Powtórzenia: 3–4 przejścia.

Działanie fizjologiczne: szerokie opracowanie mięśnia prostownika grzbietu. Rozluźnienie zrostów w obrębie powięzi piersiowo-lędźwiowej. Stymulacja krążenia w gałęziach grzbietowych tętnic. Przygotowanie do ugniatania.

11.2.12. Rozcieranie ośmioma palcami dookoła łopatek

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V obu dłoni (osiem palców) ułożone na brzegach łopatek.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie ośmioma palcami dookoła łopatek – palce przesuwają tkanki podskórne po obwodzie łopatek: od kąta górnego, przez brzeg przyśrodkowy, ku kątowi dolnemu, następnie przez brzeg boczny ku wyrostkowi barkowemu. Ruch okrężny, wolny, precyzyjny. Dłonie nie ślizgają się po skórze. Nacisk umiarkowany.

Sekwencja:

  1. Kąt górny łopatki (angulus superior scapulae) – poziom Th2.
  2. Brzeg przyśrodkowy (margo medialis) – przyczep mięśnia równoległobocznego (m. rhomboideus).
  3. Kąt dolny (angulus inferior) – poziom Th7.
  4. Brzeg boczny (margo lateralis).
  5. Wyrostek barkowy (acromion).

Kierunek: okrężny (wokół łopatki).

Powtórzenia: 3–5 okrążeń wokół każdej łopatki.

Działanie fizjologiczne: rozluźnienie przyczepów mięśni przyłopatkowych (m. subscapularis, m. supraspinatus, m. infraspinatus, m. teres minor, m. rhomboideus). Poprawa ślizgu łopatki po klatce piersiowej. Stymulacja krążenia w tętnicy nadłopatkowej (a. suprascapularis) i tętnicy okalającej łopatkę (a. circumflexa scapulae). Działanie diagnostyczne – ocena ruchomości łopatek, bolesności przyczepów.

VI. ROZCIERANIE Z OBCIĄŻENIEM

11.2.6. Rozcieranie czterema palcami z obciążeniem w przestrzeniach międzyżebrowych

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V jednej dłoni ułożone w przestrzeni międzyżebrowej. Druga dłoń na pierwszej (obciążenie).

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie czterema palcami z obciążeniem – dłoń dolna przesuwa tkanki w przestrzeni międzyżebrowej, dłoń górna zwiększa nacisk. Ruch poprzeczny – od kręgosłupa ku bokom, wzdłuż przebiegu żeber. Dłonie nie ślizgają się po skórze. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Sekwencja: rozcieranie kolejno w przestrzeniach międzyżebrowych od Th1 do Th12.

Kierunek: poprzeczny – od kręgosłupa ku bokom.

Powtórzenia: 2–3 przejścia w każdej przestrzeni.

Działanie fizjologiczne: głębokie opracowanie mięśni międzyżebrowych (mm. intercostales externi et interni). Rozluźnienie zrostów między żebrami. Poprawa ruchomości klatki piersiowej. Stymulacja nerwów międzyżebrowych (nn. intercostales). Działanie terapeutyczne w neuralgii międzyżebrowej (w fazie podostrej i przewlekłej).

Uwagi: obciążenie zwiększa głębokość penetracji – wskazane u pacjentów z grubą warstwą tkanki podskórnej. U pacjentów szczupłych, z osteoporozą lub z ostrą neuralgią – obciążenie zmniejszyć lub pominąć.

VII. ROZCIERANIE KCIUKAMI

Opisane powyżej (sekcja III, pkt 11.2.7).

VIII. ROZCIERANIE DRUGIMI PALICZKAMI

11.2.8. Rozcieranie drugimi paliczkami po bokach kręgosłupa

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: dłonie zgięte w luźne pięści, grzbiety paliczków bliższych palców II–V ułożone po bokach kręgosłupa.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie grzbietami paliczków po bokach kręgosłupa – przesuwają tkanki podskórne po mięśniu prostowniku grzbietu, od kości krzyżowej ku karkowi. Ruch podłużny, z elementem kolistym. Dłonie nie ślizgają się po skórze. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Kierunek: podłużny, proksymalny.

Powtórzenia: 3–4 przejścia.

Działanie fizjologiczne: intensywniejsze rozcieranie niż przy użyciu opuszek palców. Głębsza penetracja tkanek. Rozluźnienie mięśnia prostownika grzbietu. Stymulacja okostnej wyrostków poprzecznych. Wskazane u pacjentów z grubą warstwą mięśniową.

IX. ROZCIERANIE KŁĘBAMI

11.2.9. Rozcieranie podłużne kłębami ułożonymi poprzecznie

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: kłęby kciuków (thenar) obu dłoni ułożone poprzecznie na grzbiecie, wzdłuż kręgosłupa.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie podłużne kłębami ułożonymi poprzecznie – kłęby kciuków przesuwają tkanki podskórne po mięśniach przykręgosłupowych, od kości krzyżowej ku karkowi. Dłonie ułożone poprzecznie, ale ruch jest podłużny. Dłonie nie ślizgają się po skórze. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Kierunek: podłużny, proksymalny.

Powtórzenia: 3–4 przejścia.

11.2.10. Rozcieranie podłużne kłębami (3 pasma)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: kłęby kciuków obu dłoni na wyznaczonych pasmach grzbietu.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie podłużne kłębami na trzech pasmach:

  • Pasm 1: wzdłuż wyrostków kolczystych (bezpośrednio po bokach kręgosłupa).
  • Pasm 2: wzdłuż mięśnia prostownika grzbietu (m. erector spinae).
  • Pasm 3: wzdłuż mięśnia najszerszego grzbietu (m. latissimus dorsi).

Każde pasmo rozcierane jest oddzielnie, ruchem podłużnym, proksymalnie. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Kierunek: podłużny, proksymalny.

Powtórzenia: każde pasmo 3–4 przejścia.

Działanie fizjologiczne: precyzyjne opracowanie każdego przedziału mięśniowego grzbietu. Rozluźnienie zrostów powięziowych. Stymulacja krążenia. Przygotowanie do ugniatania.

X. ROZCIERANIE MIĘŚNI OBRĘCZY KOŃCZYNY GÓRNEJ

11.2.11. Rozcieranie czterema palcami wałów czworobocznego, m. nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V obu dłoni ułożone na wałach mięśnia czworobocznego, mięśniu nadgrzebieniowym i podgrzebieniowym.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie czterema palcami po kolejnych mięśniach:

Mięsień czworoboczny (m. trapezius):

  • Wał górny (część zstępująca): rozcieranie od karku ku wyrostkowi barkowemu.
  • Wał poprzeczny (część poprzeczna): rozcieranie od wyrostków kolczystych ku łopatce.
  • Wał dolny (część wstępująca): rozcieranie od kąta dolnego łopatki ku wyrostkom kolczystym Th.

Mięsień nadgrzebieniowy (m. supraspinatus):

  • Rozcieranie powyżej grzebienia łopatki, od kręgosłupa ku wyrostkowi barkowemu.

Mięsień podgrzebieniowy (m. infraspinatus):

  • Rozcieranie poniżej grzebienia łopatki, od kręgosłupa ku wyrostkowi barkowemu.

Ruch koliste lub spiralny. Dłonie nie ślizgają się po skórze. Nacisk umiarkowany. Tempo wolne.

Kierunek: dostosowany do przebiegu włókien mięśniowych.

Powtórzenia: 3–4 przejścia na każdy mięsień.

Działanie fizjologiczne: rozluźnienie napiętych mięśni obręczy kończyny górnej. Poprawa ślizgu tkanek w okolicy łopatki. Stymulacja krążenia w tętnicy nadłopatkowej i tętnicy okalającej łopatkę. Działanie terapeutyczne w zespole bólowym mięśnia czworobocznego, w zapaleniu ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego (faza podostrej i przewlekła).

XI. ROZCIERANIE GRZEBYCZKOWE

11.2.13. Rozcieranie grzebyczkowe po bokach kręgosłupa

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: dłonie zaciśnięte w luźne pięści, grzbiety paliczków bliższych i środkowych palców II–V stanowią powierzchnię roboczą („grzebień" paliczkowy).

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie grzebyczkowe po bokach kręgosłupa – grzbiety paliczków przesuwają tkanki podskórne po mięśniu prostowniku grzbietu, od kości krzyżowej ku karkowi. Ruch podłużny, z elementem kolistym. Dłonie nie ślizgają się po skórze. Nacisk umiarkowany do mocnego. Tempo wolne.

Kierunek: podłużny, proksymalny.

Powtórzenia: 3–5 przejść.

Działanie fizjologiczne: intensywne rozcieranie mięśnia prostownika grzbietu. Głębsza penetracja niż przy rozcieraniu opuszkami palców. Rozluźnienie zwłókniałych tkanek. Stymulacja okostnej wyrostków poprzecznych. Wskazane u sportowców, u pacjentów z dużą masą mięśniową, przy przewlekłych zmianach przeciążeniowych.

Uwagi: nie stosować przy ostrych stanach zapalnych, przy osteoporozie, u pacjentów w podeszłym wieku (nacisk ograniczyć).

XII. NOWE TECHNIKI ROZCIERANIA

11.2.14. Rozcieranie zygzakowe kręgosłupa (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni (lub opuszki palców II–V) ułożone po bokach kręgosłupa.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie zygzakowe – tor ruchu kciuków (lub palców) tworzy zygzak (linię łamaną, kształt litery „Z" powtarzany wielokrotnie). Każdy segment zygzaka to krótki ruch rozcierający w jednym kierunku, po czym następuje zmiana kierunku. Ruch jest szybki, rytmiczny, z umiarkowanym naciskiem. Przesuwanie ogólne: proksymalnie (od kości krzyżowej ku karkowi). Zygzak przebiega naprzemiennie ku stronie prawej i lewej od kręgosłupa.

Wariant 1 (zygzak poprzeczny): kciuki wykonują naprzemienne ruchy ku stronie prawej i lewej, tworząc zygzak poprzeczny.

Wariant 2 (zygzak skośny): kciuki wykonują naprzemienne ruchy skośne, tworząc zygzak skośny.

Kierunek: zygzakowy (naprzemienny), z przesuwaniem proksymalnym.

Powtórzenia: 4–6 przejść zygzakowych.

Działanie fizjologiczne: wielokierunkowe rozciąganie i mobilizacja tkanek okołokręgosłupowych. Rozluźnienie powięzi i przegród międzymięśniowych pod różnymi kątami. Stymulacja mięśni przykręgosłupowych w sposób dynamiczny. Pobudzenie krążenia w naczyniach o przebiegu skośnym. Działanie proprioceptywne. Technika szczególnie skuteczna w przywracaniu elastyczności tkanek po okresie unieruchomienia.

Uwagi: technika inspirowana elementami masażu tkanek głębokich stosowanymi w szkołach niemieckich (Kohlrausch, Teirich-Leube) oraz tradycją rumuńską (Sbenghe). Wskazana szczególnie u pacjentów z przewlekłymi dolegliwościami bólowymi kręgosłupa, w rehabilitacji po złamaniach kręgów (po konsolidacji), u sportowców.

11.2.15. Rozcieranie promieniste łopatek (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni (lub opuszki palców II–V) ułożone centralnie na grzebieniu łopatki lub na kącie dolnym łopatki.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie promieniste – od centrum (grzebień łopatki lub kąt dolny) ku obwodowi, jak promienie koła. Każdy promień to krótki ruch rozcierający w jednym kierunku. Ruch przypomina „rozchodzenie się" promieni od centrum. Dłonie nie ślizgają się po skórze. Nacisk umiarkowany. Tempo wolne.

Sekwencja promieni (od kąta dolnego łopatki):

  1. Ku górze (proksymalnie) – wzdłuż brzegu przyśrodkowego.
  2. Ku dołowi (dystalnie) – ku dolnemu kątowi łopatki.
  3. Ku stronie przyśrodkowej – ku kręgosłupowi.
  4. Ku stronie bocznej – ku wyrostkowi barkowemu.
  5. Kierunki pośrednie (skośne).

Sekwencja promieni (od grzebienia łopatki):

  1. Ku górze – ku mięśniowi nadgrzebieniowemu.
  2. Ku dołowi – ku mięśniowi podgrzebieniowemu.
  3. Ku stronie przyśrodkowej – ku kręgosłupowi.
  4. Ku stronie bocznej – ku wyrostkowi barkowemu.

Kierunek: promienisty (od centrum ku obwodowi).

Powtórzenia: 2–3 pełne sekwencje promieni na każdą łopatkę.

Działanie fizjologiczne: wielokierunkowe rozciąganie tkanek okołostawowych łopatki. Rozluźnienie przyczepów mięśni przyłopatkowych pod różnymi kątami. Stymulacja krążenia w tętnicy nadłopatkowej i tętnicy okalającej łopatkę. Poprawa ślizgu łopatki po klatce piersiowej. Działanie proprioceptywne. Technika szczególnie wskazana w zespole bólowym mięśnia nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego, w ograniczeniu ruchomości łopatki, w stanach po unieruchomieniu kończyny górnej.

Uwagi: technika inspirowana elementami masażu tkanek głębokich stosowanymi w szkołach niemieckich i skandynawskich oraz tradycją rumuńską. Wskazana szczególnie u pacjentów z zespołem bólowym obręczy barkowej, z ograniczeniem ruchomości łopatki, w rehabilitacji po operacjach na stawie ramiennym.

11.2.16. Rozcieranie śrubowe mięśni przykręgosłupowych (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni (lub opuszki palców II–V) ułożone po bokach kręgosłupa, na mięśniu prostowniku grzbietu.

Wykonanie: masażysta wykonuje rozcieranie śrubowe (spiralne) – kciuki kreślą ruch śrubowy (helisę) po mięśniach przykręgosłupowych. Tor ruchu przypomina linię śrubową – każdy obrót kciuka przesunięty jest proksymalnie. Ruch ciągły, bez odrywania kciuka od skóry (ale z przesuwaniem tkanek pod skórą). Nacisk umiarkowany do mocnego. Prędkość: wolna (ok. 8–12 obrotów na minutę). Przesuwanie od kości krzyżowej ku karkowi.

Wariant 1 (śruba podłużna): kciuki kreślą spiralę wokół osi podłużnej mięśnia prostownika grzbietu.

Wariant 2 (śruba poprzeczna): kciuki kreślą spiralę w płaszczyźnie poprzecznej, z przesuwaniem proksymalnym.

Kierunek: śrubowy (spiralny), proksymalnie.

Powtórzenia: 3–4 przejścia śrubowe.

Działanie fizjologiczne: trójwymiarowe rozciąganie i mobilizacja tkanek miękkich okołokręgosłupowych. Rozluźnienie zrostów powięziowych. Stymulacja mięśni przykręgosłupowych pod różnymi kątami. Poprawa elastyczności powięzi piersiowo-lędźwiowej i powięzi karku. Działanie proprioceptywne. Technika łączy zalety rozcierania spiralnego i poprzecznego, zapewniając trójwymiarowe opracowanie tkanek.

Uwagi: technika inspirowana elementami masażu tkanek głębokich stosowanymi w szkołach rumuńskich (Sbenghe) oraz tradycją skandynawską. Wskazana szczególnie u pacjentów z przewlekłymi dolegliwościami bólowymi kręgosłupa, z napięciowymi bólami mięśni przykręgosłupowych, u sportowców po intensywnym treningu, w rehabilitacji po długotrwałym unieruchomieniu.

XIII. ZAKOŃCZENIE ROZCIERANIA GRZBIETU

Po wykonaniu wszystkich technik rozcierania masaż grzbietu przechodzi do fazy ugniatania (11.3). Rozcieranie kończące masaż grzbietu wykonuje się jako:

  1. Ogólne przegłaskanie – delikatne, płynne głaskanie całej powierzchni grzbietu w kierunku proksymalnym, z minimalnym naciskiem. Czas: 20–30 sekund. Cel: uspokojenie tkanek po intensywnym rozcieraniu, przygotowanie do ugniatania.
  2. Delikatne rozcieranie okrężne – powolne, delikatne rozcieranie okrężne całej powierzchni grzbietu. Czas: 20–30 sekund. Cel: wyrównanie napięcia tkanek.

XIV. WSKAZANIA I PRZECIWWSKAZANIA DO ROZCIERANIA GRZBIETU

Wskazania:

  • Napięciowe dolegliwości bólowe grzbietu (w fazie podostrej i przewlekłej).
  • Ból kręgosłupa o etiologii mięśniowo-powięziowej.
  • Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa (w fazie bez ostrego stanu zapalnego).
  • Dyskopatia (w fazie podostrej i przewlekłej).
  • Zespół bólowy mięśnia czworobocznego.
  • Zespół bólowy mięśni przyłopatkowych.
  • Neuralgia międzyżebrowa (w fazie podostrej i przewlekłej).
  • Masaż sportowy (przed i po wysiłku).
  • Masaż kondycyjny i profilaktyczny.
  • Stany po długotrwałym unieruchomieniu.

Przeciwwskazania:

  • Ostre stany zapalne kręgosłupa i tkanek okołokręgosłupowych.
  • Złamania kręgów (do konsolidacji).
  • Dyskopatia w fazie ostrej (z objawami neurologicznymi).
  • Choroby zakaźne, gorączka.
  • Choroby nowotworowe kręgosłupa.
  • Stany zapalne skóry grzbietu.
  • Otwarte rany, owrzodzenia.
  • Zaawansowana osteoporoza (ryzyko złamania).
  • Osteomyelitis (zapalenie szpiku kostnego).
  • Brak zlecenia lekarskiego.

XV. UWAGI KOŃCOWE

Rozcieranie grzbietu i kręgosłupa jest integralnym elementem masażu klasycznego. W pełnej sekwencji masażu grzbietu rozcieranie stanowi ok. 25–30% czasu zabiegu. Wykonuje się je po głaskaniu przygotowującym (11.1), a przed ugniataniem (11.3).

W rehabilitacji kompleksowej rozcieranie grzbietu powinno być łączone z:

  • Ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie przykręgosłupowe i mięśnie głębokie tułowia (core stability).
  • Stretchiem mięśni piersiowych, zginaczy stawu biodrowego, mięśni kulszowo-goleniowych.
  • Fizykoterapią (ciepło, krioterapia, TENS, laseroterapia) w zależności od wskazań.
  • Kinezyterapią (ćwiczenia bierne, czynno-bierne, czynne, z oporem).
  • Edukacją pacjenta w zakresie prawidłowej postawy ciała i ergonomii pracy.

W tradycji rosyjskiej i ukraińskiej rozcieranie grzbietu łączone jest z masażem segmentarnym okolicy lędźwiowo-krzyżowej i szyjnej. W tradycji skandynawskiej – z ćwiczeniami proprioceptywnymi i treningiem stabilizacyjnym. W tradycji niemieckiej – z masażem tkanki łącznej (Bindegewebsmassage) i masażem segmentarnym. W tradycji rumuńskiej – z mobilizacjami stawowymi i stretchingiem.


Last modified: Wednesday, 7 October 2026, 10:16 AM