(pozycja pacjenta: leżąca na brzuchu, kończyny górne ułożone wzdłuż tułowia lub zgięte pod głową, twarz zwrócona ku dołowi lub w otwór stołu do masażu)

WPROWADZENIE ANATOMICZNO-FIZJOLOGICZNE

Grzbiet (dorsum, regio dorsi) stanowi tylną powierzchnię tułowia, rozciągającą się od karku (regio cervicis) do okolicy lędźwiowo-krzyżowej (regio lumbosacralis). Jest to obszar o niezwykle złożonej strukturze anatomicznej, obejmujący kręgosłup jako oś centralną, otoczony wielowarstwowym kompleksem mięśniowym, powięziowym i więzadłowym. Masaż grzbietu i kręgosłupa jest jednym z najczęściej wykonywanych i najbardziej złożonych zabiegów masażu klasycznego, wymagającym od masażysty doskonałej znajomości anatomii topograficznej, precyzji ruchów oraz głębokiego wyczucia tkanek.

Struktury kostne:

Kręgosłup (columna vertebralis) składa się z 33–34 kręgów: 7 szyjnych (vertebrae cervicales, C1–C7), 12 piersiowych (vertebrae thoracicae, Th1–Th12), 5 lędźwiowych (vertebrae lumbales, L1–L5), 5 krzyżowych zrośniętych w kość krzyżową (os sacrum, S1–S5) oraz 3–5 guzicznych zrośniętych w kość guziczną (os coccygis). Każdy kręg składa się z trzonu (corpus vertebrae), łuku (arcus vertebrae) oraz wyrostków: kolczystego (processus spinosus), poprzecznych (processus transversus) oraz stawowych górnych i dolnych (processus articularis superior et inferior).

Struktury mięśniowe grzbietu (warstwy):

  • Warstwa powierzchowna: mięsień czworoboczny (m. trapezius), mięsień najszerszy grzbietu (m. latissimus dorsi), mięsień równoległoboczny (m. rhomboideus major et minor), mięsień dźwigacz łopatki (m. levator scapulae).
  • Warstwa pośrednia: mięsień zębaty tylny górny (m. serratus posterior superior), mięsień zębaty tylny dolny (m. serratus posterior inferior).
  • Warstwa głęboka (mięśnie właściwe grzbietu):
    • M. erector spinae (mięsień prostownik grzbietu) – składający się z trzech kolumn: mięsień biodrowo-żebrowy (m. iliocostalis), mięsień najdłuższy (m. longissimus), mięsień kolcowy (m. spinalis).
    • Mm. transversospinales (mięśnie poprzeczno-kolcowe): mięsień półkolcowy (m. semispinalis), mięsień wielodzielny (m. multifidus), mięsień rotatory (mm. rotatores).
    • Mm. interspinales (mięśnie międzykolcowe).
    • Mm. intertransversarii (mięśnie międzywyrostkowe).

Struktury okołokręgosłupowe istotne dla masażu:

  • Wyrostki kolczyste (processus spinosi) – wyczuwalne palpacyjnie jako linia środkowa grzbietu.
  • Wyrostki poprzeczne (processus transversi) – wyczuwalne po bokach kręgosłupa.
  • Kąty dolne łopatek (angulus inferior scapulae) – punkt orientacyjny na poziomie Th7.
  • Kąty górne łopatek (angulus superior scapulae) – na poziomie Th2.
  • Grzebień kości biodrowej (crista iliaca) – dolna granica masażu grzbietu.
  • Kresa karkowa górna i dolna (linea nuchae superior et inferior) – górna granica masażu grzbietu.

Unaczynienie grzbietu:

  • Tętnice międzyżebrowe tylne (aa. intercostales posteriores) – gałęzie aorty piersiowej.
  • Tętnice lędźwiowe (aa. lumbales) – gałęzie aorty brzusznej.
  • Tętnica kręgowa (a. vertebralis) – w odcinku szyjnym.
  • Gałędzie grzbietowe tętnic międzyżebrowych i lędźwiowych (rr. dorsales).

Unerwienie grzbietu:

  • Gałędzie tylne nerwów rdzeniowych (rr. dorsales nn. spinales) – unerwienie skóry i mięśni grzbietu.
  • Nerw dodatkowy (n. accessorius, XI) – unerwienie mięśnia czworobocznego i mostkowo-obojczykowo-sutkowego.
  • Nerwy podpotyliczne (nn. suboccipitales) – odcinek szyjny.
  • Dermatomy: C2–C8 (kark i górna część grzbietu), Th1–Th12 (grzbiet), L1–L5 (okolica lędźwiowa), S1–S5 (okolica krzyżowa).

Odpływ żylny i limfatyczny:

  • Żyły: splot żylny kręgowy (plexus venosus vertebralis), żyły międzyżebrowe, żyły lędźwiowe.
  • Limfa: naczynia limfatyczne grzbietu → węzły chłonne pachowe (nodi lymphoidei axillares), węzły chłonne pachwinowe (nodi lymphoidei inguinales).

ZNACZENIE GŁASKANIA W MASAŻU GRZBIETU I KRĘGOSŁUPA

Głaskanie (effleurage) stanowi technikę rozpoczynającą i kończącą masaż grzbietu i kręgosłupa. Jest to technika fundamentalna, pełniąca wiele istotnych funkcji:

  1. Funkcja adaptacyjna – przyzwyczajenie tkanek grzbietu do kontaktu manualnego masażysty, budowanie zaufania w relacji terapeuta–pacjent.
  2. Funkcja diagnostyczna – podczas głaskania masażysta ocenia: napięcie mięśni przykręgosłupowych, obecność punktów spustowych, zgrubień, zmian temperatury skóry, obrzęków, bolesności, asymetrii.
  3. Funkcja przygotowująca – pobudzenie mikrokrążenia skórnego i podskórnego, rozgrzanie tkanek, przygotowanie do głębszych technik (rozcierania, ugniatania).
  4. Funkcja uspokajająca i analgetyczna – pobudzenie receptorów dotykowych (ciałka Meissnera, receptory Merkla), hamowanie transmisji bólowej w bramce rdzeniowej (teoria Melzacka i Walla).
  5. Funkcja wspomagania odpływu – przy kierunku proksymalnym (ku węzłom chłonnym pachowym i pachwinowym) głaskanie wspomaga odpływ żylny i limfatyczny.

Z perspektywy międzynarodowych szkół masażu:

  • Szkoła rosyjska i ukraińska (A.F. Verbov, I.M. Sarkisow-Sierazini, O.F. Kuzniecow, W.I. Wasiljew, N.A. Biełaja, V.M. Bogdanow) traktuje głaskanie grzbietu jako obowiązkowy element rozpoczynający i kończący każdy zabieg masażu leczniczego. Stosuje się głaskanie podłużne, poprzeczne, okrężne oraz spiralne. Szczególny nacisk kładzie się na głaskanie wzdłuż kręgosłupa (od kości krzyżowej ku karkowi) jako element stymulacji ośrodkowego układu nerwowego.
  • Szkoła szwedzka (tradycja P.H. Linga, rozwinięta przez A. Källgren, B. Ottoson, J. Styf, M. Nordin) akcentuje znaczenie głaskania jako techniki „pumping" – wspomagającej powrót żylny. Głaskanie grzbietu wykonuje się w kierunku ku sercu, z umiarkowanym naciskiem, w tempie wolnym do umiarkowanego.
  • Szkoła niemiecka (H. Marnitz, F. Kohlrausch, W. Teirich-Leube, K. Schreiner) łączy głaskanie grzbietu z masażem tkanki łącznej (Bindegewebsmassage) oraz elementami masażu segmentarnego. Głaskanie wykonuje się wzdłuż dermatomów, z uwzględnieniem stref Head'a.
  • Szkoła duńska (tradycja E. Voddera – drenaż limfatyczny, rozwinięta przez J. Foldi i E. Földi) włącza głaskanie grzbietu jako element stymulacji odpływu chłonki do węzłów pachowych i pachwinowych. Techniki głaskania są delikatne, rytmiczne, w kierunku proksymalnym.
  • Szkoła rumuńska (T. Sbenghe, C. Răducanu, I. Ianculescu) stosuje głaskanie grzbietu jako element masażu leczniczego w chorobach kręgosłupa, łącząc je z elementami mobilizacji i stretchingu.

ZASADY OGÓLNE WYKONANIA GŁASKANIA GRZBIETU I KRĘGOSŁUPA

  1. Pozycja pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne ułożone wzdłuż tułowia (dłonie skierowane ku górze) lub zgięte pod głową. Twarz zwrócona ku dołowi lub w otwór stołu do masażu. Pod stawami skokowymi można podłożyć niewielki wałek w celu zmniejszenia lordozy lędźwiowej i rozluźnienia mięśni przykręgosłupowych. Mięśnie grzbietu powinny być całkowicie rozluźnione.
  2. Pozycja masażysty: stoi lub siedzi z boku pacjenta, twarzą zwrócony ku grzbietowi. Masażysta powinien mieć swobodny dostęp do całej powierzchni grzbietu – od karku do okolicy lędźwiowo-krzyżowej. Przy masażu długiego masażysta może przemieszczać się wzdłuż stołu.
  3. Środek poślizgowy: talk (masaż suchy), oliwa nicejska, wazelina, lanolina. W masażu grzbietu najczęściej stosuje się oliwę nicejską lub wazelinę, zapewniające odpowiedni poślizg na dużej powierzchni.
  4. Kierunek masażu: zgodny z odpływem krwi żylnej i limfy – proksymalnie. Na grzbiecie kierunek głaskania jest wielokierunkowy:
    • Od kości krzyżowej ku karkowi (wzdłuż kręgosłupa).
    • Od linii środkowej ku bokom (w przestrzeniach międzyżebrowych).
    • Od okolicy lędźwiowej ku pachom (wzdłuż mięśnia najszerszego grzbietu).
    • Od dołu ku górze (ogólny kierunek proksymalny).
  5. Siła masażu: dostosowana do grubości tkanek, wrażliwości pacjenta oraz celu zabiegu. Głaskanie wykonuje się z naciskiem lekkim do umiarkowanego. Na grzbiecie, gdzie warstwa mięśniowa jest gruba, nacisk może być umiarkowany do mocnego. W okolicy wyrostków kolczystych i łopatek – nacisk lekki do umiarkowanego.
  6. Tempo głaskania: wolne do umiarkowanego (ok. 20–30 ruchów na minutę). Głaskanie uspokajające – wolniejsze; głaskanie pobudzające – szybsze.
  7. Czas głaskania: jako technika rozpoczynająca masaż grzbietu – 3–5 minut. Jako technika kończąca – 2–3 minuty. W masażu relaksacyjnym głaskanie może stanowić nawet 30–40% czasu całego zabiegu.
  8. Zasada ciągłości: dłonie masażysty nie odrywają się od skóry pacjenta podczas wykonywania głaskania. Ruch jest ciągły, płynny, rytmiczny.
  9. Zasada stopniowania: masaż rozpoczyna się od głaskania delikatnego (muskanie), stopniowo przechodząc do głaskania mocniejszego.

I. GŁASKANIE ODCINKOWE

11.1.1. Głaskanie odcinkowe

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia lub zgięte pod głową, mięśnie grzbietu rozluźnione.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową, twarzą zwrócony ku grzbietowi.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone płasko na grzbiecie, palce II–V skierowane ku górze (w kierunku karku), kciuki po bokach. Dłonie przylegają całą powierzchnią do masowanego obszaru.

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie odcinkowe – dłonie przesuwają się po kolejnych odcinkach grzbietu, od dołu ku górze. Ruch rozpoczyna się od okolicy lędźwiowo-krzyżowej i przesuwa ku okolicy piersiowej, a następnie ku karkowi. Każdy odcinek jest głaskany oddzielnie:

  • Odcinek lędźwiowo-krzyżowy (L5–L1): dłonie przesuwają się od kości krzyżowej ku dolnym kręgom lędźwiowym.
  • Odcinek piersiowy dolny (Th12–Th7): dłonie przesuwają się od dolnych kręgów piersiowych ku kątom dolnym łopatek.
  • Odcinek piersiowy górny (Th7–Th1): dłonie przesuwają się od kątów dolnych łopatek ku górnym kręgom piersiowym i karkowi.

Nacisk umiarkowany, równomierny. Ruch ciągły, płynny, bez odrywania dłoni od skóry. Tempo wolne do umiarkowanego.

Kierunek: proksymalny – od kości krzyżowej ku karkowi.

Powtórzenia: 3–4 przejścia na każdy odcinek.

Działanie fizjologiczne: pobudzenie mikrokrążenia skórnego i podskórnego na całej powierzchni grzbietu, rozgrzanie tkanek, stymulacja receptorów dotykowych, przygotowanie mięśni przykręgosłupowych do głębszego opracowania. Działanie uspokajające i adaptacyjne. Wspomaganie odpływu żylnego i limfatycznego.

II. GŁASKANIE PODŁUŻNE

11.1.2. Głaskanie podłużne (linie pachowe)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone równolegle na grzbiecie, wzdłuż linii pachowych (boczne granice grzbietu). Palce skierowane ku górze (w kierunku pach).

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie podłużne wzdłuż linii pachowych – dłonie przesuwają się od grzebienia kości biodrowej ku pachom, wzdłuż mięśnia najszerszego grzbietu (m. latissimus dorsi). Ruch jest ciągły, płynny, bez odrywania dłoni od skóry. Nacisk umiarkowany.

Kierunek: proksymalny – od grzebienia biodrowego ku pachom.

Powtórzenia: 4–6 przejść.

Działanie fizjologiczne: pobudzenie krążenia wzdłuż mięśnia najszerszego grzbietu, wspomaganie odpływu limfatycznego do węzłów pachowych, rozgrzanie tkanek bocznej powierzchni grzbietu. Przygotowanie do rozcierania i ugniatania mięśnia najszerszego grzbietu.

11.1.5. Głaskanie podłużne poprzecznie ułożonymi rękami (4 pasma)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone poprzecznie na grzbiecie (prostopadle do osi podłużnej kręgosłupa), jedna za drugą.

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie podłużne poprzecznie ułożonymi rękami na czterech pasmach:

  • Pasm 1: wzdłuż kręgosłupa (po bokach wyrostków kolczystych).
  • Pasm 2: wzdłuż mięśnia prostownika grzbietu (m. erector spinae).
  • Pasm 3: wzdłuż mięśnia najszerszego grzbietu (m. latissimus dorsi).
  • Pasm 4: wzdłuż linii pachowych.

Każde pasmo głaskane jest ruchem podłużnym, od dołu ku górze. Dłonie ułożone poprzecznie, ale ruch jest podłużny. Nacisk umiarkowany do mocnego.

Kierunek: podłużny, proksymalny (od kości krzyżowej ku karkowi).

Powtórzenia: każde pasmo 3–4 przejścia.

Działanie fizjologiczne: pobudzenie krążenia wzdłuż włókien mięśniowych mięśni grzbietu, rozgrzanie tkanek, przygotowanie do rozcierania i ugniatania.

III. GŁASKANIE CZTEREMA PALCAMI

11.1.3. Głaskanie czterema palcami po bokach kręgosłupa

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V obu dłoni ułożone po bokach kręgosłupa, wzdłuż wyrostków kolczystych. Kciuki spoczywają na grzbiecie jako punkt podparcia lub stabilizacji.

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie czterema palcami po obu bokach kręgosłupa – od kości krzyżowej ku karkowi (C7–L5). Palce przesuwają się wzdłuż wyrostków kolczystych, nie dotykając ich bezpośrednio. Ruch jest ciągły, płynny, precyzyjny. Nacisk lekki do umiarkowanego.

Kierunek: proksymalny – od kości krzyżowej ku karkowi.

Powtórzenia: 4–6 przejść.

Działanie fizjologiczne: precyzyjna stymulacja tkanek okołokręgosłupowych, pobudzenie receptorów czuciowych wzdłuż wyrostków kolczystych, przygotowanie do rozcierania okolicy przykręgosłupowej. Działanie diagnostyczne – ocena bolesności, zgrubień, asymetrii.

11.1.4. Głaskanie czterema palcami z obciążeniem

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V jednej dłoni ułożone po boku kręgosłupa, druga dłoń na pierwszej (obciążenie).

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie czterema palcami z obciążeniem – dłoń dolna przesuwa się po skórze, dłoń górna zwiększa nacisk. Ruch jest powolny, ciągły. Nacisk umiarkowany do mocnego.

Kierunek: proksymalny.

Powtórzenia: 3–4 przejścia.

Działanie fizjologiczne: głębsza stymulacja tkanek okołokręgosłupowych niż przy głaskaniu bez obciążenia. Rozciąganie powięzi i tkanek miękkich. Przygotowanie do rozcierania i ugniatania.

IV. GŁASKANIE POPRZECZNE

11.1.6. Głaskanie poprzeczne w przestrzeniach międzyżebrowych

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, palce skierowane wzdłuż przestrzeni międzyżebrowych.

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie poprzeczne w przestrzeniach międzyżebrowych – dłonie przesuwają się od kręgosłupa ku bokom, wzdłuż przebiegu żeber. Ruch jest ciągły, płynny, dostosowany do anatomii żeber. Nacisk lekki do umiarkowanego.

Sekwencja: głaskanie wykonuje się kolejno w przestrzeniach międzyżebrowych od Th1 do Th12, od kręgosłupa ku bokom.

Kierunek: poprzeczny – od kręgosłupa ku bokom.

Powtórzenia: 3–4 przejścia w każdej przestrzeni.

Działanie fizjologiczne: pobudzenie krążenia w przestrzeniach międzyżebrowych, stymulacja mięśni międzyżebrowych (mm. intercostales), wspomaganie ruchomości klatki piersiowej. Działanie rozluźniające na mięśnie międzyżebrowe.

11.1.7. Głaskanie poprzeczne w przestrzeniach międzyżebrowych z obciążeniem

Analogicznie do 11.1.6, ale z obciążeniem – druga dłoń na pierwszej zwiększa nacisk. Nacisk umiarkowany do mocnego.

V. GŁASKANIE RĘKA PRZED RĘKĄ

11.1.8. Głaskanie ręka przed ręką

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, jedna za drugą.

Wykonanie: masażysta wykonuje naprzemienne ruchy głaskające – pierwsza dłoń przesuwa się ku górze, druga dłoń w tym samym momencie rozpoczyna ruch od dołu. Ruch jest ciągły, płynny – jedna ręka „goni" drugą. Nacisk umiarkowany. Ruch przypomina „głaskanie ręka przed ręką".

Kierunek: proksymalny – od kości krzyżowej ku karkowi.

Powtórzenia: 4–6 cykli.

Działanie fizjologiczne: ciągłe, nieprzerwane pobudzenie tkanek grzbietu. Brak przerwy między ruchami zapewnia stały bodziec proprioceptywny i krążeniowy. Szczególnie skuteczne w masażu relaksacyjnym i uspokajającym. Działanie rytmiczne, hipnotyzujące.

VI. GŁASKANIE KCIUKAMI

11.1.9. Głaskanie kciukami dookoła wyrostków kolczystych (C7–L5)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: kciuki obu dłoni ułożone po bokach wyrostków kolczystych. Pozostałe palce spoczywają na grzbiecie jako stabilizacja.

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie kciukami dookoła wyrostków kolczystych – kciuki przesuwają się po obu bokach każdego wyrostka kolczystego, od C7 do L5 (lub odwrotnie – od L5 do C7). Ruch jest precyzyjny, kontrolowany, obejmuje każdy wyrostek kolczysty oddzielnie. Nacisk lekki do umiarkowanego.

Sekwencja:

  1. C7 – wyrostek kolczysty kręgu szyjnego VII (wyraźnie wyczuwalny).
  2. Th1–Th12 – wyrostki kolczyste kręgów piersiowych.
  3. L1–L5 – wyrostki kolczyste kręgów lędźwiowych.

Kierunek: proksymalny (od L5 ku C7) lub dystalny (od C7 ku L5) – w zależności od celu zabiegu.

Powtórzenia: 2–3 przejścia w każdym kierunku.

Działanie fizjologiczne: precyzyjna stymulacja tkanek okołokręgosłupowych, pobudzenie receptorów czuciowych wzdłuż wyrostków kolczystych, przygotowanie do rozcierania i ugniatania okolicy przykręgosłupowej. Działanie diagnostyczne – ocena bolesności, zgrubień, asymetrii wyrostków kolczystych.

VII. GŁASKANIE OKOLICY ŁOPATEK I MIĘŚNI OBRĘCZY

11.1.10. Głaskanie czterema palcami (wały czworobocznego, m. nadgrzebieniowy, podgrzebieniowy)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V obu dłoni ułożone na wałach mięśnia czworobocznego (m. trapezius), mięśniu nadgrzebieniowym (m. supraspinatus) i podgrzebieniowym (m. infraspinatus).

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie czterema palcami po wałach mięśnia czworobocznego (część zstępująca i poprzeczna), mięśniu nadgrzebieniowym (powyżej grzebienia łopatki) oraz mięśniu podgrzebieniowym (poniżej grzebienia łopatki). Ruch jest ciągły, płynny, dostosowany do anatomii mięśni. Nacisk umiarkowany.

Sekwencja:

  1. Wał górny mięśnia czworobocznego (od karku ku wyrostkowi barkowemu).
  2. Wał poprzeczny mięśnia czworobocznego (od wyrostków kolczystych ku łopatce).
  3. Mięsień nadgrzebieniowy (powyżej grzebienia łopatki).
  4. Mięsień podgrzebieniowy (poniżej grzebienia łopatki).

Kierunek: dostosowany do przebiegu włókien mięśniowych.

Powtórzenia: 3–4 przejścia na każdy mięsień.

Działanie fizjologiczne: pobudzenie krążenia w mięśniach obręczy kończyny górnej, rozgrzanie tkanek, przygotowanie do rozcierania i ugniatania. Działanie rozluźniające na napięte mięśnie czworoboczne (częsta lokalizacja punktów spustowych).

11.1.11. Głaskanie dookoła łopatek (ośmioma palcami)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V obu dłoni (osiem palców) ułożone na brzegach łopatek.

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie dookoła łopatek – palce przesuwają się po obwodzie łopatek: od kąta górnego, przez brzeg przyśrodkowy, ku kątowi dolnemu, następnie przez brzeg boczny ku wyrostkowi barkowemu i z powrotem do kąta górnego. Ruch jest ciągły, płynny, okrężny. Nacisk lekki do umiarkowanego.

Sekwencja:

  1. Kąt górny łopatki (angulus superior scapulae) – poziom Th2.
  2. Brzeg przyśrodkowy łopatki (margo medialis scapulae).
  3. Kąt dolny łopatki (angulus inferior scapulae) – poziom Th7.
  4. Brzeg boczny łopatki (margo lateralis scapulae).
  5. Wyrostek barkowy łopatki (acromion).

Kierunek: okrężny (wokół łopatki).

Powtórzenia: 3–5 okrążeń wokół każdej łopatki.

Działanie fizjologiczne: pobudzenie krążenia wokół łopatek, stymulacja mięśni przyłopatkowych (m. subscapularis, m. supraspinatus, m. infraspinatus, m. teres minor), przygotowanie do rozcierania i ugniatania okolicy łopatkowej. Działanie diagnostyczne – ocena ruchomości łopatek, bolesności, zgrubień.

VIII. GŁASKANIE PALICZKOWE

11.1.12. Głaskanie drugimi paliczkami

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: dłonie zgięte w luźne pięści, grzbiety paliczków bliższych i środkowych palców II–V stanowią powierzchnię roboczą.

Wykonanie: masażysta przesuwa grzbiety paliczków po grzbiecie – podłużnie lub poprzecznie. Nacisk umiarkowany do mocnego. Ruch ciągły, płynny.

Kierunek: podłużny (proksymalny) lub poprzeczny.

Powtórzenia: 3–5 przejść.

Działanie fizjologiczne: intensywniejsza stymulacja tkanek niż przy głaskaniu dłonią. Głębsze pobudzenie proprioceptorów. Przygotowanie do rozcierania i ugniatania.

11.1.13. Głaskanie drugimi paliczkami z obciążeniem

Analogicznie do 11.1.12, ale z obciążeniem – druga dłoń na pierwszej zwiększa nacisk. Nacisk mocny.

11.1.15. Głaskanie paliczkowe: podłużne, odcinkowe, choinkowe

Wariant podłużny: grzbiety paliczków przesuwają się podłużnie wzdłuż kręgosłupa.

Wariant odcinkowy: grzbiety paliczków przesuwają się po kolejnych odcinkach grzbietu.

Wariant choinkowy: grzbiety paliczków wykonują ruchy skośne, tworząc wzór przypominający choinkę (naprzemienne ruchy skośne od kręgosłupa ku bokom, z przesuwaniem proksymalnym).

IX. GŁASKANIE OŚMIOMA PALCAMI

11.1.14. Głaskanie ośmioma palcami przy kręgosłupie

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: palce II–V obu dłoni (osiem palców) ułożone po obu bokach kręgosłupa.

Wykonanie: masażysta wykonuje głaskanie ośmioma palcami po obu bokach kręgosłupa – od kości krzyżowej ku karkowi. Ruch jest ciągły, płynny, symetryczny. Nacisk umiarkowany.

Kierunek: proksymalny.

Powtórzenia: 4–6 przejść.

Działanie fizjologiczne: szerokie pobudzenie tkanek okołokręgosłupowych, stymulacja mięśni prostownika grzbietu, przygotowanie do rozcierania.

X. NOWE TECHNIKI GŁASKANIA

11.1.16. Głaskanie serpentynowe kręgosłupa (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, wzdłuż kręgosłupa.

Wykonanie: masażysta wykonuje ruch głaskający w kształcie serpentyny (fali, esowatej linii) – tor ruchu dłoni nie jest prosty, lecz falisty, przypominający ruch węża. Ruch rozpoczyna się od kości krzyżowej i przesuwa ku karkowi, ale tor jest falisty – dłonie naprzemiennie odchylają ku stronie prawej i lewej, tworząc na skórze wzór serpentyny. Ruch płynny, ciągły, bez odrywania dłoni. Nacisk lekki do umiarkowanego.

Kierunek: serpentynowy (falisty), z ogólnym przesuwaniem proksymalnym.

Powtórzenia: 3–5 przejść serpentynowych.

Działanie fizjologiczne: wielokierunkowa stymulacja tkanek okołokręgosłupowych. Rozciąganie powięzi i skóry pod różnymi kątami. Pobudzenie propriocepcji. Działanie rozluźniające na mięśnie przykręgosłupowe. Technika łączy elementy głaskania podłużnego, poprzecznego i skośnego w jednym, płynnym ruchu.

Uwagi: technika inspirowana elementami masażu tkanek głębokich stosowanymi w szkołach niemieckich oraz tradycją skandynawską. Wskazana szczególnie u pacjentów z napięciowymi dolegliwościami bólowymi grzbietu, w masażu relaksacyjnym, w rehabilitacji po długotrwałym unieruchomieniu.

11.1.17. Głaskanie jodełkowe grzbietu (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie, palce II–V skierowane pod kątem ok. 45° do osi podłużnej kręgosłupa, tworząc wzór „jodełki".

Wykonanie: masażysta wykonuje naprzemienne ruchy skośne – prawa dłoń przesuwa się ku górze i w prawo, lewa ku górze i w lewo, tworząc na skórze wzór przypominający jodełkę. Ruchy są krótkie, rytmiczne, z umiarkowanym naciskiem. Przesuwanie ogólne: od kości krzyżowej ku karkowi.

Kierunek: skośny (naprzemienny), z przesuwaniem proksymalnym.

Powtórzenia: 4–6 przejść.

Działanie fizjologiczne: wielokierunkowa stymulacja tkanek miękkich grzbietu. Rozciąganie powięzi i skóry pod różnymi kątami. Pobudzenie krążenia w naczyniach o przebiegu skośnym. Działanie rozluźniające na mięśnie przykręgosłupowe. Technika łączy elementy głaskania i rozcierania, stanowiąc pomost między tymi dwiema technikami.

Uwagi: technika inspirowana tradycją skandynawską (szwedzki masaż klasyczny) oraz elementami masażu tkanek głębokich stosowanymi w szkołach niemieckich i austriackich.

11.1.18. Głaskanie spiralne grzbietu (technika uzupełniająca)

Pozycja wyjściowa pacjenta: leżenie na brzuchu.

Pozycja masażysty: stoi z boku pacjenta lub za jego głową.

Ułożenie rąk masażysty: obie dłonie ułożone na grzbiecie.

Wykonanie: masażysta wykonuje ruch głaskający w kształcie spirali (helisy) – tor ruchu dłoni tworzy spiralę wokół osi podłużnej kręgosłupa, obejmując kolejne powierzchnie grzbietu. Ruch płynny, ciągły, bez odrywania dłoni. Nacisk lekki do umiarkowanego. Przesuwanie proksymalne.

Kierunek: spiralny, proksymalnie.

Powtórzenia: 3–5 przejść spiralnych.

Działanie fizjologiczne: wielokierunkowa stymulacja tkanek miękkich grzbietu. Rozciąganie powięzi i skóry pod różnymi kątami. Pobudzenie propriocepcji. Działanie relaksacyjne i harmonizujące. Technika integrująca – łączy elementy głaskania podłużnego, poprzecznego i okrężnego.

Uwagi: technika inspirowana elementami masażu tkanek głębokich stosowanymi w szkołach niemieckich i skandynawskich oraz zasadami drenażu limfatycznego. Szczególnie wskazana jako technika rozgrzewająca przed masażem sportowym grzbietu oraz jako technika relaksacyjna na zakończenie masażu.

XI. ZAKOŃCZENIE GŁASKANIA GRZBIETU

Po wykonaniu wszystkich technik głaskania masaż grzbietu przechodzi do fazy rozcierania (11.2). Głaskanie kończące masaż grzbietu wykonuje się jako:

  1. Ogólne przegłaskanie – delikatne, płynne głaskanie całej powierzchni grzbietu w kierunku proksymalnym, z minimalnym naciskiem. Czas: 30–60 sekund. Cel: uspokojenie tkanek, zamknięcie sekwencji masażu, przywrócenie komfortu pacjentowi.
  2. Głaskanie ręka przed ręką – rytmiczne, naprzemienne głaskanie od kości krzyżowej ku karkowi. Czas: 30–45 sekund. Cel: działanie uspokajające, rytmiczne.
  3. Głaskanie serpentynowe lub spiralne – delikatne, płynne ruchy w kształcie serpentyny lub spirali. Czas: 20–30 sekund. Cel: działanie harmonizujące, relaksacyjne.

XII. WSKAZANIA I PRZECIWWSKAZANIA DO GŁASKANIA GRZBIETU

Wskazania:

  • Napięciowe dolegliwości bólowe grzbietu.
  • Ból kręgosłupa o etiologii mięśniowo-powięziowej.
  • Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa (w fazie bez ostrego stanu zapalnego).
  • Dyskopatia (w fazie podostrej i przewlekłej).
  • Masaż relaksacyjny i uspokajający.
  • Masaż sportowy (przed i po wysiłku).
  • Masaż kondycyjny i profilaktyczny.
  • Stany po długotrwałym unieruchomieniu.
  • Nerwice typu psychogennego.
  • Zaburzenia statyki ciała.

Przeciwwskazania:

  • Ostre stany zapalne kręgosłupa i tkanek okołokręgosłupowych.
  • Złamania kręgów (do konsolidacji).
  • Dyskopatia w fazie ostrej (z objawami neurologicznymi).
  • Choroby zakaźne, gorączka.
  • Choroby nowotworowe kręgosłupa.
  • Stany zapalne skóry grzbietu.
  • Otwarte rany, owrzodzenia.
  • Zaawansowana osteoporoza (ryzyko złamania).
  • Brak zlecenia lekarskiego.

XIII. UWAGI KOŃCOWE

Głaskanie grzbietu i kręgosłupa jest integralnym elementem masażu klasycznego. W pełnej sekwencji masażu grzbietu głaskanie stanowi ok. 10–15% czasu zabiegu (jako technika rozpoczynająca i kończąca). W masażu relaksacyjnym głaskanie może stanowić nawet 30–40% czasu zabiegu.

W rehabilitacji kompleksowej masaż grzbietu powinien być łączony z:

  • Ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie przykręgosłupowe i mięśnie głębokie tułowia (core stability).
  • Stretchiem mięśni piersiowych, zginaczy stawu biodrowego, mięśni kulszowo-goleniowych.
  • Fizykoterapią (ciepło, krioterapia, TENS, laseroterapia) w zależności od wskazań.
  • Kinezyterapią (ćwiczenia bierne, czynno-bierne, czynne, z oporem).
  • Edukacją pacjenta w zakresie prawidłowej postawy ciała i ergonomii pracy.

W tradycji rosyjskiej i ukraińskiej masaż grzbietu łączony jest z masażem segmentarnym okolicy lędźwiowo-krzyżowej i szyjnej. W tradycji skandynawskiej – z ćwiczeniami proprioceptywnymi i treningiem stabilizacyjnym. W tradycji niemieckiej – z masażem tkanki łącznej (Bindegewebsmassage) i masażem segmentarnym. W tradycji rumuńskiej – z mobilizacjami stawowymi i stretchingiem.

Last modified: Wednesday, 7 October 2026, 10:03 AM