Masaż klasyczny

Odnowa biologiczna organizmu stanowi zespół celowych, systematycznie stosowanych zabiegów i oddziaływań, których nadrzędnym zadaniem jest przywrócenie, utrzymanie lub wzmocnienie naturalnych zdolności regeneracyjnych ustroju ludzkiego. Obejmuje ona całokształt procesów fizjologicznych, biochemicznych i metabolicznych, prowadzących do przywrócenia homeostazy na poziomie komórkowym, tkankowym, narządowym i ogólnoustrojowym. Odnowa biologiczna nie jest pojedynczym aktem terapeutycznym, lecz złożonym, wieloetapowym procesem, w którym poszczególne elementy oddziaływania wzajemnie się uzupełniają i warunkują.

Masaż, jak jednoznacznie stwierdza Adam Zborowski w swoim fundamentalnym dziele „Masaż klasyczny i segmentarny", jest integralną częścią odnowy biologicznej organizmu. Stwierdzenie to nie jest jedynie deklaracją teoretyczną – wynika ono z głębokiego zrozumienia fizjologicznych mechanizmów, poprzez które mechaniczne drażnienie tkanek inicjuje i wzmacnia naturalne procesy regeneracyjne. Masaż, składający się z wielu chwytów, ruchów i opracowań, których celem jest nie tylko leczenie, lecz także zapobieganie wielu chorobom, stanowi jednocześnie jedno z najskuteczniejszych narzędzi wspomagania biologicznej odnowy organizmu.

Integralność masażu w strukturze odnowy biologicznej przejawia się na trzech zasadniczych płaszczyznach:

Płaszczyzna regeneracyjna – masaż, poprzez zwiększenie przepływu krwi i limfy, dostarczenie substancji odżywczych oraz usunięcie metabolitów, tworzy optymalne warunki dla procesów regeneracyjnych. Ugniatanie, spełniając dwie funkcje – przepychającą krew i chłonkę z naczyń obwodowo leżących do centralnych oraz ssącą przez wytworzenie próżni w miejscu ugniatanym – bezpośrednio wspiera mechanizmy odnowy na poziomie mikrokrążenia.

Płaszczyzna detoksykacyjna – masaż, poprzez intensyfikację drenażu limfatycznego i poprawę mikrokrążenia, wspiera eliminację produktów przemiany materii. Rozcieranie, którego zadaniem jest rozdrobnienie i przemieszczenie na obwód wysięków pozapalnych czy pourazowych krwiaków, zrostów i blizn, bezpośrednio uczestniczy w procesach oczyszczania tkanek.

Płaszczyzna adaptacyjna – masaż, poprzez modulację aktywności układu autonomicznego, wspiera zdolności adaptacyjne organizmu. Wpływając na układ autonomiczny, masaż doprowadza do wyrównania funkcjonowania przeciwstawnie działających układów: sympatycznego i parasympatycznego, co jest warunkiem prawidłowej odnowy biologicznej.

1.2.2. Fizjologiczne podstawy odnowy biologicznej wspieranej masażem

Odnowa biologiczna realizowana poprzez masaż klasyczny opiera się na złożonym zespole mechanizmów fizjologicznych, które wzajemnie się uzupełniają i potęgują. Zborowski podkreśla, że masaż polega na mechanicznym drażnieniu tkanek, wywierając pośredni i bezpośredni wpływ na organizm. W kontekście odnowy biologicznej oba te wymiary oddziaływania mają fundamentalne znaczenie.

Mechanizmy bezpośrednie:

Oddziaływanie mechaniczne masażu na tkanki inicjuje szereg procesów bezpośrednio prowadzących do odnowy. Głaskanie, jako najczęściej stosowana technika, którą rozpoczynamy i kończymy każdy masaż, działa na mechaniczne usunięcie złuszczonego naskórka i wydzieliny gruczołów skóry, na przepchnięcie krwi żylnej i chłonki w kierunku dosercowym. Dzięki naprzemiennemu zwężaniu się i rozszerzaniu światła naczyń następuje pobudzenie układu krążenia, ustępują zastoje i obrzęki, przyspiesza się wchłanianie krwiaków powstałych na skutek urazów.

Rozcieranie, będące drugą w kolejności techniką masażu klasycznego, realizuje odnowę biologiczną poprzez rozdrobnienie i przemieszczenie na obwód wysięków, krwiaków, zrostów i blizn. Charakterystyczne dla tej techniki jest wytworzenie znacznej ilości ciepła oraz towarzyszące temu zjawisku przekrwienie tkanek masowanych, co ułatwia wchłanianie przemieszczonych drobin. Rozcieranie usuwa kwas mlekowy, bierze czynny udział przy wyzwalaniu się z tkanek wszystkich metabolitów przemiany materii, ułatwia rozprowadzanie wszelkich substancji po organizmie.

Ugniatanie, spełniając funkcję przepychającą i ssącą, wypycha z tkanek substancje, które zostały wyzwolone wskutek rozcierania. Usuwając z tkanek substancje zużyte, tworzy w nich miejsce dla substancji odżywczych. W następstwie zabiegu zwiększa się napięcie i zdolność do sprawnego kurczenia się włókien mięśniowych oraz następuje lepsze odżywienie tkanek. Mięśnie zmęczone wysiłkiem fizycznym powracają szybciej po zabiegu ugniatania do stanu wyjściowego.

Mechanizmy pośrednie:

Odnowa biologiczna realizowana jest również poprzez mechanizmy pośrednie, obejmujące:

• Układ krążenia – przepychając masażem krew z obwodu w kierunku serca, powodujemy zwiększenie pojemności wyrzutowej serca. Zwiększając pojemność minutową i wyrzutową serca, usprawniamy proces wymiany gazowej na wszystkich szczeblach, a mechanizmy powodujące rozszerzenie naczyń krwionośnych ułatwiają transport tlenu i substancji odżywczych oraz usuwanie zbędnych metabolitów przemiany materii. Poprzez uruchomienie awaryjnej sieci naczyń usprawniamy i „uelastyczniamy" układ krążenia.
• Układ nerwowy – masaż, poprzez dostarczenie ciepła, przyspieszenie procesów metabolicznych oraz stymulujące działanie na przewodnictwo nerwowe, odgrywa zasadniczą rolę w leczeniu zaburzeń przewodnictwa. Masując tkanki, wpływamy w sposób bezpośredni na zakończenia nerwowe znajdujące się w tych tkankach, stymulując przewodnictwo nerwowe.
• Układ limfatyczny – masaż, poprzez mechaniczne przepychanie chłonki w kierunku dosercowym, wspiera drenaż limfatyczny, co jest niezbędne dla eliminacji produktów przemiany materii i substancji zapalnych z przestrzeni międzykomórkowych.

1.2.3. Rola poszczególnych technik masażu w odnowie biologicznej

Każda z siedmiu podstawowych technik masażu klasycznego wnosi specyficzny wkład w proces odnowy biologicznej organizmu:

Głaskanie – jako technika rozpoczynająca i kończąca każdy zabieg, pełni funkcję przygotowawczą i wyciszającą. W kontekście odnowy biologicznej głaskanie: mechanicznie usuwa złuszczony naskórek i wydzielinę gruczołów skóry, otwierając pory skórne i umożliwiając lepsze oddychanie skóry; przepycha krew żylną i chłonkę w kierunku dosercowym; dzięki naprzemiennemu zwężaniu i rozszerzaniu światła naczyń pobudza układ krążenia; ustępuje zastoje i obrzęki; przyspiesza wchłanianie krwiaków; ostrożnie wykonane na obwodzie ogniska zapalnego prowadzi do polepszenia krążenia krwi i chłonki, współdziałając w zwalczaniu stanu zapalnego.

Rozcieranie – jako technika realizująca głęboką odnowę tkanek: rozdrabnia i przemieszcza wysięki, krwiaki, zrosty i blizny; jest jedyną techniką umożliwiającą zlikwidowanie zmian w postaci narośli w tkance kostnej; wytwarza znaczną ilość ciepła i powoduje przekrwienie tkanek; usuwa kwas mlekowy i metabolity przemiany materii; ułatwia rozprowadzanie substancji po organizmie.

Ugniatanie – jako technika realizująca intensywną odnowę mięśni: przepycha krew i chłonkę z naczyń obwodowo leżących do centralnych; wytwarza próżnię w miejscu ugniatanym, wypełnianą następnie przez krew i chłonkę; wypycha substancje zużyte, tworząc miejsce dla substancji odżywczych; zwiększa napięcie i zdolność kurczenia się włókien mięśniowych; powoduje przyrost tkanki mięśniowej, wzrost siły i wytrzymałości mięśni; przyspiesza powrót zmęczonych mięśni do stanu wyjściowego.

Oklepywanie – jako technika realizująca odnowę poprzez stymulację: wywołuje wyraźne skurcze mięśni gładkich i poprzecznie prążkowanych; poprawia stany troficzne mięśni; zmniejsza pobudliwość nerwową; wywołuje skurcz i rozkurcz naczyń krwionośnych, powodując zasysanie krwi z części obwodowych.

Wibracja – jako technika realizująca odnowę poprzez drgania: wprawia masowane tkanki w rytmiczne drżenie; przyspiesza przemianę materii; ułatwia wchłanianie substancji w tkankach oraz wydalanie substancji z tkanek do krwi; działa pobudzająco na czynność wydzielniczą gruczołów; powoduje przyrost tkanki mięśniowej, jej elastyczność i siłę.

Roztrząsanie – jako technika realizująca odnowę poprzez łagodne drgania: wykonane spokojnie i delikatnie działa rozluźniająco na tkanki; wykonane energicznie działa pobudzająco; realizuje odnowę poprzez normalizację napięcia mięśniowego.

Wałkowanie – jako technika łącząca głaskanie, rozcieranie i ugniatanie: realizuje kompleksową odnowę tkanek; wykonane powoli działa rozluźniająco; wykonane energicznie działa pobudzająco; ma szczególne zastosowanie w sporcie, gdzie czas na odnowę jest ograniczony.

1.2.4. Masaż w odnowie biologicznej sportowców

Jednym z najważniejszych obszarów zastosowania masażu jako elementu odnowy biologicznej jest medycyna sportowa. Zborowski podkreśla, że wałkowanie, ze względu na połączenie kilku technik masażu klasycznego, ma szczególne zastosowanie w sporcie, a zwłaszcza tam gdzie nie ma czasu na wykonanie dokładnego masażu.

Odnowa biologiczna sportowca realizowana poprzez masaż obejmuje:

Masaż przedwysiłkowy (przygotowawczy) – realizuje odnowę biologiczną poprzez przygotowanie tkanek do zwiększonego wysiłku. Stosuje się techniki stymulacyjne: energiczne głaskania i rozcierania, ugniatania poprzeczne i ze skręceniem, uciski naprzemienne, oklepywania i średniej mocy wibracje. Celem jest zwiększenie ukrwienia mięśni, podniesienie temperatury tkanek, zwiększenie elastyczności struktur mięśniowo-ścięgnistych oraz aktywacja proprioreceptorów.

Masaż powysiłkowy (regeneracyjny) – realizuje odnowę biologiczną poprzez przyspieszenie procesów regeneracyjnych. Stosuje się techniki rozluźniające: łagodne głaskania, powolne rozcierania dziesięcioma palcami i kłębami, podłużne ugniatania, uciski jednostajne i powolne roztrząsanie. Mięśnie zmęczone wysiłkiem fizycznym powracają szybciej po zabiegu ugniatania do stanu wyjściowego. Ugniatanie podobnie jak rozcieranie powoduje przyrost tkanki mięśniowej, wzrost siły i wytrzymałości mięśni.

Masaż kondycyjny – realizuje odnowę biologiczną w okresie między treningami, podtrzymując optymalny stan tkanek i zapobiegając przeciążeniom. Masaż ogólny, stosowany jako masaż kondycyjny w rekonwalescencji, trwa 45–60 minut, a stosowany z gimnastyką może przekroczyć nawet 70 minut.

1.2.5. Masaż w odnowie biologicznej tkanek

Odnowa biologiczna realizowana poprzez masaż obejmuje wszystkie rodzaje tkanek, co czyni masaż metodą o wyjątkowo szerokim spektrum regeneracyjnym:

Tkanka łączna – masaż, poza wpływem miejscowym, wpływa w sposób pośredni na odżywienie innych tkanek, ponieważ wszystkie substancje, jakie komórki innych tkanek pobierają z krwi, woda oraz produkty przemiany materii muszą przejść przez tkankę łączną wiotką. Wpływ bezpośredni masażu na tkankę łączną właściwą wiotką polega na jej uelastycznieniu, a poprzez poprawę ukrwienia i odżywienia tej tkanki wpływamy na poprawę jej funkcji życiowych. Masaż w zależności od sposobu wykonywania działa pobudzająco lub rozluźniająco na tkankę łączną zbitą, uelastycznia ją oraz powoduje jej przyrost. Masaż ma na celu lepsze odżywienie tkanki chrzęstnej, zapobiegając procesom zwyrodnieniowym lub powstrzymując już istniejące. Masaż prowadzi do rozdrobnienia i usunięcia z komórek tłuszczowych tłuszczu, a poprzez poprawę przemiany materii do jego szybkiego spalenia. Masaż, poprzez odżywienie tkanki siateczkowej, prowadzi do wzmożenia procesów wytwórczych składników morfotycznych krwi, jak również wzmaga odporność organizmu.

Tkanka mięśniowa – masaż, działając rozszerzająco na naczynia krwionośne, powoduje rozgrzanie tkanki mięśniowej. Poprzez poprawę ukrwienia mięśnie stają się lepiej utlenowane, poprawia się ich trofika, jędrność, elastyczność, wytrzymałość, gotowość do pracy, lepsza jest ich zdolność kurczenia i rozkurczania się. Pod wpływem masażu obserwuje się przyrost tkanki mięśniowej. Masaż relaksacyjny realizuje odnowę poprzez obniżenie napięcia tkanki mięśniowej, natomiast masaż stymulacyjny realizuje odnowę poprzez pobudzenie tkanki mięśniowej.

Skóra (powłoka wspólna) – masaż, poprzez lepsze odżywienie warstwy podstawnej naskórka, przyczynia się do szybszej odbudowy uszkodzonych komórek naskórka. Lepsze odżywienie warstwy ziarnistej prowadzi do przyspieszenia procesów rogowacenia, co przy wzmożonej odbudowie oraz usuwaniu złuszczonego naskórka prowadzi do odmłodzenia naskórka. Masaż powoduje wyciśnięcie na zewnątrz zawartości gruczołów potowych i łojowych, udrażniając ich kanały, co prowadzi do oczyszczenia skóry.

1.2.6. Masaż w odnowie biologicznej układów narządowych

Odnowa biologiczna realizowana poprzez masaż obejmuje wszystkie układy narządowe:

Układ nerwowy – masaż, poprzez lepsze ukrwienie i utlenowanie, zapewnia prawidłowe procesy metaboliczne we wszystkich częściach układu nerwowego. Wpływając na układ autonomiczny, masaż doprowadza do wyrównania funkcjonowania przeciwstawnie działających układów: sympatycznego i parasympatycznego. Masaż, poprzez dostarczenie ciepła, przyspieszenie procesów metabolicznych oraz stymulujące działanie na przewodnictwo nerwowe, odgrywa zasadniczą rolę w odnowie funkcji nerwowych.

Układ krążenia – masaż realizuje odnowę biologiczną układu krążenia poprzez: zwiększenie pojemności wyrzutowej serca; usprawnienie procesu wymiany gazowej; ułatwienie transportu tlenu i substancji odżywczych; usuwanie zbędnych metabolitów; uruchomienie awaryjnej sieci naczyń; „uelastycznienie" układu krążenia. Masaż jest szczególnie cenny u osób ze zmianami chorobowymi w mięśniach lub przy obniżonym napięciu mięśniowym, u których może dochodzić do znacznych zaburzeń w układzie krążenia.

Układ oddechowy – masaż realizuje odnowę biologiczną układu oddechowego poprzez wpływ pośredni (zwiększony powrót krwi żylnej, większy przepływ krwi przez serce i płuca, rozszerzenie naczyń krwionośnych prowadzą do zwiększonej przemiany materii) oraz wpływ bezpośredni (uelastycznienie mięśni międzyżebrowych, zwiększenie ruchomości w stawach mostkowo-żebrowych i żebrowo-kręgowych prowadzi do zwiększenia objętości klatki piersiowej).

Układ pokarmowy – masaż realizuje odnowę biologiczną układu pokarmowego poprzez pobudzenie układu krążenia (lepsze odżywienie przewodu pokarmowego), wpływ na układ nerwowy (stymulacja pracy i napięcia mięśni przewodu pokarmowego) oraz wpływ bezpośredni (stosując głaskania, rozcierania i uciski wpływamy na napięcie mięśni ścian żołądka, jelita cienkiego i jelita grubego).

Układ moczowo-płciowy – masaż realizuje odnowę biologiczną układu moczowego poprzez zwiększenie przepływu krwi przez nerki, poprawę filtracji kłębuszkowej, poprawę oczyszczania osocza krwi oraz zwiększenie wydzielania wazopresyny.

Układ wewnątrzwydzielniczy – czynność gruczołów dokrewnych pod wpływem masażu ma charakter adaptacyjny, współdziałając w przystosowaniu organizmu do masażu. Szczególnie istotne znaczenie odgrywają zmiany wpływające na adaptację układu krążenia i kontrolę metabolizmu.

1.2.7. Zasady masażu w kontekście odnowy biologicznej

Skuteczność masażu jako elementu odnowy biologicznej zależy od przestrzegania szeregu zasad, które warunkują prawidłowy przebieg procesów regeneracyjnych:

Zasada stopniowego obciążania – przy stosowaniu masażu, tak jak i przy zabiegach fizykalnych, obowiązuje zasada stopniowego obciążania układu krążenia chorego. W praktyce oznacza to, że pierwsze masaże trwają krócej, a w miarę przyzwyczajania się chorego oraz przy wnikliwej obserwacji odczynu miejscowego i ogólnego na zabieg, czas trwania masażu stopniowo przedłuża się oraz zwiększa jego intensywność.

Zasada kierunku dosercowego – masaż stosujemy zgodnie z kierunkiem przepływu krwi żylnej, co jest warunkiem prawidłowej realizacji procesów detoksykacyjnych i regeneracyjnych.

Zasada całkowitego rozluźnienia – podstawowym warunkiem przy wykonywaniu masażu jest całkowite rozluźnienie mięśni pacjenta. Masaż jest zabiegiem biernym i dlatego napinanie mięśni utrudnia jego wykonanie. Pacjenta należy ułożyć tak, by jego masowane mięśnie były w stałej gotowości do reagowania skurczem i rytmicznym rozkurczem na bodziec.

Zasada odpoczynku – ponieważ masaż jest dla organizmu mikrourazem, pacjent powinien odpocząć po zabiegu 20–30 minut. Odpoczynek ten jest niezbędny dla pełnej realizacji procesów regeneracyjnych zainicjowanych przez masaż.

Zasada ochrony termicznej – nie jest wskazane gwałtowne oziębienie ciała bezpośrednio po masażu. Temperatura powietrza w gabinecie nie powinna być niższa niż 22°C. Ochrona termiczna jest warunkiem prawidłowego przebiegu procesów regeneracyjnych.

Zasada systematyczności – jako podstawowa seria zabiegów masażu klasycznego przyjęta jest liczba dziesięć. W zależności od efektu leczniczego ilość zabiegów może zostać zwiększona do 25. Po 20 zabiegach powinno się zrobić kilkudniową przerwę, aby odzwyczaić organizm od masażu. Systematyczność jest warunkiem kumulacji efektów odnowy biologicznej.

Zasada ciągłości – nie jest wskazane przerywanie wykonywanego chwytu. Chwyt przerwany w trakcie jego wykonywania musi być powtórzony. Całkowicie przerwany zabieg masażu nie może być kontynuowany, lecz musi być rozpoczęty od nowa. Ciągłość zabiegu jest warunkiem prawidłowej realizacji procesów odnowy.

1.2.8. Masaż w odnowie biologicznej osób długotrwale chorych i niepełnosprawnych

Masaż klasyczny odgrywa szczególną rolę w odnowie biologicznej osób długotrwale chorych, niepełnosprawnych i w podeszłym wieku. W tych grupach pacjentów odnowa biologiczna realizowana poprzez masaż obejmuje:

Zapobieganie odleżynom – masaż ogólny, stosowany w ogólnych zaburzeniach statyki, zapobiega odleżynom poprzez poprawę ukrwienia tkanek, stymulację mikrokrążenia i zapobieganie niedotlenieniu tkanek. Głaskanie, przepychając krew żylną i chłonkę w kierunku dosercowym, zapobiega zastojom i obrzękom, które są czynnikiem ryzyka powstawania odleżyn.

Zapobieganie zanikom mięśniowym z nieczynności – ugniatanie łącznie z prowadzonymi kompleksowo ćwiczeniami ruchowymi i elektrostymulacją ma szerokie zastosowanie w leczeniu niedowładów i porażeń neurogennych oraz zaników mięśniowych z nieczynności. Masaż, powodując przyrost tkanki mięśniowej, wzrost siły i wytrzymałości mięśni, realizuje odnowę biologiczną mięśni zagrożonych zanikiem.

Zapobieganie zaburzeniom krążenia i oddychania – masaż ogólny, stosowany w ogólnych zaburzeniach statyki, zapobiega zaburzeniom w układzie krążenia i oddychania. Przepychając masażem krew z obwodu w kierunku serca, powodujemy zwiększenie pojemności wyrzutowej serca, co jest szczególnie istotne u osób unieruchomionych.

Wspomaganie odnowy psychicznej – masaż, wpływając na układ nerwowy, doprowadza do wyrównania funkcjonowania układu autonomicznego, co jest szczególnie istotne u osób długotrwale chorych, u których często występują nerwice typu psychogennego. Masaż ogólny jest wykorzystywany w leczeniu nerwic typu psychogennego.

Wspomaganie odnowy u osób w podeszłym wieku – siła masażu jest dostosowana do wieku pacjenta. Osoby po 60 roku życia wymagają masażu średniej mocy. Masaż, realizując odnowę biologiczną, uwzględnia specyfikę tkanek osób starszych, w tym zmniejszoną elastyczność tkanek, wolniejsze procesy regeneracyjne i zwiększoną wrażliwość na bodźce.

1.2.9. Masaż w odnowie biologicznej w rekonwalescencji

Masaż kondycyjny, stosowany w rekonwalescencji, realizuje odnowę biologiczną poprzez:

Stopniowe przywracanie funkcji – masaż, realizując zasadę stopniowego obciążania, stopniowo przywraca funkcje tkanek i narządów. Pierwsze masaże trwają krócej, a w miarę przyzwyczajania się chorego czas trwania masażu stopniowo przedłuża się oraz zwiększa jego intensywność.

Wspomaganie gojenia – masaż, poprzez lepsze odżywienie warstwy podstawnej naskórka, przyczynia się do szybszej odbudowy uszkodzonych komórek. Ma to zasadnicze znaczenie przy gojeniu się ran. Masaż, poprzez poprawę ukrwienia, przyspiesza procesy gojenia tkanek.

Przyspieszenie resorpcji – rozcieranie, rozdrabniając i przemieszczając wysięki i krwiaki, przyspiesza ich resorpcję. Ostrożnie wykonane głaskanie na obwodzie ogniska zapalnego prowadzi do polepszenia krążenia krwi i chłonki, współdziałając w zwalczaniu stanu zapalnego.

Przywracanie ruchomości – masaż, uelastyczniając tkankę łączną, przywracając ruchomość stawów i zapobiegając zrostom, realizuje odnowę biologiczną narządu ruchu. Masaż ma na celu lepsze odżywienie tkanki chrzęstnej, zapobiegając procesom zwyrodnieniowym.

1.2.10. Masaż w profilaktycznej odnowie biologicznej

Masaż, jako element odnowy biologicznej, odgrywa istotną rolę w profilaktyce:

Profilaktyka chorób układu ruchu – masaż, zapobiegając zanikom mięśniowym, zrostom i przykurczom, realizuje profilaktyczną odnowę biologiczną narządu ruchu. Masaż, powodując przyrost tkanki mięśniowej i poprawę elastyczności tkanek, zapobiega przeciążeniom i urazom.

Profilaktyka chorób układu krążenia – masaż, usprawniając krążenie i „uelastyczniając" układ krążenia, realizuje profilaktyczną odnowę biologiczną układu sercowo-naczyniowego. Masaż, przepychając krew w kierunku serca, odciąża serce i poprawia jego pracę.

Profilaktyka chorób układu oddechowego – masaż, uelastyczniając mięśnie międzyżebrowe i zwiększając ruchomość klatki piersiowej, realizuje profilaktyczną odnowę biologiczną układu oddechowego.

Profilaktyka zaburzeń metabolicznych – masaż, przyspieszając przemianę materii i ułatwiając eliminację metabolitów, realizuje profilaktyczną odnowę metaboliczną. Masaż ogólny jest stosowany jako uzupełnienie kuracji w otyłości, dnie i cukrzycy.

Profilaktyka zaburzeń psychicznych – masaż, wpływając na układ nerwowy i doprowadzając do wyrównania funkcjonowania układu autonomicznego, realizuje profilaktyczną odnowę psychiczną. Masaż ogólny jest stosowany w stanach wyczerpania u osób bez zmian organicznych.

1.2.11. Masaż w odnowie biologicznej dzieci

Masaż, jako element odnowy biologicznej, odgrywa szczególną rolę w pediatrii. Zborowski wskazuje, że u dzieci dobre efekty lecznicze uzyskuje się w leczeniu krzywicy, hipotrofii, hipotonii mięśniowej i nadwagi. Masaż, realizując odnowę biologiczną u dzieci, uwzględnia specyfikę rozwijającego się organizmu:

• Niemowlęta wymagają masażu bardzo delikatnego.
• Dzieci do lat 14 wymagają masażu średniej mocy.
• Siła masażu jest dostosowana do etapu rozwoju dziecka.
• Masaż, powodując przyrost tkanki mięśniowej i poprawę trofiki, wspiera prawidłowy rozwój narządu ruchu.
• Masaż, stymulując układ nerwowy, wspiera prawidłowy rozwój psychomotoryczny.

1.2.12. Masaż w odnowie biologicznej – aspekt temporalny

Odnowa biologiczna realizowana poprzez masaż ma wyraźny wymiar temporalny:

Faza ostra – w stanach podostrzonych masujemy delikatnie. Masaż realizuje odnowę biologiczną poprzez łagodne pobudzenie krążenia i zapobieganie zastojom, bez nadmiernego obciążania organizmu.

Faza podprzewlekła – masaż, stopniowo zwiększając intensywność, realizuje odnowę biologiczną poprzez intensyfikację procesów regeneracyjnych. Należy poinformować pacjenta, że po pierwszych trzech (do pięciu) zabiegach może odczuwać pozorne pogorszenie stanu zdrowia – jest to naturalna reakcja organizmu na inicjację procesów odnowy.

Faza przewlekła – w stanach przewlekłych masujemy mocniej. Masaż realizuje odnowę biologiczną poprzez intensywną stymulację procesów regeneracyjnych.

Faza rekonwalescencji – masaż kondycyjny realizuje odnowę biologiczną poprzez stopniowe przywracanie funkcji. Zaleca się, aby trzy ostatnie zabiegi w serii były wykonywane co drugi dzień celem stopniowego odzwyczajania organizmu od masażu.

1.2.13. Masaż w odnowie biologicznej – aspekt holistyczny

Masaż, jako integralny element odnowy biologicznej, realizuje odnowę w wymiarze holistycznym, obejmującym jednocześnie:

Wymiar somatyczny – odnowa tkanek, mięśni, stawów, skóry.

Wymiar wegetatywny – odnowa funkcji narządów wewnętrznych poprzez modulację układu autonomicznego.

Wymiar psychiczny – odnowa równowagi psychicznej poprzez wpływ na układ nerwowy.

Wymiar metaboliczny – odnowa procesów metabolicznych poprzez przyspieszenie przemiany materii.

Holistyczny charakter masażu jako elementu odnowy biologicznej wynika z faktu, że masaż, jako metoda leczenia fizykalnego zewnętrznych i wewnętrznych objawów chorobowych, oddziałuje jednocześnie na wszystkie tkanki i układy organizmu. Masaż, składający się z wielu chwytów, ruchów i opracowań, realizuje odnowę biologiczną w sposób kompleksowy, uwzględniający wzajemne zależności między poszczególnymi tkankami i układami.

1.2.14. Masaż w odnowie biologicznej – współczesny renesans

Zborowski podkreśla, że w chwili obecnej obserwuje się bardzo duże zainteresowanie metodami ludowymi, medycyną wschodu, a szczególnie masażem. Dopiero w dzisiejszych czasach zauważa się wielki renesans naturalnych metod leczniczych, a między innymi i masażu; prowadzi się badania nad działaniem masażu, szkoli się masażystów, zwłaszcza niewidomych, prawie we wszystkich krajach europejskich.

Współczesny renesans masażu jako elementu odnowy biologicznej wynika z:

• Rosnącego zrozumienia, że odnowa biologiczna wymaga podejścia holistycznego.
• Potwierdzenia skuteczności masażu w badaniach naukowych.
• Rosnącej świadomości, że odnowa biologiczna nie może ograniczać się do farmakoterapii.
• Zrozumienia, że masaż, jako metoda naturalna, nieinwazyjna i pozbawiona skutków ubocznych (przy prawidłowym stosowaniu), jest optymalnym narzędziem odnowy biologicznej.
• Rosnącego zapotrzebowania na metody odnowy biologicznej w starzejącym się społeczeństwie.

Mimo wprowadzania coraz nowszych metod masażu specjalnych, masaż klasyczny wcale nie stracił swego znaczenia. Ciągle jest niezastąpiony w leczeniu chorób narządu ruchu. Jego wartość jako elementu odnowy biologicznej wynika z faktu, że masaż, jako metoda leczenia fizykalnego, realizuje odnowę biologiczną w sposób kompleksowy, uwzględniający wzajemne zależności między poszczególnymi tkankami i układami, przy jednoczesnym poszanowaniu naturalnych mechanizmów regeneracyjnych organizmu.

1.2.15. Podsumowanie

Masaż, jako integralny element odnowy biologicznej organizmu, realizuje odnowę na wszystkich poziomach organizacji ustroju – od poziomu komórkowego, poprzez tkankowy, narządowy, aż do ogólnoustrojowego. Realizacja ta odbywa się poprzez złożone mechanizmy bezpośrednie i pośrednie, obejmujące oddziaływanie mechaniczne, neurologiczne, krążeniowe, limfatyczne i metaboliczne.

Integralność masażu w strukturze odnowy biologicznej wynika z faktu, że masaż, jako jedyna metoda leczenia fizykalnego, realizuje jednocześnie odnowę na poziomie: tkanek (poprzez bezpośrednie oddziaływanie mechaniczne), układów narządowych (poprzez wpływ na krążenie, unerwienie i metabolizm), oraz całego organizmu (poprzez modulację układu autonomicznego i procesów metabolicznych).

Masaż, stosowany zgodnie z zasadami – stopniowego obciążania, kierunku dosercowego, całkowitego rozluźnienia, odpoczynku, ochrony termicznej, systematyczności i ciągłości – realizuje odnowę biologiczną w sposób optymalny, bezpieczny i skuteczny. Jako metoda naturalna, nieinwazyjna i pozbawiona skutków ubocznych, masaż stanowi niezastąpiony element odnowy biologicznej organizmu, zarówno w kontekście leczniczym, profilaktycznym, jak i regeneracyjnym.

Koniec rozdziału 1.2