ROZDZIAŁ 3 – ETYKA ZAWODU, ATMOSFERA ZABIEGU I ZGODA OSOBY MASOWANEJ

3.5. Zgoda świadoma i prawo pacjenta do przerwania zabiegu; słuchanie ciała ponad schemat

Wprowadzenie do podrozdziału

Między wywiadem (3.4) a pierwszym dotknięciem leży zawias, na którym obraca się cała etyka metody: zgoda. To ona przemienia zbliżającą się rękę z ciała obcego w gościa, a odsłonięte plecy z pola narażenia w pole powierzenia; to ona czyni z partytury (4.8) umowę, a nie scenariusz narzucony. Niniejszy podrozdział wyprowadza zgodę z jej fundamentów (osoba rozumna i wolna – 3.1.1; prawa człowieka; norma personalistyczna), opisuje ją jako proces żywy, a nie jednorazowy podpis: zbiór informacji, które pacjent musi usłyszeć, zanim powie „tak"; mikrozgody przy każdym odsłonięciu i każdym nowym polu; monitorowanie zgody niewerbalnej oddechem, rozluźnieniem i twarzą; „stop" jako zdanie zupełne; sen, łzy i drżenie jako sytuacje, w których zgoda jest sprawdzana, nie zakładana; oraz prawo przerwania zabiegu w każdej sekundzie, bez uzasadnienia, bez utraty należności i bez obrażonej ciszy terapeuty. Druga połowa podrozdziału niesie zasadę, która daje tytułowi jego drugie człon: słuchanie ciała ponad schemat – partytura jest mapą, nie terytorium; ciało pacjenta jest terytorium. Gdy mapa i terytorium się rozchodzą (opór tkanki, ból, łaskotanie, zimno, łza, zaśnięcie), terapeuta słucha terytorium: modyfikuje, pyta albo zatrzymuje – i dokumentuje decyzję z powodem. Całość domyka etyka zgody: „nie" pacjenta jest darem, bo dopiero przy możliwym „nie" jego „tak" jest czymś rzeczywistym; a miłość, która nie pyta o pozwolenie, nie jest miłością, lecz zajęciem.

Cele kształcenia podrozdziału 3.5. Po jego przyswojeniu terapeuta potrafi:

1. zdefiniować zgodę świadomą (dobrowolna, poinformowana, szczegółowa, odwołalna) i wymienić stany, w których zgoda jest nieważna (sen, upojenie, zależność skażona, nieświadomość, przymus ekonomiczny wykorzystany);
2. przeprowadzić informowanie przed zgodą w pełnym zakresie metody (partytura, pozycje, okrycie i pola, kodeks nietykalności, ciśnienia i ich sterowanie, kompozycja i wariant bezzapachowy, atmosfera, możliwe odczucia, granice i ryzyka, prawo „stop", dzwonek, osoba towarzysząca, dokumentacja i poufność z jej granicami) oraz sprawdzić zrozumienie metodą teach-back;
3. prowadzić zgodę jako proces w sesji: mikrozgody przy odsłonięciach i nowych polach, zapowiedzi jako pytania, monitorowanie zgody niewerbalnej, protokół wycofania niewerbalnego, regułę snu (zaśnięcie nie rozszerza zgody) i protokół łez oraz odruchu emocjonalnego;
4. obsłużyć przerwanie zabiegu z inicjatywy pacjenta (formy, odpowiedź terapeuty bez obrony i bez winy, okrycie, rozliczenie, zaproszenie na warunkach pacjenta) oraz przerwanie z inicjatywy terapeuty (czerwone flagi, 17.6, 3.4.4) z komunikatem niebudzącym paniki;
5. zastosować reguły „ciało ponad schemat": rozpoznawać sygnały lokalne i globalne wymagające odejścia od partytury, rozstrzygać między modyfikacją, pytaniem a zatrzymaniem, i dokumentować odejścia z powodem;
6. poprowadzić reżimy zgody w sytuacjach szczególnych (dzieci, otępienie, niepełnosprawność intelektualna, upojenie, kryzys, bariera językowa, relacja zależności) i udokumentować zgodę oraz wycofania w karcie pacjenta.

3.5.1. Pojęcie zgody: cztery cechy i stany nieważności

Definicja robocza. Zgoda na zabieg leczniczego relaksacyjnego masażu aromaterapeutycznego jest dobrowolnym, poinformowanym, szczegółowym i odwołalnym przyzwoleniem osoby masowanej na określony zakres dotyku, zapachu i atmosfery, udzielonym po zrozumieniu opisu i zachowanym w mocy aż do odwołania. Cztery cechy są współkonieczne: zgoda nieświadoma (bez opisu) jest uległością; zgoda niewolna (pod presją ceny, wstydu, zależności) jest pozorem; zgoda ogólna („niech Pan robi, co trzeba") jest wekslem in blanco, którego metoda nie przyjmuje; zgoda nieodwołalna jest pułapką, nie przyzwoleniem (3.2.1).

Fundament. Osoba jest rozumna i wolna (3.1.1): rozumna – więc ma prawo wiedzieć, zanim zostanie dotknięta; wolna – więc ma prawo odmówić i wycofać się bez uzasadnienia. W języku praw człowieka zgoda jest realizacją art. 1 i 3 PDPCz (godność, wolność, bezpieczeństwo osoby) w porządku dotyku; w języku prawa naturalnego – konsekwencją natury osoby, której ciało jest jej własnym „ja" widzialnym, a nie rzeczą dostępną; w języku tradycji, z której wyrasta kompendium – warunkiem miłości: miłość, która nie pyta o pozwolenie, nie kocha osoby, lecz ją używa.

Stany nieważności zgody.

1. Sen i sedacja – osoba śpiąca nie wyraża zgody bieżącej (reguła snu, 3.5.3);
2. upojenie alkoholem lub środkami psychoaktywnymi – odroczenie sesji, nie „zgoda na dziś";
3. nieświadomość i stany ostre (omdlenie, wstrząs, kryzys) – protokoły pomocy, nie partytura;
4. przymus i zależność skażona – zgoda pracownika wobec pracodawcy-terapeuty, podopiecznego wobec opiekuna-terapeuty, dziecka wobec autorytetu: wymaga czynnego poinformowania o alternatywie i obecności osoby trzeciej (3.1.7, 3.4.7);
5. błąd co do istoty – zgoda udzielona na „masaż leczniczy kręgosłupa" nie obejmuje partytury relaksacyjnej całego ciała i odwrotnie: zakres zgody jest zakresem opisanym, nie wyobrażonym;
6. milczenie i brak oporu – nie są zgodą: przy barierach komunikacji zgodę wyraża się w dostępnym języku, a jej brak czyta się z ciała (3.5.3, 3.4.7).

3.5.2. Informowanie przed zgodą: co pacjent musi usłyszeć

Kanon informacji (do wypowiedzenia przed pierwszą sesją, w języku pacjenta, bez pośpiechu):

1. Partytura: kolejność partii jednym zdaniem (grzbiet → nogi tył → obrót → nogi przód → brzuch → klatka i obręcz → ręce → szyja, twarz, głowa – 4.8), z jawnym wymienieniem partii, których nie będzie (wg granic pacjenta i wet);
2. Czas i pozycje: orientacyjny czas, dwie zmiany pozycji pod okryciem, z odwróconym terapeutą lub jego wyjściem (3.1.4);
3. Okrycie i pola: pacjent okryty w całości poza polem pracy; pole odsłaniane sekwencyjnie i zakrywane natychmiast po pracy; zakładki i pasy; prawo do szerszego okrycia i do samodzielnego odsłaniania (3.1.3);
4. Kodeks nietykalności: „nigdy nie dotknę…" – artykuły z 3.2.10 wypowiedziane wprost i wręczone na piśmie;
5. Ciśnienia i ich sterowanie: skala 0–10 jako język wspólny; pytanie o ciśnienie co najmniej raz na partię; „stop" zatrzymuje rękę natychmiast;
6. Zapach: kompozycja do powąchania przed zgodą; skład na żądanie; wariant bezzapachowy pełnoprawny; informacja o śladzie zapachowym po zabiegu i o oknie UV, jeśli dotyczy (2.5.5, 2.7.4);
7. Atmosfera: temperatura, światło, dźwięk – z prawem wyboru i zmiany (3.3.10);
8. Możliwe odczucia: ciepło, mrowienie, senność, westchnienia, łza lub śmiech bez przyczyny (odpływ napięcia – 18.x), burczenie w brzuchu, erekcja mimowolna u mężczyzn (fizjologia przywspółczulna – reakcja niezawiniona, której terapeuta nie komentuje i nie wykorzystuje, a partyturę prowadzi dalej neutralnie lub z pauzą i okryciem, jeśli pacjent tego chce – zasada taktu i nietykalności), potrzeba toalety;
9. Granice i ryzyka uczciwie: metoda nie leczy chorób; możliwe odczyny skórne i protokół ich obsługi (2.7.10); przeciwwskazania zebrane w wywiadzie jako weta;
10. Prawa: „stop" bez uzasadnienia i bez kosztów; dzwonek/sygnał; osoba towarzysząca; przerwa w każdej chwili; wgląd do karty i jej kopii; granice poufności zapowiedziane (3.4.8).

Sprawdzenie zrozumienia (teach-back). Po opisie terapeuta oddaje głos: „proszę powiedzieć własnymi słowami, co się będzie działo i co może Pan/Pani zrobić, gdy coś będzie nie tak" – odpowiedź pacjenta jest testem informacji, nie egzaminem pacjenta; braki uzupełnia się bez wstydu („to moja wina, powiedziałem to za szybko – powtórzę"). Przy barierze językowej teach-back prowadzi się przez tłumacza; przy barierze poznawczej – przez pokaz (dzwonek w dłoni, gest okrycia).

Forma. Zgoda pierwszorazowa: ustna wobec terapeuty + wpis w karcie z zakresem i datą + podpis pacjenta (lub adnotacja o zgodzie ustnej z przyczyn – np. niepełnosprawność ruchowa rąk); zgoda aktualizacyjna przed każdą sesją: ustna, krótka, odnotowana („zakres bez zmian, głowa pominięta – jak ustalono"); zgoda na zmianę zakresu w trakcie sesji: ustna, natychmiastowa, odnotowana po sesji z czasem i polem.

3.5.3. Zgoda jako proces w sesji: mikrozgody, monitor niewerbalny, sen, łzy

Mikrozgody. Każde odsłonięcie nowego pola i każde przejście do nowej partii ma swoje zdanie-pytanie: „odsłonię teraz lewą nogę od stopy do biodra – dobrze?"; „przejdę opuszkami na skronie – czy mogę?". Pytanie nie jest formalnością: jest oddaniem steru w punkcie, w którym ciało pacjenta traci osłonę; odpowiedź „tak" cicha lub skinienie jest zgodą; milczenie nie jest zgodą – przy braku odpowiedzi terapeuta czeka, powtarza pytanie ciszej, a przy dalszym braku – nie odsłania i proponuje pauzę (3.1.9).

Monitor niewerbalny. Ciało odpowiada ciągle i uczciwiej niż słowa: zgoda trwająca to oddech pogłębiony i zwolniony, tkanki mięknące pod dłonią, twarz rozluźniona, dłonie otwarte; wycofywanie zgody to oddech spłycony lub wstrzymany, zastygnięcie, napięcie powracające falą, odwrót głowy, dłonie zaciśnięte lub unoszone, skóra gęsia lub zimna, drżenie. Terapeuta czyta monitor ciągle, nie okazjonalnie: przy sygnale wycofania – zatrzymuje ruch, nie zdejmując obecności (dłoń uniesiona lub położona neutralnie na okryciu), nazywa spokojnie („widzę, że oddech się zatrzymał; zatrzymuję ręce; jesteśmy bezpieczni"), proponuje wybór: „zostać tak, zmienić, czy zakończyć?" – i przyjmuje każdą odpowiedź bez perswazji (protokół wycofania niewerbalnego; trauma-informed, 3.1.7).

Reguła snu. Zaśnięcie w fazie pogłębienia lub wyciszenia jest świadectwem skuteczności, nie zaproszeniem do rozszerzenia zakresu: po zaśnięciu terapeuta prowadzi wyłącznie sekwencję zapowiedzianą, ciszej i wolniej; nie odsłania pól nowych, nie wprowadza technik niezapowiedzianych (np. partii twarzy, jeśli nie była w zakresie), nie budzi dla „pełnego domknięcia"; jeśli bezpieczeństwo lub partytura wymaga zmiany niezapowiedzianej – delikatne wybudzenie i pytanie („śpi Pan/Pani głęboko; potrzebuję zapytać: czy mogę odsłonić przedramię, czy pominąć?"). Sen nie jest zgodą – jest zaufaniem; zaufania się nie wydaje, je się oddaje.

Łzy, śmiech, odruch emocjonalny. Odpływ napięcia bywa gwałtowny: łza bez przyczyny, szloch cichy, śmiech nerwowy, drżenie. Protokół: zostać, nie interpretować („to z emocji, pewnie coś się uwalnia" – zakazane), zatrzymać ruch lub położyć dłonie neutralnie na okryciu, nazwać obecność („jestem tu; nic nie musisz"), dać wybór: „kontynuować, zrobić pauzę, czy zakończyć?"; chusteczka podana bez słowa; po szlochu – woda, czas, powrót tylko na życzenie pacjenta; dokumentacja obserwacyjna bez diagnozy (0.2.9); przy treści wypowiedzianej (historia przemocy, żałoba) – słuchanie bez dopytywania i propozycja drogi właściwej (kapelan, psychoterapeuta – 19.4), nigdy terapia w zabiegu.

3.5.4. Prawo przerwania zabiegu: z inicjatywy pacjenta i z inicjatywy terapeuty

Formy przerwania przez pacjenta. Słowo („stop", „dość", „nie"), dzwonek/sygnał ustalony, gest (uniesiona dłoń, uniesienie tułowia), wycofanie niewerbalne (3.5.3). Każda forma jest równoważna: dzwonek nie jest „gorszym stop" niż słowo, a zastygnięcie nie jest „mniej ważne" niż dzwonek.

Odpowiedź terapeuty (cztery ruchy, zero obrony).

1. Ręka staje natychmiast – uniesiona lub położona neutralnie, nigdy „zawieszona" nad ciałem;
2. okrycie wraca zanim padnie pytanie;
3. pytanie o wybór bez perswazji: „zostać, zmienić, czy zakończyć?";
4. przyjęcie bez winy i bez obrażenia: bez westchnienia, bez „ale przecież dobrze szło", bez ciszy karzącej; ton równy, zdania krótkie.

Rozliczenie: sesja przerwana z inicjatywy pacjenta nie jest płatna w części nieodebranej; przy przerwaniu w pierwszej połowie – bez płatności lub proporcjonalnie według cennika jawnego; bez presji dokończenia „przy następnej okazji" – zaproszenie formułowane raz, neutralnie. Dokumentacja: czas, pole, forma przerwania, odpowiedź terapeuty, ustalenia dalsze – bez oceny i bez języka winy.

Przerwanie z inicjatywy terapeuty. Terapeuta przerywa, gdy kontynuacja szkodziłaby lub narażała: czerwone flagi w sesji (reakcja wegetatywna, zawrót, ból ostry, duszność, pokrzywka, obrzęk nagły – 17.6), objawy dysocjacji lub paniki, ujawnione weto nieznane wcześniej (np. pacjent wspomina w sesji o zakrzepicy sprzed tygodnia), naruszenie granic przez osobę towarzyszącą, własny stan terapeuty uniemożliwiający etyczną pracę (3.1.8). Komunikat niebudzący paniki: „zatrzymuję zabieg, żeby o Pana/Panią zadbać – nie dlatego, że dzieje się coś złego na pewno, lecz dlatego, że tak dbam o bezpieczeństwo; proszę się okryć, usiąść powoli; oto woda; oto, co proponuję dalej [skierowanie/odroczenie/obecność]". Terapeuta nie diagnozuje w komunikacie („to może zator!" – zakazane), nie zostawia pacjenta samego przy reakcji ostrej i dokumentuje obserwacyjnie z treścią skierowania (3.4.4).

3.5.5. Słuchanie ciała ponad schemat: partytura jako mapa, ciało jako terytorium

Zasada. Partytura (4.8) jest gramatyką i mapą; ciało pacjenta jest terytorium i treścią. Gdy mapa i terytorium się rozchodzą, terapeuta słucha terytorium: modyfikuje (ciśnienie, tempo, narzędzie, kolejność pól), pyta (gdy modyfikacja nie wystarcza lub zmienia zakres), zatrzymuje (gdy sygnał jest flagą lub wycofaniem). Każde odejście od schematu jest udokumentowane z powodem – partytura nie jest święta, dokumentacja jest pamięcią uczciwości (19.3).

Trzy rozstrzygnięcia – reguła decyzji. Modyfikuję bez pytania, gdy zmiana nie zmienia zakresu zgody (ciśnienie, tempo, narzędzie, kolejność pól w obrębie partii zapowiedzianej). Pytam, gdy zmiana dotyka zakresu (nowe pole, pominięcie partii, zmiana pozycji niezapowiedziana, dotyk blisko granicy osobistej). Zatrzymuję, gdy sygnał jest flagą (17.6), wycofaniem zgody (3.5.3) lub gdy własna pewność terapeuty co do bezpieczeństwa spada poniżej progu – wątpliwość rozstrzyga się na korzyść zatrzymania, nie na korzyść partytury.

Przykład pełny. Pacjentka w fazie brzucha (ryc. 58–67): przy pierwszym głaskaniu „kierownicą" (ryc. 59) oddech płytki, ściana „trzymana", twarz czujna. Terapeuta: ręka zwalnia do 1/2 tempa i ciśnienia 1; zdanie ciche: „pracuję tylko na powierzchni, z Twoim oddechem; nic nie będzie dociskane"; czeka dwa oddechy; ściana mięknie – kontynuuje tory płaskie (ryc. 60–62), pomija ugniatania walkujące (ryc. 63–64) z adnotacją „ściana trzymana na wejściu – ugniatania pominięte z wyboru ostrożności, wrócimy przy kolejnej sesji za zgodą"; wibrację oddechową (ryc. 66) proponuje pytaniem: „położę dłonie na pępku i będę słuchać Twojego oddechu – czy mogę?". Ciało zdecydowało o partyturze tego dnia – i to jest wierność metodzie, nie jej złamanie.

3.5.6. Reżimy zgody w sytuacjach szczególnych

3.5.7. Dokumentacja zgody i wycofań: pamięć, nie kontrakt

Pola karty: zakres zgody pierwszorazowej (partie, kompozycja, atmosfera, osoba towarzysząca) z datą, formą i podpisem lub adnotacją; zgody aktualizacyjne („zakres bez zmian; głowa pominięta"); mikrozgody istotne (pominięcie partii w sesji, zmiana pozycji niezapowiedziana pierwotnie); wycofania i przerwania: czas, pole, forma, odpowiedź terapeuty, ustalenia (bez oceny, bez języka winy); odejścia od partytury z powodem (3.5.5); skierowania z treścią (3.4.4). Zasady: poprawki przez skreślenie z podpisem; prawo wglądu i kopii pacjenta zapowiedziane i realizowane (19.4); retencja według prawa miejscowego. Zgoda nie jest kontraktem: wycofanie nie wymaga uzasadnienia, nie kończy relacji i nie obniża staranności przy kolejnej wizycie; zaproszenie na następną sesję formułowane jest na warunkach pacjenta („kiedy będzie Pan/Pani gotowy/a i w jakim zakresie – jak Pan/Pani zechce").

3.5.8. Etyka zgody: „nie" jako dar i miłość, która pyta

„Nie"证明 „tak". Zgoda ma wartość tylko tam, gdzie odmowa jest realna i bezpieczna: pacjent, który nigdy nie usłyszał, że może powiedzieć „nie" bez kosztów, nie udzielił zgody – udzielił uległości; stąd kodeks metody czyni „nie" łatwym, tanim i honorowanym: bez uzasadnienia, bez płatności za część nieodebraną, bez obrażonej ciszy, bez perswazji. Terapeuta, który przyjmuje „nie" z równym szacunkiem jak „tak", uczy pacjenta, że jego granica jest rzeczywista – a to bywa terapeutyczniejsze niż cały zabieg (3.1.1, 18.5).

Zgoda udzielona osobie, nie technice. Pacjent zgadza się na spotkanie z tym terapeutą w tych granicach, nie na zbiór chwytów z rycin; stąd zmiana terapeuty wymaga zgody na nowo, a przekazanie pacjenta innemu specjaliście (3.2.9, 3.1.8) nie jest „kontynuacją tej samej zgody". Stąd także pokora partytury: ryciny źródła (6–110) są sługami zgody, nie jej przedmiotem – wykonuje się je tylko w zakresie, na który osoba pozwoliła, i tylko tak długo, jak pozwala.

Słuchanie ciała jako dalszy ciąg słuchania osoby. Wywiad słucha słów (3.4); zgoda słucha woli; monitor niewerbalny słucha ciała – i wszystkie trzy są tym samym aktem szacunku wobec jednej osoby w trzech jej językach. Ciało, które mówi „dość" zastygnięciem, ma te same prawa co usta, które mówią „stop"; terapeuta, który słyszy tylko usta, słucha jednej trzeciej człowieka.

Pieczęć tradycji. W porządku, z którego wyrasta kompendium, Bóg nie wymusza zbawienia: czeka na odpowiedź wolną („niech Mi się stanie według twego słowa" jest zgodą, nie rozkazem), a Chrystus pyta o pozwolenie nawet tam, gdzie mógłby wziąć („czy chcesz, abyś był uzdrowiony?" – J 5,6). Miłość, która pyta, jest miłością osoby; miłość, która bierze, jest przemocą w szacie troski. Stąd ostatnie zdanie tego podrozdziału jest pierwsze w praktyce: zanim dotkniesz – zapytaj; a gdy ciało odpowie zamiast ust – usłysz je tak samo.

Podsumowanie – punkty kluczowe

1. Zgoda jest dobrowolna, poinformowana, szczegółowa i odwołalna; stany nieważności: sen, upojenie, nieświadomość, przymus i zależność skażona, błąd co do istoty, milzenie i brak oporu.
2. Kanon informacji przed zgodą: partytura z wymienieniem partii nieobecnych, czas i pozycje, okrycie i pola, kodeks nietykalności, ciśnienia i skala 0–10, zapach z wariantem bezzapachowym, atmosfera, możliwe odczucia (w tym łza i fizjologia mimowolna bez komentarza), granice i ryzyka uczciwie, prawa (stop, dzwonek, osoba towarzysząca, wgląd do karty), granice poufności; teach-back jako test informacji.
3. Zgoda jako proces: mikrozgody przy odsłonięciach i nowych polach; zapowiedzi jako pytania; monitor niewerbalny (oddech, tkanki, twarz, dłonie); protokół wycofania niewerbalnego; reguła snu: zaśnięcie nie rozszerza zgody; protokół łez bez interpretacji.
4. Przerwanie przez pacjenta: każda forma równoważna; cztery ruchy terapeuty (ręka staje, okrycie wraca, pytanie o wybór, przyjęcie bez winy); rozliczenie bez płatności za część nieodebraną; dokumentacja bez oceny.
5. Przerwanie przez terapeutę: czerwone flagi i stany własne; komunikat niebudzący paniki; bez diagnozy w komunikacie; nie zostawiać samego; dokumentacja ze skierowaniem.
6. Ciało ponad schemat: partytura jest mapą; sygnały lokalne z tabelą odpowiedzi; reguła decyzji (modyfikuję bez pytania / pytam / zatrzymuję); wątpliwość rozstrzygana na korzyść zatrzymania; odejścia od partytury dokumentowane z powodem.
7. Reżimy szczególne: dziecko (assent bezwzględny), otępienie (sprzeciw niewerbalny unieważnia zgodę opiekuna), niepełnosprawność intelektualna (pokaz i teach-back), upojenie (odroczenie), kryzys (stabilizacja przed zgodą), bariera językowa (tłumacz profesjonalny), zależność (informacja czynna o alternatywie).
8. Dokumentacja: zakres, aktualizacje, mikrozgody istotne, wycofania i przerwania, odejścia z powodem, skierowania; zgoda nie jest kontraktem – wycofanie nie kończy relacji.
9. Etyka: „nie" jako dar czyniący „tak" rzeczywistym; zgoda udzielona osobie, nie technice; monitor niewerbalny jako trzeci język słuchania; miłość, która pyta, przeciw przemocy w szacie troski.

Pytania kontrolne

1. Wymień cztery cechy zgody i sześć stanów jej nieważności; wyjaśnij, dlaczego milczenie i brak oporu nie są zgodą w metodzie opartej na monitorze niewerbalnym.
2. Przeprowadź kanon informacji przed zgodą dla pacjentki pierwszorazowej z granicą „nie dotykamy głowy" i wyborem wariantu bezzapachowego: zdania terapeuty w kolejności, teach-back, pola karty.
3. Opisz postępowanie przy zastygnięciu i spłyceniu oddechu w fazie pogłębienia grzbietu: cztery ruchy terapeuty, zdania, wybór pacjenta, dokumentacja; wyjaśnij, dlaczego perswazja jest tu naruszeniem zgody.
4. Zastosuj regułę snu: pacjent zasnął przed zapowiedzianą partią twarzy i głowy; partytura wymaga „domknięcia"; przedstaw rozstrzygnięcie i jego uzasadnienie.
5. Przełóż sygnał „ściana brzucha trzymana na wejściu" na decyzje partytury według reguły trzech rozstrzygnięć; wskaż, które odejścia od schematu wymagają pytania, a które nie, i jak je udokumentować.
6. Sformułuj komunikat przerwania zabiegu z inicjatywy terapeuty przy pokrzywce narastającej w fazie kończyn: zdania, zakazy, działania, dokumentacja; wyjaśnij, dlaczego diagnoza w komunikacie jest zakazana.

Podrozdział 3.5 zamyka porządek zgody: od informacji przez mikrozgody i monitor ciała aż po prawo przerwania jako najwyższą normę partytury; podrozdział 3.6 domknie rozdział trzeci opisem intencji uzdrawiającej i modlitwy myśli terapeuty – czyli wewnętrznego porządku rąk, który sprawia, że zgoda pacjenta spotyka się z czystością zamiaru, a technika staje się służbą, nie władzą.