1. 6.8.1. Procedury wezwania pomocy

Wezwanie pomocy w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia jest jednym z najważniejszych ogniw łańcucha przeżycia i jednym z pierwszych działań, jakie powinna podjąć higienistka szkolna po zabezpieczeniu miejsca zdarzenia i ocenie stanu poszkodowanego. Skuteczność akcji ratunkowej zależy w znacznym stopniu od czasu, jaki upływa od momentu zdarzenia do momentu przybycia profesjonalnych służb ratunkowych. Każda minuta opóźnienia w wezwaniu pomocy zmniejsza szanse przeżycia poszkodowanego, zwiększa ryzyko powikłań, pogarsza rokowanie. Dlatego procedury wezwania pomocy muszą być znane, przećwiczone i wykonywane automatycznie, bez wahania, bez opóźnień, bez błędów. Higienistka szkolna, jako osoba odpowiedzialna za koordynację działań ratunkowych w szkole, musi posiadać umiejętności szybkiego i skutecznego wezwania pomocy, przekazania dyspozytorowi niezbędnych informacji, współpracy ze służbami ratunkowymi oraz przekazania poszkodowanego pod opiekę profesjonalistów.

6.8.1.1. Numery alarmowe – 112, 999 (pogotowie), 998 (straż pożarna), 997 (policja)

System powiadamiania ratunkowego w Polsce
System powiadamiania ratunkowego w Polsce opiera się na jednolitym europejskim numerze alarmowym 112 oraz na numerach alarmowych poszczególnych służb ratunkowych. Znajomość numerów alarmowych i umiejętność ich skutecznego użycia jest podstawowym obowiązkiem higienistki szkolnej.
Numer alarmowy 112
Numer 112 jest jednolitym europejskim numerem alarmowym, obowiązującym we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Numer 112 jest numerem uniwersalnym – można go użyć w przypadku każdego rodzaju zagrożenia (pożar, wypadek, zagrożenie życia, zagrożenie zdrowia, przestępstwo). Połączenie z numerem 112 jest bezpłatne, dostępne z każdego telefonu (stacjonarnego, komórkowego, nawet bez karty SIM), dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu.
Połączenie z numerem 112 jest odbierane przez operatora Centrum Powiadamiania Ratunkowego (CPR), który:
  • Przyjmuje zgłoszenie – wysłuchuje informacji o zdarzeniu, zadaje pytania, ocenia rodzaj zagrożenia.
  • Przekazuje zgłoszenie do odpowiedniej służby – w zależności od rodzaju zagrożenia, operator przekazuje zgłoszenie do pogotowia ratunkowego, straży pożarnej, policji lub innej służby.
  • Koordynuje działania – w przypadku zdarzeń wymagających udziału wielu służb, operator koordynuje działania i przekazuje informacje między służbami.
Numer alarmowy 999 – Pogotowie Ratunkowe
Numer 999 jest numerem alarmowym Pogotowia Ratunkowego. Numer 999 powinien być używany w przypadku:
  • Nagłego zagrożenia życia – zatrzymanie krążenia, zatrzymanie oddechu, anafilaksja, ciężki uraz, krwotok, zatrucie, porażenie prądem, utonięcie.
  • Nagłego zagrożenia zdrowia – omdlenie, napad padaczkowy, zaostrzenie astmy, hipoglikemia, hiperglikemia, reakcja alergiczna, ból w klatce piersiowej, duszność.
  • Wypadków – wypadki komunikacyjne, wypadki na boisku, wypadki na wycieczce, wypadki na zajęciach WF.
  • Zatruc – zatrucia pokarmowe, zatrucia chemiczne, zatrucia lekami, zatrucia grzybami.
  • Chorób zakaźnych – w przypadku podejrzenia choroby zakaźnej wymagającej natychmiastowej hospitalizacji (np. meningokoki).
Połączenie z numerem 999 jest odbierane przez dyspozytora medycznego, który:
  • Przyjmuje zgłoszenie – wysłuchuje informacji o zdarzeniu, zadaje pytania dotyczące stanu poszkodowanego, rodzaju zdarzenia, lokalizacji.
  • Dysponuje zespół ratownictwa medycznego – w zależności od stanu poszkodowanego i rodzaju zdarzenia, dyspozytor wysyła zespół ratownictwa medycznego (ZRM) typu P (podstawowy) lub typu S (specjalistyczny).
  • Udziela instrukcji – dyspozytor może udzielać instrukcji dotyczących udzielania pierwszej pomocy do czasu przybycia ZRM.
  • Monitoruje sytuację – dyspozytor może utrzymywać połączenie telefoniczne do czasu przybycia ZRM, monitorując stan poszkodowanego i udzielając dalszych instrukcji.
Numer alarmowy 998 – Straż Pożarna
Numer 998 jest numerem alarmowym Państwowej Straży Pożarnej. Numer 998 powinien być używany w przypadku:
  • Pożarów – pożar budynku, pożar lasu, pożar pojazdu, pożar sprzętu.
  • Zagrożenia pożarowego – wyciek gazu, podejrzenie podpalenia, zagrożenie wybuchem.
  • Katastrof budowlanych – zawalenie budynku, zawalenie stropu, uszkodzenie konstrukcji.
  • Klęsk żywiołowych – powódź, wichura, trzęsienie ziemi, silne opady śniegu.
  • Zagrożenia chemicznego – wyciek substancji chemicznych, skażenie powietrza, skażenie wody.
  • Wypadków komunikacyjnych – wypadki wymagające użycia sprzętu ratownictwa technicznego (np. rozcięcie pojazdu, wydobycie poszkodowanego).
  • Ewakuacji – ewakuacja budynku, ewakuacja osób z niepełnosprawnościami, ewakuacja masowa.
Połączenie z numerem 998 jest odbierane przez dyspozytora straży pożarnej, który:
  • Przyjmuje zgłoszenie – wysłuchuje informacji o zdarzeniu, zadaje pytania dotyczące rodzaju zagrożenia, lokalizacji, liczby poszkodowanych.
  • Dysponuje jednostki ratowniczo-gaśnicze – w zależności od rodzaju zagrożenia, dyspozytor wysyła odpowiednie jednostki ratowniczo-gaśnicze.
  • Udziela instrukcji – dyspozytor może udzielać instrukcji dotyczących ewakuacji, gaszenia pożaru, zabezpieczenia miejsca zdarzenia.
Numer alarmowy 997 – Policja
Numer 997 jest numerem alarmowym Policji. Numer 997 powinien być używany w przypadku:
  • Przestępstw – kradzież, rozbój, pobicia, uszkodzenie ciała, wykorzystanie seksualne, przemoc domowa.
  • Wypadków komunikacyjnych – wypadki wymagające udziału policji (np. wypadek z udziałem pojazdu, wypadek z ofiarami śmiertelnymi).
  • Zagrożenia terrorystycznego – podejrzane paczki, groźby bombowe, aktywny strzelec, porwanie zakładników.
  • Zagrożenia porządku publicznego – bójki, zamieszki, wandalizm.
  • Zaginięcia osób – zaginięcie ucznia, zaginięcie pracownika szkoły.
  • Przemocy wobec ucznia lub pracownika szkoły – przemoc fizyczna, przemoc psychiczna, przemoc seksualna.
Połączenie z numerem 997 jest odbierane przez dyżurnego policji, który:
  • Przyjmuje zgłoszenie – wysłuchuje informacji o zdarzeniu, zadaje pytania dotyczące rodzaju zagrożenia, lokalizacji, liczby poszkodowanych.
  • Dysponuje patrole policyjne – w zależności od rodzaju zagrożenia, dyżurny wysyła odpowiednie patrole policyjne.
  • Udziela instrukcji – dyżurny może udzielać instrukcji dotyczących zabezpieczenia miejsca zdarzenia, ochrony dowodów, współpracy z policją.
Zasady korzystania z numerów alarmowych
  • Numer alarmowy jest numerem bezpłatnym – połączenie z numerem alarmowym jest bezpłatne, niezależnie od operatora telefonicznego, niezależnie od tego, czy połączenie jest wykonywane z telefonu stacjonarnego, komórkowego, czy z telefonu bez karty SIM.
  • Numer alarmowy jest dostępny 24 godziny na dobę – połączenie z numerem alarmowym jest dostępne o każdej porze dnia i nocy, w dni robocze, weekendy, święta.
  • Numer alarmowy jest numerem wyłącznie do zgłaszania zagrożenia – nie należy dzwonić na numer alarmowy w sprawach, które nie stanowią zagrożenia (np. informacje, porady, skargi). Nadużywanie numeru alarmowego jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny.
  • W przypadku wątpliwości, który numer wybrać, należy dzwonić na 112 – operator CPR przekaże zgłoszenie do odpowiedniej służby.
  • W przypadku zagrożenia życia, należy dzwonić na 999 lub 112 – nie należy czekać, nie należy szukać innego numeru, nie należy pytać innych osób o zdanie. Należy dzwonić natychmiast.
  • W przypadku zagrożenia pożarowego, należy dzwonić na 998 lub 112 – nie należy próbować gasić pożaru samodzielnie, jeśli pożar jest duży lub jeśli istnieje zagrożenie życia.
  • W przypadku przestępstwa, należy dzwonić na 997 lub 112 – nie należy próbować zatrzymywać sprawcy samodzielnie, jeśli istnieje zagrożenie życia lub zdrowia.
Telefony alarmowe w szkole
Szkoła powinna posiadać:
  • Telefon stacjonarny – dostępny w gabinecie higienistki, w sekretariacie, w pokoju nauczycielskim, w sali gimnastycznej.
  • Telefon komórkowy – dostępny dla higienistki, dla dyrektora szkoły, dla nauczycieli dyżurnych.
  • Radiotelefon – dostępny dla personelu szkoły, umożliwiający komunikację wewnętrzną w przypadku awarii sieci telefonicznej.
  • System alarmowy – przyciski alarmowe, syreny, czujki dymu, umożliwiające szybkie wezwanie pomocy.
Numery alarmowe powinny być:
  • Widoczne – numery alarmowe powinny być umieszczone w widocznym miejscu w gabinecie higienistki, w sekretariacie, w pokoju nauczycielskim, w sali gimnastycznej, na korytarzach.
  • Czytelne – numery alarmowe powinny być napisane wyraźnym, dużym pismem, z podaniem nazwy służby (np. „Pogotowie Ratunkowe – 999", „Straż Pożarna – 998", „Policja – 997", „Numer alarmowy – 112").
  • Zapamiętane – higienistka powinna znać numery alarmowe na pamięć, nie powinna polegać wyłącznie na zapisanych numerach.
  • Sprawdzone – higienistka powinna regularnie sprawdzać, czy telefony alarmowe są sprawne, czy mają naładowane baterie, czy mają zasięg.

6.8.1.2. Informacje przekazywane dyspozytorowi – lokalizacja, liczba poszkodowanych, rodzaj zdarzenia

Znaczenie prawidłowego przekazania informacji
Skuteczność akcji ratunkowej zależy w znacznym stopniu od jakości informacji przekazanych dyspozytorowi. Informacje przekazane dyspozytorowi decydują o:
  • Rodzaju wysłanej pomocy – dyspozytor, na podstawie przekazanych informacji, decyduje, czy wysłać zespół ratownictwa medycznego, straż pożarną, policję, czy wszystkie służby jednocześnie.
  • Liczbie wysłanych zespołów – dyspozytor, na podstawie informacji o liczbie poszkodowanych, decyduje, ile zespołów wysłać.
  • Rodzaju wysłanego zespołu – dyspozytor, na podstawie informacji o stanie poszkodowanego, decyduje, czy wysłać zespół typu P (podstawowy) czy typu S (specjalistyczny).
  • Wyposażeniu wysłanego zespołu – dyspozytor, na podstawie informacji o rodzaju zdarzenia, decyduje, jakie wyposażenie powinien mieć zespół (np. defibrylator, sprzęt do intubacji, sprzęt do ekstrakcji).
  • Czasie przybycia zespołu – dyspozytor, na podstawie informacji o lokalizacji, decyduje, który zespół wysłać i jak szybko może przybyć na miejsce zdarzenia.
Dlatego informacje przekazane dyspozytorowi muszą być:
  • Kompletne – powinny zawierać wszystkie istotne informacje dotyczące zdarzenia, poszkodowanych, lokalizacji.
  • Dokładne – powinny być precyzyjne, bez błędów, bez przeinaczeń.
  • Zwięzłe – powinny być przekazane w sposób zwięzły, bez zbędnych informacji, bez dygresji.
  • Spokojne – powinny być przekazane spokojnym tonem, bez krzyku, bez paniki.
  • Rzetelne – powinny odzwierciedlać faktyczny stan rzeczy, bez wyolbrzymiania, bez minimalizowania.
Struktura informacji przekazywanych dyspozytorowi
Informacje przekazywane dyspozytorowi powinny być uporządkowane według następującej struktury:
I. Kim jestem:
  • Imię i nazwisko osoby zgłaszającej.
  • Stanowisko (higienistka szkolna, nauczyciel, dyrektor szkoły).
  • Numer telefonu, z którego jest wykonywane połączenie.
II. Co się stało:
  • Rodzaj zdarzenia (wypadek, zachorowanie, pożar, przestępstwo, inne).
  • Okoliczności zdarzenia (jak doszło do zdarzenia, co się stało).
  • Czas zdarzenia (kiedy doszło do zdarzenia).
III. Gdzie się stało:
  • Adres szkoły (ulica, numer, miasto, kod pocztowy).
  • Miejsce zdarzenia (sala lekcyjna, boisko, korytarz, stołówka, pracownia, plac zabaw, inne).
  • Informacje dodatkowe (piętro, wejście, droga dojazdu, brama, oświetlenie).
IV. Ilu jest poszkodowanych:
  • Liczba poszkodowanych.
  • Wiek poszkodowanych (dzieci, młodzież, dorośli).
  • Stan poszkodowanych (przytomny, nieprzytomny, oddycha, nie oddycha, krwawi, inne).
V. Jaka pomoc jest potrzebna:
  • Rodzaj pomocy (pogotowie ratunkowe, straż pożarna, policja, wszystkie służby).
  • Liczba zespołów (jeden zespół, kilka zespołów).
  • Rodzaj zespołu (podstawowy, specjalistyczny).
VI. Co zostało zrobione:
  • Czynności ratunkowe wykonane przez higienistkę (RKO, tamowanie krwawienia, opatrzenie rany, podanie leków).
  • Leki podane poszkodowanemu (nazwa, dawka, droga podania, godzina podania).
  • Sprzęt użyty (AED, glukometr, inhalator, autoinpektor z adrenaliną).
VII. Dane kontaktowe:
  • Numer telefonu, z którego jest wykonywane połączenie.
  • Osoba do kontaktu na miejscu zdarzenia (imię i nazwisko, numer telefonu).
  • Informacje o osobie oczekującej na przyjazd służb (kto będzie czekał, gdzie będzie czekał).
Przykład prawidłowego zgłoszenia
„Dzień dobry, nazywam się Anna Kowalska, jestem higienistką szkolną w Szkole Podstawowej nr 5 przy ulicy Szkolnej 10 w Warszawie. Dzwonię z numeru telefonu 601 234 567.
Na boisku szkolnym doszło do wypadku. Uczeń klasy szóstej, Jan Nowak, lat 12, spadł z drabinek i stracił przytomność. Jest nieprzytomny, nie oddycha. Rozpoczęłam RKO. Proszę o natychmiastowe wysłanie zespołu ratownictwa medycznego.
Szkoła znajduje się przy ulicy Szkolnej 10 w Warszawie. Wejście do szkoły jest od ulicy Szkolnej. Brama jest otwarta. Będę czekać przy bramie głównej, aby wskazać drogę do poszkodowanego.
Proszę o potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia. Dziękuję."
Najczęstsze błędy w przekazywaniu informacji
  • Brak podania lokalizacji – dyspozytor nie jest w stanie wysłać pomocy, jeśli nie wie, gdzie jest zdarzenie. Należy zawsze podać dokładny adres szkoły i miejsce zdarzenia.
  • Brak podania liczby poszkodowanych – dyspozytor nie jest w stanie wysłać odpowiedniej liczby zespołów, jeśli nie wie, ilu jest poszkodowanych. Należy zawsze podać liczbę poszkodowanych.
  • Brak podania stanu poszkodowanych – dyspozytor nie jest w stanie wysłać odpowiedniego zespołu, jeśli nie wie, w jakim stanie są poszkodowani. Należy zawsze podać stan poszkodowanych.
  • Brak podania numeru telefonu – dyspozytor nie jest w stanie oddzwonić, jeśli połączenie zostanie przerwane. Należy zawsze podać numer telefonu, z którego jest wykonywane połączenie.
  • Krzyk, panika, chaos – dyspozytor nie jest w stanie zrozumieć informacji, jeśli osoba zgłaszająca krzyczy, panikuje, mówi chaotycznie. Należy mówić spokojnym tonem, powoli, wyraźnie.
  • Wyolbrzymianie lub minimalizowanie – dyspozytor nie jest w stanie wysłać odpowiedniej pomocy, jeśli informacje są wyolbrzymione lub zminimalizowane. Należy mówić prawdę, bez wyolbrzymiania, bez minimalizowania.
  • Rozłączanie się przed zakończeniem rozmowy – dyspozytor może potrzebować dodatkowych informacji lub może chcieć udzielić instrukcji. Nie należy rozłączać się przed zakończeniem rozmowy, chyba że dyspozytor wyraźnie powie, że można się rozłączyć.

6.8.1.3. Współpraca z dyspozytorem – wykonywanie poleceń, nie przerywanie połączenia

Rola dyspozytora
Dyspozytor medyczny jest osobą odpowiedzialną za przyjęcie zgłoszenia, ocenę stanu poszkodowanego, dysponowanie zespołu ratownictwa medycznego oraz udzielanie instrukcji dotyczących udzielania pierwszej pomocy do czasu przybycia ZRM. Dyspozytor jest profesjonalistą, przeszkolonym w zakresie medycyny ratunkowej, komunikacji kryzysowej, zarządzania zasobami. Dyspozytor ma dostęp do systemu informatycznego umożliwiającego śledzenie lokalizacji zespołów ratunkowych, dysponowanie zespołów, komunikację z zespołami.
Zasady współpracy z dyspozytorem
  • Mów spokojnie, wyraźnie, zwięźle. Dyspozytor musi zrozumieć informacje, aby podjąć prawidłową decyzję. Mówienie szybko, chaotycznie, z krzykiem utrudnia dyspozytorowi pracę i opóźnia wysłanie pomocy.
  • Odpowiadaj na pytania dyspozytora. Dyspozytor zadaje pytania, aby uzyskać informacje niezbędne do podjęcia decyzji. Należy odpowiadać na pytania dyspozytora, nawet jeśli wydają się nieistotne. Każda informacja może być ważna.
  • Wykonuj polecenia dyspozytora. Dyspozytor może udzielać instrukcji dotyczących udzielania pierwszej pomocy do czasu przybycia ZRM. Należy wykonywać polecenia dyspozytora, nawet jeśli wydają się niepotrzebne. Dyspozytor jest profesjonalistą i wie, co robi.
  • Nie przerywaj połączenia. Nie należy rozłączać się przed zakończeniem rozmowy, chyba że dyspozytor wyraźnie powie, że można się rozłączyć. Dyspozytor może potrzebować dodatkowych informacji lub może chcieć udzielić dalszych instrukcji.
  • Nie odkładaj słuchawki. Jeśli dyspozytor poprosi o pozostawienie połączenia, nie należy odkładać słuchawki. Należy trzymać telefon przy uchu lub włączyć tryb głośnomówiący, aby dyspozytor mógł słyszeć, co się dzieje na miejscu zdarzenia.
  • Informuj dyspozytora o zmianach stanu poszkodowanego. Jeśli stan poszkodowanego się zmienia (np. poszkodowany odzyskuje przytomność, traci przytomność, zaczyna oddychać, przestaje oddychać), należy natychmiast poinformować dyspozytora.
  • Nie kłam. Dyspozytor podejmuje decyzje na podstawie przekazanych informacji. Kłamstwo może prowadzić do wysłania niewłaściwej pomocy, do opóźnienia pomocy, do zagrożenia życia poszkodowanego.
  • Nie wyolbrzymiaj. Wyolbrzymianie stanu poszkodowanego może prowadzić do wysłania zbyt wielu zespołów, do niepotrzebnego obciążenia systemu ratownictwa, do opóźnienia pomocy dla innych poszkodowanych.
  • Nie minimalizuj. Minimalizowanie stanu poszkodowanego może prowadzić do wysłania zbyt małej liczby zespołów, do opóźnienia pomocy, do zagrożenia życia poszkodowanego.
Instrukcje dyspozytora dotyczące udzielania pierwszej pomocy
Dyspozytor może udzielać instrukcji dotyczących:
  • RKO – dyspozytor może instruować, jak wykonywać RKO, jak często wykonywać uciśnięcia, jak wykonywać oddechy ratunkowe, jak używać AED.
  • Tamowania krwawienia – dyspozytor może instruować, jak tamować krwawienie, jak zakładać opatrunek uciskowy, jak uciskać punkty tętnicze.
  • Udrożnienia dróg oddechowych – dyspozytor może instruować, jak udrożnić drogi oddechowe, jak ułożyć poszkodowanego w pozycji bocznej bezpiecznej.
  • Podania leków – dyspozytor może instruować, jak podać leki doraźne (np. adrenalinę w autoinpektorze, glukagon, salbutamol).
  • Użycia sprzętu medycznego – dyspozytor może instruować, jak używać AED, glukometru, inhalatora.
Higienistka powinna wykonywać instrukcje dyspozytora, nawet jeśli zna procedury i wie, co robić. Dyspozytor może mieć dodatkowe informacje, może chcieć potwierdzić działania, może chcieć monitorować sytuację. Wykonywanie instrukcji dyspozytora jest również formą ochrony prawnej higienistki – potwierdza, że higienistka działała zgodnie z zaleceniami profesjonalisty.
Sytuacje, w których należy przerwać połączenie
Połączenie z dyspozytorem należy przerwać wyłącznie w następujących przypadkach:
  • Dyspozytor wyraźnie powie, że można się rozłączyć.
  • Poszkodowany wymaga natychmiastowej interwencji, której nie można wykonać jednocześnie z prowadzeniem rozmowy telefonicznej (np. poszkodowany nie oddycha i wymaga natychmiastowego RKO). W takim przypadku należy poinformować dyspozytora, że trzeba przerwać połączenie, aby podjąć RKO, i rozłączyć się.
  • Telefon traci zasięg lub bateria się wyczerpuje. W takim przypadku należy spróbować ponownie połączyć się z dyspozytorem lub wezwać pomoc z innego telefonu.
W każdym innym przypadku nie należy przerywać połączenia. Dyspozytor może potrzebować dodatkowych informacji, może chcieć udzielić dalszych instrukcji, może chcieć monitorować sytuację.

6.8.1.4. Wskazanie drogi do poszkodowanego – wyznaczenie osoby, otwarcie bram, oświetlenie

Znaczenie wskazania drogi
Wskazanie drogi do poszkodowanego jest istotnym elementem wezwania pomocy, szczególnie w przypadku dużych szkół, szkół z wieloma budynkami, szkół z ograniczonym dostępem, szkół położonych w trudno dostępnych lokalizacjach. Zespół ratownictwa medycznego, który nie wie, jak dotrzeć do poszkodowanego, traci cenny czas. Każda minuta opóźnienia w dotarciu do poszkodowanego zmniejsza szanse przeżycia.
Wyznaczenie osoby oczekującej
Higienistka powinna wyznaczyć osobę, która będzie oczekiwać na przyjazd zespołu ratownictwa medycznego i wskaże drogę do poszkodowanego. Osoba oczekująca powinna:
  • Znać dokładną lokalizację zdarzenia – wiedzieć, gdzie jest poszkodowany, jak do niego dotrzeć, jakie są przeszkody na drodze.
  • Znać stan poszkodowanego – wiedzieć, w jakim stanie jest poszkodowany, jakie czynności ratunkowe zostały wykonane, jakie leki zostały podane.
  • Być łatwo rozpoznawalna – osoba oczekująca powinna być łatwo rozpoznawalna dla zespołu ratownictwa medycznego (np. stać przy bramie głównej, trzymać tabliczkę z napisem „POMOC", nosić kamizelkę odblaskową).
  • Mieć telefon komórkowy – osoba oczekująca powinna mieć telefon komórkowy, aby mogła kontaktować się z higienistką i z dyspozytorem.
  • Być w stanie komunikować się – osoba oczekująca powinna być w stanie komunikować się z zespołem ratownictwa medycznego, przekazywać informacje, odpowiadać na pytania.
Otwarcie bram i drzwi
Higienistka powinna upewnić się, że bramy i drzwi prowadzące do miejsca zdarzenia są otwarte i dostępne dla zespołu ratownictwa medycznego:
  • Brama główna – powinna być otwarta, aby zespół ratownictwa medycznego mógł wjechać na teren szkoły.
  • Brama boczna – jeśli brama główna jest niedostępna lub zbyt wąska, powinna być otwarta brama boczna.
  • Drzwi wejściowe do budynku – powinny być otwarte, aby zespół ratownictwa medycznego mógł wejść do budynku.
  • Drzwi wewnętrzne – drzwi prowadzące do miejsca zdarzenia powinny być otwarte, aby zespół ratownictwa medycznego mógł dotrzeć do poszkodowanego.
  • Windy – jeśli miejsce zdarzenia jest na wyższym piętrze, winda powinna być dostępna i sprawna.
Oświetlenie drogi
Jeśli zdarzenie ma miejsce w nocy lub w warunkach ograniczonej widoczności, higienistka powinna zapewnić oświetlenie drogi do poszkodowanego:
  • Oświetlenie zewnętrzne – latarnie, reflektory, światła awaryjne powinny być włączone.
  • Oświetlenie wewnętrzne – światła na korytarzach, na klatkach schodowych, w salach lekcyjnych powinny być włączone.
  • Latarki – osoby oczekujące powinny mieć latarki, aby mogły wskazać drogę do poszkodowanego.
  • Odblaski – osoby oczekujące powinny mieć kamizelki odblaskowe, opaski odblaskowe, latarki, aby były widoczne dla zespołu ratownictwa medycznego.
Wskazanie miejsca lądowania śmigłowca LPR
W przypadku, gdy zespół ratownictwa medycznego nie jest w stanie dotrzeć do poszkodowanego w odpowiednim czasie (np. z powodu dużej odległości, trudnego terenu, braku drogi dojazdowej), dyspozytor może zdecydować o wysłaniu śmigłowca Lotniczego Pogotowia Ratunkowego (LPR). W takim przypadku higienistka powinna:
  • Wskazać miejsce lądowania – miejsce lądowania powinno być płaskie, twarde, wolne od przeszkód (drzewa, słupy, linie energetyczne, budynki). Miejsce lądowania powinno mieć wymiary minimum 30 x 30 metrów.
  • Zabezpieczyć miejsce lądowania – miejsce lądowania powinno być zabezpieczone przed dostępem osób postronnych, przed zwierzętami, przed pojazdami.
  • Oznakować miejsce lądowania – miejsce lądowania powinno być oznakowane (np. taśma ostrzegawcza, pachołki, światła awaryjne).
  • Wskazać drogę do miejsca lądowania – osoba oczekująca powinna wskazać zespołowi ratownictwa medycznego drogę do miejsca lądowania.

6.8.1.5. Przekazanie poszkodowanego służbom – informacja o stanie, wykonanych czynnościach

Znaczenie prawidłowego przekazania poszkodowanego
Przekazanie poszkodowanego pod opiekę zespołu ratownictwa medycznego jest kluczowym momentem w akcji ratunkowej. Od jakości przekazania zależy ciągłość opieki medycznej, skuteczność dalszego leczenia, bezpieczeństwo poszkodowanego. Higienistka, jako osoba, która udzielała pierwszej pomocy poszkodowanemu, posiada wiedzę o stanie poszkodowanego, o wykonanych czynnościach ratunkowych, o podanych lekach, o okolicznościach zdarzenia. Wiedza ta jest niezbędna dla zespołu ratownictwa medycznego, aby mógł podjąć prawidłowe decyzje dotyczące dalszego leczenia.
Struktura przekazania poszkodowanego
Przekazanie poszkodowanego powinno być uporządkowane według następującej struktury:
I. Dane poszkodowanego:
  • Imię i nazwisko.
  • Wiek.
  • Klasa/stanowisko.
  • Numer PESEL (jeśli dostępny).
  • Dane kontaktowe rodziców/opiekunów prawnych (w przypadku ucznia niepełnoletniego).
II. Stan poszkodowanego:
  • Stan świadomości (przytomny, nieprzytomny, splątany, senność).
  • Parametry życiowe: tętno, ciśnienie tętnicze (jeśli dostępne), częstość oddechów, saturacja (jeśli dostępny pulsoksymetr), temperatura ciała.
  • Opis obrażeń lub objawów.
  • Choroby przewlekłe, alergie, przyjmowane leki (jeśli znane).
III. Okoliczności zdarzenia:
  • Rodzaj zdarzenia (wypadek, zachorowanie, zatrucie, reakcja alergiczna, napad padaczkowy).
  • Czas zdarzenia.
  • Miejsce zdarzenia.
  • Okoliczności zdarzenia – jak doszło do zdarzenia.
IV. Wykonane czynności ratunkowe:
  • RKO – czas rozpoczęcia, czas trwania, liczba cykli, czy użyto AED, liczba wyładowań.
  • Tamowanie krwawienia – metoda, czas.
  • Opatrzenie rany – rodzaj opatrunku, użyte materiały.
  • Unieruchomienie kończyny – metoda, użyty sprzęt.
  • Podanie leków – nazwa, dawka, droga podania, godzina podania.
  • Użycie sprzętu medycznego – nazwa sprzętu, czas użycia, wynik.
  • Ułożenie poszkodowanego w pozycji bezpiecznej.
V. Zalecenia:
  • Zalecenia dla zespołu ratownictwa medycznego (np. podejrzenie urazu kręgosłupa, alergia na lateks, cukrzyca typu 1).
  • Zalecenia dotyczące transportu (np. transport w pozycji leżącej, transport z unieruchomieniem szyi).
  • Zalecenia dotyczące dalszego leczenia (np. konsultacja neurologiczna, konsultacja kardiologiczna).
VI. Dokumentacja:
  • Karta zgłoszenia urazu/zachorowania.
  • Karta pierwszej pomocy.
  • Rejestr wezwań pogotowia.
  • Inna dokumentacja medyczna (jeśli dostępna).
Forma przekazania poszkodowanego
Przekazanie poszkodowanego powinno być dokonane:
  • Ustnie – higienistka przekazuje informacje o stanie poszkodowanego, o wykonanych czynnościach ratunkowych, o okolicznościach zdarzenia bezpośrednio ratownikom medycznym.
  • Pisemnie – higienistka przekazuje ratownikom medycznym kartę zgłoszenia urazu/zachorowania, kartę pierwszej pomocy, rejestr wezwań pogotowia.
  • Elektronicznie – jeśli szkoła posiada system elektronicznej dokumentacji medycznej, higienistka może przekazać dokumentację elektronicznie.
Zasady przekazywania poszkodowanego
  • Przekazanie powinno być kompletne – należy przekazać wszystkie istotne informacje dotyczące stanu poszkodowanego, wykonanych czynności ratunkowych, okoliczności zdarzenia. Nie należy pomijać żadnych informacji, nawet jeśli wydają się nieistotne.
  • Przekazanie powinno być dokładne – informacje powinny być precyzyjne, bez błędów, bez przeinaczeń. Nie należy wyolbrzymiać ani minimalizować stanu poszkodowanego.
  • Przekazanie powinno być zwięzłe – informacje powinny być przekazane w sposób zwięzły, bez zbędnych informacji, bez dygresji. Ratownicy medyczni mają ograniczony czas i potrzebują konkretnych informacji.
  • Przekazanie powinno być spokojne – informacje powinny być przekazane spokojnym tonem, bez krzyku, bez paniki. Ratownicy medyczni muszą zrozumieć informacje, aby podjąć prawidłowe decyzje.
  • Przekazanie powinno być udokumentowane – higienistka powinna udokumentować przekazanie poszkodowanego (data, godzina, osoba przyjmująca, przekazane informacje, przekazana dokumentacja).
Współpraca z zespołem ratownictwa medycznego
Higienistka powinna współpracować z zespołem ratownictwa medycznego w zakresie:
  • Przekazania poszkodowanego – przekazanie informacji o stanie poszkodowanego, o wykonanych czynnościach ratunkowych, o okolicznościach zdarzenia.
  • Przekazania dokumentacji – przekazanie karty zgłoszenia urazu/zachorowania, karty pierwszej pomocy, rejestru wezwań pogotowia.
  • Współpracy przy transporcie – pomoc przy przenoszeniu poszkodowanego na nosze, przy transporcie do karetki, przy zabezpieczeniu poszkodowanego na czas transportu.
  • Kontaktu z rodziną – poinformowanie rodziców/opiekunów prawnych o zdarzeniu, o stanie poszkodowanego, o przewiezieniu do szpitala.
  • Dalszej współpracy – utrzymanie kontaktu z zespołem ratownictwa medycznego, dostarczenie dodatkowych informacji, jeśli są potrzebne.

6.8.1.6. Dokumentacja dla służb – karta pierwszej pomocy, dane poszkodowanego

Znaczenie dokumentacji dla służb
Dokumentacja medyczna prowadzona w gabinecie higienistki szkolnej jest istotnym źródłem informacji dla zespołu ratownictwa medycznego, dla lekarza przyjmującego poszkodowanego w szpitalu, dla lekarza rodzinnego poszkodowanego. Dokumentacja może:
  • Potwierdzać stan poszkodowanego w momencie zdarzenia – parametry życiowe, opis obrażeń, objawy.
  • Potwierdzać wykonane czynności ratunkowe – RKO, tamowanie krwawienia, opatrzenie rany, podanie leków.
  • Potwierdzać okoliczności zdarzenia – rodzaj zdarzenia, czas zdarzenia, miejsce zdarzenia.
  • Ułatwiać dalsze leczenie – informacje o chorobach przewlekłych, alergiach, przyjmowanych lekach.
  • Chronić higienistkę prawnie – dokumentacja potwierdza, że higienistka udzieliła pomocy, że działała zgodnie z procedurami, że podjęła odpowiednie działania.
Karta pierwszej pomocy jako dokumentacja dla służb
Karta pierwszej pomocy jest podstawowym dokumentem przekazywanym zespołowi ratownictwa medycznego. Karta powinna zawierać:
  • Dane poszkodowanego – imię i nazwisko, wiek, klasa/stanowisko, numer PESEL, dane kontaktowe rodziców/opiekunów prawnych.
  • Dane zdarzenia – data i godzina zdarzenia, miejsce zdarzenia, rodzaj zdarzenia, okoliczności zdarzenia.
  • Stan poszkodowanego – stan świadomości, parametry życiowe, opis obrażeń lub objawów.
  • Wykonane czynności ratunkowe – RKO, tamowanie krwawienia, opatrzenie rany, unieruchomienie kończyny, podanie leków, użycie sprzętu medycznego.
  • Podane leki – nazwa, dawka, droga podania, godzina podania.
  • Zalecenia – zalecenia dla zespołu ratownictwa medycznego, zalecenia dotyczące transportu, zalecenia dotyczące dalszego leczenia.
  • Podpis higienistki – imię i nazwisko, numer prawa wykonywania zawodu (jeśli dotyczy), podpis, data i godzina sporządzenia karty.
Dane poszkodowanego jako dokumentacja dla służb
Dane poszkodowanego są istotnym źródłem informacji dla zespołu ratownictwa medycznego. Higienistka powinna przekazać zespołowi ratownictwa medycznego następujące dane poszkodowanego:
  • Dane identyfikacyjne – imię i nazwisko, data urodzenia, numer PESEL, adres zamieszkania.
  • Dane kontaktowe – numer telefonu poszkodowanego (jeśli dostępny), numer telefonu rodziców/opiekunów prawnych.
  • Dane medyczne – choroby przewlekłe, alergie, przyjmowane leki, przebyte operacje, szczepienia.
  • Dane dotyczące zdarzenia – rodzaj zdarzenia, czas zdarzenia, miejsce zdarzenia, okoliczności zdarzenia.
  • Dane dotyczące wykonanych czynności ratunkowych – RKO, tamowanie krwawienia, opatrzenie rany, podanie leków, użycie sprzętu medycznego.
Forma przekazania dokumentacji
Dokumentacja dla służb może być przekazana:
  • W formie papierowej – karta pierwszej pomocy, karta zgłoszenia urazu/zachorowania, rejestr wezwań pogotowia, zaświadczenia lekarskie, wyniki badań. Dokumentacja papierowa powinna być przekazana ratownikom medycznym osobiście, podpisana przez higienistkę, opatrzona datą.
  • W formie elektronicznej – jeśli szkoła posiada system elektronicznej dokumentacji medycznej, dokumentacja może być przekazana elektronicznie (e-mail, system teleinformatyczny). Dokumentacja elektroniczna powinna być zabezpieczona hasłem, szyfrowana, przekazana w sposób umożliwiający odczytanie.
  • W formie ustnej – jeśli dokumentacja papierowa lub elektroniczna nie jest dostępna, higienistka może przekazać informacje ustnie. Informacje ustne powinny być przekazane w sposób kompletny, dokładny, zwięzły, spokojny.
Zabezpieczenie dokumentacji dla służb
Dokumentacja dla służb powinna być zabezpieczona przed:
  • Utratą – dokumentacja powinna być przechowywana w sposób zabezpieczony przed kradzieżą, pożarem, zalaniem, uszkodzeniem mechanicznym.
  • Zniszczeniem – dokumentacja powinna być zabezpieczona przed zniszczeniem umyślnym lub nieumyślnym.
  • Zmianą – dokumentacja powinna być zabezpieczona przed zmianą treści przez osoby nieupoważnione.
  • Dostępem osób nieupoważnionych – dokumentacja powinna być przechowywana w zamkniętej szafie, w gabinecie higienistki, zabezpieczonym przed dostępem osób nieupoważnionych.
Kopia dokumentacji
Higienistka powinna sporządzić kopię dokumentacji przekazywanej zespołowi ratownictwa medycznego. Kopia powinna być przechowywana w gabinecie higienistki, w zamkniętej szafie, zabezpieczona przed dostępem osób nieupoważnionych. Kopia dokumentacji może być wykorzystana w przypadku:
  • Postępowania sądowego – jeśli wobec higienistki jest prowadzone postępowanie sądowe, kopia dokumentacji może być wykorzystana jako dowód.
  • Postępowania dyscyplinarnego – jeśli wobec higienistki jest prowadzone postępowanie dyscyplinarne, kopia dokumentacji może być wykorzystana jako dowód.
  • Postępowania ubezpieczeniowego – jeśli poszkodowany lub jego rodzice/opiekunowie prawni zgłaszają roszczenie o odszkodowanie, kopia dokumentacji może być wykorzystana jako dowód.
  • Analizy powypadkowej – kopia dokumentacji może być wykorzystana do analizy przyczyn zdarzenia i wdrażania działań zapobiegawczych.
  • Raportowania – kopia dokumentacji może być wykorzystana do sporządzenia raportu dla dyrektora szkoły, kuratorium oświaty, Sanepidu, ubezpieczyciela.
Archiwizacja dokumentacji dla służb
Dokumentacja dla służb powinna być archiwizowana przez okres określony przepisami o archiwizacji dokumentacji medycznej (szczegóły w podpunkcie 6.7.1.6). Dokumentacja powinna być przechowywana w sposób zabezpieczony przed dostępem osób nieupoważnionych, przed utratą, przed zniszczeniem. Po upływie okresu przechowywania dokumentacja powinna być zniszczona w sposób uniemożliwiający odtworzenie danych (niszczarka dokumentów, spalenie).
Wymiar etyczny i duchowy dokumentacji dla służb
Dokumentacja dla służb nie jest jedynie formalnością ani biurokracją. Jest aktem odpowiedzialności wobec poszkodowanego, wobec zespołu ratownictwa medycznego, wobec lekarza przyjmującego poszkodowanego w szpitalu, wobec lekarza rodzinnego poszkodowanego. Dokumentacja jest również aktem prawdy – odzwierciedla faktyczny stan rzeczy, potwierdza wykonane czynności, chroni przed fałszywymi oskarżeniami.
Higienistka, sporządzając dokumentację dla służb, powinna mieć świadomość, że każda informacja, każda liczba, każde słowo w dokumentacji reprezentuje konkretnego ucznia lub pracownika szkoły, który doświadczył urazu, zachorowania lub incydentu. Każda informacja jest wezwaniem do działania, do opieki, do leczenia. Dokumentacja jest nie tylko zapisem przeszłości, ale przede wszystkim planem na przyszłość – planem, którego celem jest ochrona zdrowia i życia poszkodowanego.
W perspektywie chrześcijańskiej, dokumentacja jest również aktem miłości bliźniego – aktem, w którym higienistka służy poszkodowanemu, służy zespołowi ratownictwa medycznego, służy lekarzowi, służy rodzinie poszkodowanego. Dokumentacja jest narzędziem, które umożliwia ciągłość opieki, skuteczność leczenia, bezpieczeństwo poszkodowanego. Higienistka, sporządzając dokumentację, wypełnia swoje powołanie do służby życiu, zdrowiu, godności każdego ucznia i pracownika szkoły.