Higiena wieku szkoln ...

6.6.3.1. Cukrzyca typu 1 – hipoglikemia, hiperglikemia, kwasica, plan ratunkowy

• podania insuliny (wstrzyknięcie lub pompa insulinowa),
• pomiaru glikemii (glukometrem lub systemem ciągłego monitorowania glikemii – CGM),
• podania glukozy w przypadku hipoglikemii,
• podania glukagonu w przypadku ciężkiej hipoglikemii z utratą przytomności,
• dostępu do wody i toalety,
• możliwości zjedzenia posiłku o określonej porze,
• monitorowania stanu zdrowia podczas wysiłku fizycznego,
• wsparcia psychologicznego.

• podania zbyt dużej dawki insuliny,
• pominięcia lub opóźnienia posiłku,
• nadmiernego wysiłku fizycznego,
• stresu, infekcji, wymiotów,
• interakcji z innymi lekami.

• Objawy adrenergiczne (wczesne): drżenie rąk, pocenie się, bladość, tachykardia, niepokój, głód, drażliwość.
• Objawy neuroglikopeniczne (późne): ból głowy, trudności z koncentracją, zaburzenia widzenia, dezorientacja, senność, zaburzenia mowy, ataksja, drgawki, utrata przytomności.

• Hipoglikemia łagodna (dziecko przytomne, zdolne do połykania):
  1. Podaj 15–20 g szybko wchłanialnych węglowodanów: 3–4 tabletki glukozy, 150 ml soku owocowego, 150 ml napoju słodzonego (nie dietetycznego), łyżkę cukru lub miodu.
  2. Odczekaj 15 minut.
  3. Zmierz glikemię. Jeśli nadal poniżej 70 mg/dl – powtórz podanie węglowodanów.
  4. Po ustąpieniu objawów i normalizacji glikemii – podaj posiłek lub przekąskę zawierającą węglowodany złożone (kanapka, herbatniki, owoc), aby zapobiec nawrotowi hipoglikemii.
  5. Poinformuj rodziców o zdarzeniu.
• Hipoglikemia ciężka (dziecko nieprzytomne, drgawki, niezdolne do połykania):
  1. Nie podawaj niczego doustnie – ryzyko zachłyśnięcia.
  2. Ułóż dziecko w pozycji bocznej bezpiecznej.
  3. Podaj glukagon zgodnie z indywidualnym planem opieki:
     • Glukagon w zastrzyku domięśniowym lub podskórnym (np. GlucaGen HypoKit, Baqsimi donosowy).
     • Dawkowanie: dzieci poniżej 25 kg – 0,5 mg; dzieci powyżej 25 kg – 1 mg.
  4. Wezwij zespół ratownictwa medycznego (999 lub 112).
  5. Monitoruj oddech, tętno, poziom świadomości.
  6. Po odzyskaniu przytomności – podaj węglowodany doustnie, jeśli dziecko jest w stanie połykać.
  7. Poinformuj rodziców.

• pominięcia lub podania zbyt małej dawki insuliny,
• spożycia zbyt dużej ilości węglowodanów,
• stresu, infekcji,
• awarii pompy insulinowej.

• Wzmożone pragnienie (polidypsja).
• Częste oddawanie moczu (poliuria).
• Suchość w ustach.
• Zmęczenie, senność.
• Ból głowy.
• Nudności, wymioty (w przypadku ketozy).
• Ból brzucha.
• Zapach acetonu z ust (w przypadku kwasicy ketonowej).

• Zmierz glikemię.
• Jeśli dziecko jest przytomne i ma dostęp do insuliny – podaj korekcyjną dawkę insuliny zgodnie z indywidualnym planem opieki.
• Podaj wodę do picia.
• Monitoruj glikemię co 30–60 minut.
• Jeśli glikemia nie spada, dziecko ma nudności, wymioty, ból brzucha, zapach acetonu z ust – podejrzewaj kwasicę ketonową i wezwij zespół ratownictwa medycznego.
• Poinformuj rodziców.

• Hiperglikemia (zwykle powyżej 250 mg/dl).
• Nudności, wymioty, ból brzucha.
• Oddech Kussmaula (głęboki, przyspieszony oddech).
• Zapach acetonu z ust.
• Odwodnienie (suche błony śluzowe, obniżone napięcie skóry, tachykardia).
• Senność, dezorientacja, zaburzenia świadomości.
• W ciężkich przypadkach – śpiączka.

• Kwasica ketonowa jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Wymaga natychmiastowego wezwania zespołu ratownictwa medycznego.
• Nie podawaj insuliny samodzielnie – leczenie kwasicy ketonowej wymaga hospitalizacji, dożylnego podawania płynów, insuliny, monitorowania elektrolitów.
• Ułóż dziecko w pozycji bezpiecznej (jeśli jest nieprzytomne) lub w pozycji półsiedzącej (jeśli jest przytomne i ma duszność).
• Monitoruj oddech, tętno, poziom świadomości.
• Jeśli dziecko jest nieprzytomne i nie oddycha – rozpocznij RKO.
• Poinformuj rodziców.

• Dane dziecka: imię, nazwisko, klasa, wiek, masa ciała.
• Rozpoznanie: cukrzyca typu 1, data rozpoznania, sposób leczenia (wstrzyknięcia insuliny, pompa insulinowa).
• Leki: rodzaj insuliny, dawkowanie, godziny podawania, sposób podawania.
• Sprzęt: glukometr, paski testowe, lancety, insulina, pen do insuliny, pompa insulinowa, glukagon, tabletki glukozy.
• Plan postępowania w hipoglikemii: objawy, dawkowanie glukozy, dawkowanie glukagonu, wskazania do wezwania pogotowia.
• Plan postępowania w hiperglikemii: objawy, dawkowanie insuliny korekcyjnej, wskazania do wezwania pogotowia.
• Plan postępowania w kwasicy ketonowej: objawy, wskazania do wezwania pogotowia.
• Dane kontaktowe rodziców, lekarza prowadzącego (diabetologa), poradni diabetologicznej.
• Zgoda rodziców na podawanie leków przez higienistkę.
• Informacje o alergiach, innych chorobach, przyjmowanych lekach.

6.6.3.2. Astma – zaostrzenia, inhalatory, status astmaticus

• Astma łagodna – objawy występują sporadycznie, nie ograniczają codziennej aktywności.
• Astma umiarkowana – objawy występują kilka razy w tygodniu, mogą ograniczać aktywność.
• Astma ciężka – objawy występują codziennie, znacznie ograniczają aktywność, wymagają stałego leczenia.

• dostępu do inhalatora z lekiem rozszerzającym oskrzela (salbutamol, fenoterol),
• dostępu do inhalatora z glikokortykosteroidem (budzonid, flutikazon),
• unikania czynników wyzwalających (alergeny, dym tytoniowy, zimne powietrze, wysiłek fizyczny),
• możliwości przerwania wysiłku fizycznego w przypadku duszności,
• monitorowania stanu zdrowia podczas wysiłku fizycznego,
• wsparcia psychologicznego.

• kontakt z alergenem (pyłki, roztocza, sierść zwierząt, pleśnie),
• infekcję dróg oddechowych,
• wysiłek fizyczny,
• zimne powietrze,
• dym tytoniowy, zanieczyszczenie powietrza,
• stres, silne emocje,
• leki (np. aspiryna, niesteroidowe leki przeciwzapalne u dzieci z astmą aspirynową).

• Duszność, przyspieszony oddech.
• Kaszel (suchy lub z wydzieliną).
• Świszczący oddech (słyszalny na wydechu).
• Uczucie ucisku w klatce piersiowej.
• Trudności w mówieniu (dziecko mówi pojedynczymi słowami, nie może dokończyć zdania).
• Wciąganie mięśni międzyżebrowych, mostka, nadobojczykowych.
• Tachykardia.
• Niepokój, lęk.
• W ciężkich przypadkach – sinica, zaburzenia świadomości, wyczerpanie.

• Zaostrzenie łagodne/umiarkowane:
  1. Uspokój dziecko, ułóż w pozycji siedzącej lub półsiedzącej (nie kładź na płasko – utrudnia oddychanie).
  2. Podaj lek rozszerzający oskrzela zgodnie z indywidualnym planem opieki:
     • Salbutamol (Ventolin) lub fenoterol (Berotec) – 2–4 dawki z inhalatora z komorą inhalacyjną (spejserem).
     • Jeśli brak poprawy po 5 minutach – powtórz podanie (kolejne 2–4 dawki).
     • Maksymalnie 10 dawek salbutamolu w ciągu 1 godziny.
  3. Monitoruj oddech, tętno, saturację (jeśli dostępny pulsoksymetr).
  4. Jeśli objawy ustępują – obserwuj dziecko przez co najmniej 30 minut.
  5. Poinformuj rodziców.
• Zaostrzenie ciężkie:
  1. Podaj salbutamol – 6–10 dawek z inhalatora ze spejserem.
  2. Jeśli dziecko ma zalecony glikokortykosteroid doustny (np. prednizon, deksametazon) – podaj zgodnie z indywidualnym planem opieki.
  3. Wezwij zespół ratownictwa medycznego (999 lub 112).
  4. Ułóż dziecko w pozycji siedzącej lub półsiedzącej.
  5. Monitoruj oddech, tętno, saturację, poziom świadomości.
  6. Jeśli dziecko traci przytomność, nie oddycha – rozpocznij RKO.
  7. Poinformuj rodziców.

• Duszność nieustępująca mimo podania salbutamolu.
• Trudności w mówieniu – dziecko nie jest w stanie powiedzieć pełnego zdania.
• Wyczerpanie, senność, zaburzenia świadomości.
• Sinica.
• „Cicha klatka piersiowa" – brak słyszalnych świstów (oznacza krytyczne zwężenie dróg oddechowych, bardzo zły objaw rokowniczy).
• Tachykardia powyżej 120/min.
• Saturacja poniżej 92%.

• Status astmaticus jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Wymaga natychmiastowego wezwania zespołu ratownictwa medycznego.
• Podaj salbutamol – 10 dawek z inhalatora ze spejserem, powtarzaj co 10 minut do czasu przybycia pogotowia.
• Jeśli dziecko ma zalecony glikokortykosteroid doustny – podaj.
• Ułóż dziecko w pozycji siedzącej lub półsiedzącej.
• Monitoruj oddech, tętno, saturację, poziom świadomości.
• Jeśli dziecko traci przytomność, nie oddycha – rozpocznij RKO.
• Poinformuj rodziców.

• Dane dziecka: imię, nazwisko, klasa, wiek.
• Rozpoznanie: astma, stopień nasilenia, czynniki wyzwalające.
• Leki: rodzaj inhalatora, dawkowanie, sposób podawania, leki doraźne i stałe.
• Sprzęt: inhalator, spejser, leki.
• Plan postępowania w zaostrzeniu: objawy, dawkowanie leków, wskazania do wezwania pogotowia.
• Plan postępowania w status astmaticus: objawy, dawkowanie leków, wskazania do wezwania pogotowia.
• Ograniczenia w aktywności fizycznej (jeśli dotyczą).
• Dane kontaktowe rodziców, lekarza prowadzącego (pulmonologa, alergologa), poradni.
• Zgoda rodziców na podawanie leków przez higienistkę.
• Informacje o alergiach, innych chorobach, przyjmowanych lekach.

6.6.3.3. Padaczka – napady, status epilepticus, bezpieczeństwo

• Napady ogniskowe (częściowe) – dotyczą jednej okolicy mózgu. Mogą być proste (bez zaburzeń świadomości) lub złożone (z zaburzeniami świadomości).
• Napady uogólnione – obejmują oba obszary mózgu. Mogą być toniczno-kloniczne, nieświadomości (absence), miokloniczne, atoniczne, toniczne.
• Napady nieklasyfikowane – nie można ich jednoznacznie zaklasyfikować.

• przyjmowania leków przeciwpadaczkowych,
• monitorowania stanu zdrowia,
• zabezpieczenia w przypadku napadu,
• wsparcia psychologicznego,
• dostosowania aktywności fizycznej,
• unikania czynników wyzwalających (stres, brak snu, migoczące światło, alkohol).

• Nagła utrata przytomności.
• Faza toniczna – napięcie całego ciała, wygięcie w łuk, bezdech, sinica.
• Faza kloniczna – rytmiczne drgania kończyn i tułowia, ślinotok, możliwe przygryzienie języka, mimowolne oddanie moczu.
• Faza poreiktyczna – senność, dezorientacja, ból głowy, ból mięśni, niepamięć napadu.

• Nie wkładaj niczego do ust dziecka. Nie próbuj otwierać ust siłą, nie wkładaj palców, łyżki, patyczka. Ryzyko uszkodzenia zębów, złamania żuchwy, zachłyśnięcia.
• Nie przytrzymuj dziecka siłą. Nie próbuj powstrzymywać drgawek. Mogą spowodować uraz.
• Zabezpiecz dziecko przed urazem. Usuń niebezpieczne przedmioty z otoczenia, podłóż coś miękkiego pod głowę (kurtka, plecak, koc).
• Ułóż dziecko na boku. Po ustąpieniu drgawek ułóż dziecko w pozycji bocznej bezpiecznej, aby zapobiec zachłyśnięciu śliną, wymiocinami.
• Nie podawaj niczego doustnie. Dopóki dziecko nie odzyska pełnej świadomości, nie podawaj leków, wody, jedzenia.
• Monitoruj czas trwania napadu. Zwróć uwagę na godzinę rozpoczęcia i zakończenia napadu.
• Obserwuj charakter napadu. Zwróć uwagę, czy napad dotyczy jednej strony ciała, czy obu, czy dziecko ma otwarte oczy, czy sinieje, czy ma drgawki. Informacje te są ważne dla lekarza.
• Po napadzie bądź z dzieckiem. Dziecko może być zdezorientowane, przestraszone, senne. Mów spokojnie, uspokajaj, nie zostawiaj samego.

• Napad trwa dłużej niż 5 minut.
• Napady następują jeden po drugim, bez odzyskania świadomości między nimi.
• Dziecko ma pierwszy napad w życiu.
• Dziecko ma uraz głowy lub inny uraz w trakcie napadu.
• Dziecko nie odzyskuje świadomości po napadzie.
• Dziecko ma trudności z oddychaniem po napadzie.
• Dziecko jest w ciąży (w przypadku starszych uczennic).

• Wezwij zespół ratownictwa medycznego (999 lub 112).
• Zabezpiecz dziecko przed urazem.
• Ułóż dziecko w pozycji bocznej bezpiecznej.
• Podaj lek doraźny zgodnie z indywidualnym planem opieki:
  • Diazepam w mikrowlewkach doodbytniczych (Stesolid) – 0,5 mg/kg masy ciała.
  • Midazolam donosowy lub domięśniowy – 0,2 mg/kg masy ciała.
• Monitoruj oddech, tętno, poziom świadomości.
• Jeśli dziecko nie oddycha – rozpocznij RKO.
• Poinformuj rodziców.

• Higienistka powinna znać rodzaj padaczki dziecka, przyjmowane leki, czynniki wyzwalające, plan postępowania w przypadku napadu.
• Nauczyciele i personel szkoły powinni być przeszkoleni w rozpoznawaniu napadów i udzielaniu pierwszej pomocy.
• Dziecko powinno mieć dostęp do leków doraźnych (diazepam, midazolam) w gabinecie higienistki.
• Dziecko nie powinno być dyskryminowane z powodu padaczki. Nie powinno być wykluczane z zajęć, wycieczek, aktywności fizycznej, chyba że istnieją konkretne przeciwwskazania medyczne.
• Dziecko powinno mieć możliwość odpoczynku po napadzie, skorzystania z toalety, napicia się wody.
• Dziecko powinno być traktowane z godnością, szacunkiem, bez stygmatyzacji.

6.6.3.4. Alergie ciężkie – anafilaksja, autoinpektor, plan działania

• Pokarmy: orzeszki ziemne, orzechy drzewne, mleko, jaja, ryby, owoce morza, soja, pszenica.
• Leki: antybiotyki (penicylina, cefalosporyny), niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki znieczulające.
• Jad owadów: pszczoły, osy, szerszenie.
• Lateks.
• Inne: wysiłek fizyczny, zimno, idiopatyczne.

• unikania kontaktu z alergenem,
• dostępu do adrenaliny w autoinpektorze (EpiPen, Jext, Anapen),
• dostępu do leków przeciwhistaminowych,
• monitorowania stanu zdrowia,
• wsparcia psychologicznego,
• indywidualnego planu działania.

• Skóra: pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy (obrzęk warg, języka, powiek, twarzy), zaczerwienienie, świąd.
• Układ oddechowy: duszność, świst krtaniowy, kaszel, chrypka, obrzęk krtani, skurcz oskrzeli.
• Układ krążenia: tachykardia, hipotensja, omdlenie, wstrząs.
• Układ pokarmowy: nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka.
• Układ nerwowy: niepokój, lęk, dezorientacja, utrata przytomności.

• Podaj adrenalinę natychmiast. Nie czekaj na pogotowie. Nie czekaj na poprawę. Nie czekaj na decyzję lekarza. Adrenalina jest jedynym lekiem ratującym życie w anafilaksji.
  • Autoinpektor z adrenaliną (EpiPen, Jext, Anapen):
    • Dzieci 15–30 kg – 0,15 mg adrenaliny.
    • Dzieci powyżej 30 kg – 0,3 mg adrenaliny.
    • Podanie domięśniowe w przednio-boczną powierzchnię uda.
    • Wstrząśnij autoinpektor, przyłóż do uda, wciśnij do kliknięcia, przytrzymaj 3 sekundy.
  • Jeśli brak poprawy po 5 minutach – podaj drugą dawkę adrenaliny.
• Wezwij zespół ratownictwa medycznego (999 lub 112). Anafilaksja wymaga hospitalizacji, obserwacji, podania leków. Nawet jeśli objawy ustąpią po adrenalinie, dziecko musi być przewiezione do szpitala.
• Ułóż dziecko w odpowiedniej pozycji:
  • Jeśli dziecko ma duszność – pozycja siedząca lub półsiedząca.
  • Jeśli dziecko jest nieprzytomne – pozycja boczna bezpieczna.
  • Jeśli dziecko ma objawy wstrząsu (hipotensja, tachykardia, bladość) – pozycja leżąca z uniesionymi nogami.
  • Jeśli dziecko nie oddycha – rozpocznij RKO.
• Podaj leki przeciwhistaminowe (jeśli dziecko jest przytomne i zdolne do połykania) – np. cetyryzyna, loratadyna. Leki przeciwhistaminowe nie zastępują adrenaliny, są leczeniem wspomagającym.
• Podaj salbutamol (jeśli dziecko ma skurcz oskrzeli i ma zalecony inhalator) – 2–4 dawki z inhalatora ze spejserem.
• Monitoruj oddech, tętno, ciśnienie, saturację, poziom świadomości.
• Poinformuj rodziców.

• Dane dziecka: imię, nazwisko, klasa, wiek, masa ciała.
• Rozpoznanie: alergia ciężka, alergen, poprzednie reakcje anafilaktyczne.
• Leki: adrenalina w autoinpektorze (nazwa, dawkowanie, data ważności), leki przeciwhistaminowe, salbutamol.
• Sprzęt: autoinpektor z adrenaliną, inhalator z salbutamolem, spejser.
• Plan postępowania w anafilaksji: objawy, dawkowanie adrenaliny, wskazania do wezwania pogotowia.
• Ograniczenia dietetyczne (jeśli alergia pokarmowa).
• Dane kontaktowe rodziców, lekarza prowadzącego (alergologa), poradni alergologicznej.
• Zgoda rodziców na podawanie leków przez higienistkę.
• Informacje o innych alergiach, chorobach, przyjmowanych lekach.

6.6.3.5. Choroby serca – wady wrodzone, zaburzenia rytmu, ograniczenia

• Ubytek przegrody międzykomorowej (VSD) – otwór w przegrodzie między komorami serca.
• Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej (ASD) – otwór w przegrodzie między przedsionkami serca.
• Przetrwały przewód tętniczy (PDA) – naczynie, które powinno zamknąć się po urodzeniu, pozostaje drożne.
• Tetralogia Fallota – złożona wada serca z czterema komponentami.
• Koarktacja aorty – zwężenie aorty.
• Transpozycja wielkich naczyń – zamiana miejscami aorty i tętnicy płucnej.

• Zapalenie mięśnia sercowego – najczęściej wirusowe.
• Zapalenie wsierdzia – bakteryjne, wymaga antybiotykoterapii.
• Choroba reumatyczna – powikłanie anginy paciorkowcowej.
• Zaburzenia rytmu serca – tachykardia nadkomorowa, tachykardia komorowa, zespół długiego QT, zespół Wolffa-Parkinsona-White'a.
• Kardiomiopatie – przerostowa, rozstrzeniowa, restrykcyjna.

• Zaburzeń rytmu serca – tachykardia, bradykardia, arytmia. Objawy: kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie, zawroty głowy. Postępowanie: uspokój dziecko, ułóż w pozycji siedzącej lub leżącej, monitoruj tętno, wezwij zespół ratownictwa medycznego, jeśli objawy nie ustępują lub dziecko traci przytomność.
• Omdlenia – dziecko z chorobą serca może omdleć w wyniku zaburzeń rytmu, spadku ciśnienia, wysiłku fizycznego. Postępowanie: ułóż dziecko w pozycji leżącej z uniesionymi nogami, monitoruj oddech i tętno, wezwij zespół ratownictwa medycznego, jeśli dziecko nie odzyskuje przytomności.
• Niewydolności serca – duszność, obrzęki, męczliwość, sinica. Postępowanie: ułóż dziecko w pozycji siedzącej lub półsiedzącej, monitoruj oddech i tętno, wezwij zespół ratownictwa medycznego.
• Zatrzymania krążenia – dziecko z chorobą serca jest bardziej narażone na nagłe zatrzymanie krążenia. Postępowanie: rozpocznij RKO zgodnie z algorytmem BLS dla dzieci, użyj AED, jeśli dostępny, wezwij zespół ratownictwa medycznego.

• intensywności wysiłku,
• czasu trwania wysiłku,
• rodzaju aktywności (np. zakaz pływania, zakaz sportów kontaktowych),
• warunków środowiskowych (np. zakaz wysiłku w upale, na dużej wysokości).

6.6.3.6. Choroby nerek – dializy, dieta, infekcje, nadciśnienie

• Zespół nerczycowy – choroba charakteryzująca się białkomoczem, obrzękami, hiperlipidemią.
• Kłębuszkowe zapalenie nerek – zapalenie kłębuszków nerkowych, najczęściej poinfekcyjne.
• Wodonercze – poszerzenie miedniczki nerkowej w wyniku przeszkody w odpływie moczu.
• Refluks pęcherzowo-moczowodowy – cofanie się moczu z pęcherza do moczowodów.
• Wrodzone wady nerek i dróg moczowych.
• Przewlekła choroba nerek – postępujące upośledzenie funkcji nerek, mogące prowadzić do schyłkowej niewydolności nerek.
• Nadciśnienie tętnicze – może być pierwotne lub wtórne do choroby nerek.

• przyjmowania leków (immunosupresyjnych, moczopędnych, hipotensyjnych),
• stosowania diety (ograniczenie soli, białka, potasu, fosforu),
• monitorowania ciśnienia tętniczego,
• monitorowania masy ciała,
• unikania infekcji,
• dializ (w przypadku schyłkowej niewydolności nerek),
• wsparcia psychologicznego.

• Obrzęki – dziecko z zespołem nerczycowym lub niewydolnością nerek może mieć obrzęki twarzy, kończyn, brzucha. W przypadku nasilenia obrzęków, duszności, bólu głowy – poinformuj rodziców, skonsultuj z lekarzem.
• Nadciśnienie tętnicze – dziecko z chorobą nerek może mieć nadciśnienie tętnicze. W przypadku bólu głowy, zawrotów głowy, zaburzeń widzenia, krwawienia z nosa – zmierz ciśnienie tętnicze, jeśli dostępne, poinformuj rodziców, wezwij zespół ratownictwa medycznego, jeśli ciśnienie jest bardzo wysokie lub dziecko ma objawy neurologiczne.
• Infekcje dróg moczowych – dziecko z chorobą nerek jest bardziej narażone na infekcje dróg moczowych. Objawy: gorączka, ból w okolicy lędźwiowej, częste oddawanie moczu, ból przy oddawaniu moczu, mętny mocz. Postępowanie: poinformuj rodziców, skonsultuj z lekarzem.
• Zaburzenia elektrolitowe – dziecko z chorobą nerek może mieć zaburzenia elektrolitowe (hiperkaliemia, hiponatremia, hiperfosfatemia). Objawy: osłabienie, nudności, wymioty, drgawki, zaburzenia rytmu serca. Postępowanie: wezwij zespół ratownictwa medycznego.

• soli (ograniczenie sodu),
• białka (ograniczenie białka w diecie),
• potasu (ograniczenie owoców, warzyw, czekolady),
• fosforu (ograniczenie nabiału, mięsa, ryb),
• płynów (ograniczenie ilości płynów).

6.6.3.7. Choroby onkologiczne – odporność, infekcje, wsparcie psychiczne

• Białaczki – najczęściej ostra białaczka limfoblastyczna (ALL).
• Chłoniaki – chłoniak Hodgkina, chłoniaki nieziarnicze.
• Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego – glejaki, rdzeniaki.
• Neuroblastoma – nowotwór wywodzący się z tkanki nerwowej.
• Nephroblastoma (guz Wilmsa) – nowotwór nerki.
• Kostniakomięsak, mięsak Ewinga – nowotwory kości.
• Retinoblastoma – nowotwór siatkówki.

• Znać aktualny stan odporności dziecka (czy jest w trakcie chemioterapii, czy ma neutropenię).
• Wiedzieć, jakie infekcje są szczególnie niebezpieczne dla dziecka (ospa wietrzna, odra, grypa, RSV).
• Unikać kontaktu dziecka z osobami chorymi na choroby zakaźne.
• Informować rodziców i lekarza o każdym podejrzeniu infekcji.
• W przypadku gorączki powyżej 38°C u dziecka w trakcie chemioterapii – natychmiast poinformować rodziców i lekarza. Gorączka u dziecka z neutropenią jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej hospitalizacji.

• Gorączka – u dziecka w trakcie chemioterapii gorączka powyżej 38°C jest stanem zagrożenia życia. Wezwij zespół ratownictwa medycznego lub poinformuj rodziców o konieczności natychmiastowej hospitalizacji.
• Krwawienie – dziecko z małopłytkowością (obniżoną liczbą płytek krwi) jest narażone na krwawienia. W przypadku krwawienia z nosa, dziąseł, przewodu pokarmowego, skóry – uciskaj miejsce krwawienia, wezwij zespół ratownictwa medycznego.
• Anemia – dziecko z niedokrwistością może mieć bladość, zmęczenie, duszność, tachykardię. W przypadku nasilenia objawów – poinformuj rodziców, skonsultuj z lekarzem.
• Ból – dziecko z chorobą onkologiczną może odczuwać ból (związany z chorobą, leczeniem, zabiegami). Higienistka powinna wiedzieć, jakie leki przeciwbólowe dziecko przyjmuje, jakie ma ograniczenia, jakie są zalecenia lekarza. Nie powinna podawać leków przeciwbólowych bez zlecenia lekarza, chyba że są one ujęte w indywidualnym planie opieki.

• Traktować dziecko z godnością, szacunkiem, empatią.
• Nie unikać dziecka, nie traktować go jak „chorego", „innego", „gorszego".
• Dawać dziecku poczucie normalności – możliwość uczestniczenia w zajęciach, zabawie, kontaktach z rówieśnikami.
• Słuchać dziecka, jeśli chce mówić o chorobie, lękach, obawach.
• Nie składać obietnic bez pokrycia („Na pewno wyzdrowiejesz").
• Wspierać rodziców, informować ich o stanie dziecka, konsultować decyzje dotyczące opieki.
• Kierować dziecko i rodziców do psychologa, pedagoga, duszpasterza, jeśli potrzebują wsparcia.
• Modlić się za dziecko i rodzinę, jeśli jest taka możliwość i wola.

6.6.3.8. Indywidualne plany opieki – współpraca z rodzicami, lekarzem, dostępność leków

• diagnozę dziecka, rodzaj choroby, stopień nasilenia,
• indywidualne potrzeby dziecka w zakresie opieki medycznej,
• przyjmowane leki, dawkowanie, możliwe interakcje, przeciwwskazania,
• sprzęt medyczny, którego dziecko używa (glukometr, inhalator, autoinpektor z adrenaliną, pompa insulinowa, cewnik, dializator),
• plan postępowania w sytuacji nagłej (hipoglikemia, zaostrzenie astmy, napad padaczkowy, anafilaksja, zaburzenia rytmu serca),
• dane kontaktowe rodziców, lekarza prowadzącego, specjalistów,
• ograniczenia i przeciwwskazania (dieta, aktywność fizyczna, leki),
• preferencje dziecka dotyczące komunikacji, pozycjonowania, przenoszenia,
• zgodę rodziców na podawanie leków przez higienistkę.

• Na początku roku szkolnego – przed rozpoczęciem zajęć, aby higienistka, nauczyciele, personel szkoły mieli czas na zapoznanie się z potrzebami dziecka.
• We współpracy z rodzicami – rodzice znają dziecko najlepiej, wiedzą, jakie są jego potrzeby, ograniczenia, preferencje. Ich wiedza jest niezbędna do opracowania skutecznego planu opieki.
• We współpracy z lekarzem prowadzącym – lekarz dostarcza informacji o diagnozie, leczeniu, ograniczeniach, zaleceniach. Higienistka może poprosić rodziców o dostarczenie zaświadczenia lekarskiego, planu leczenia, listy leków.
• We współpracy z dzieckiem – jeśli dziecko jest w stanie wyrazić swoje potrzeby, preferencje, obawy – należy je uwzględnić. Dziecko ma prawo uczestniczyć w podejmowaniu decyzji dotyczących jego opieki.
• We współpracy z nauczycielami – nauczyciele powinni znać plan opieki, wiedzieć, jak postępować w sytuacji nagłej, jak komunikować się z dzieckiem, jak dostosować zajęcia do jego potrzeb.

• Informuj rodziców o każdym zdarzeniu medycznym – urazie, nagłym zachorowaniu, wezwaniu pogotowia, podaniu leku. Rodzice mają prawo wiedzieć, co się dzieje z ich dzieckiem.
• Konsultuj z rodzicami decyzje dotyczące opieki – podanie leku, zmiana dawkowania, wezwanie pogotowia. W sytuacji zagrożenia życia higienistka działa samodzielnie, ale powinna poinformować rodziców tak szybko, jak to możliwe.
• Szanuj wiedzę i doświadczenie rodziców. Rodzice dziecka z chorobą przewlekłą często mają ogromną wiedzę na temat choroby, leczenia, potrzeb dziecka. Ich wiedza jest cennym źródłem informacji dla higienistki.
• Nie oceniaj rodziców. Rodzice dziecka z chorobą przewlekłą mogą być zmęczeni, zestresowani, pełni obaw. Higienistka powinna traktować ich z empatią, zrozumieniem, szacunkiem.
• Chroń prywatność dziecka i rodziny. Informacje o stanie zdrowia dziecka, jego chorobie, leczeniu są objęte tajemnicą zawodową. Nie wolno ich ujawniać osobom nieupoważnionym (innym uczniom, rodzicom innych dzieci, mediom).

• W razie wątpliwości dotyczących leczenia, dawkowania, przeciwwskazań.
• W przypadku zmiany stanu zdrowia dziecka.
• W przypadku wystąpienia powikłań, zaostrzeń, stanów nagłych.
• W celu aktualizacji indywidualnego planu opieki.

• Leki doraźne – adrenalina w autoinpektorze, glukagon, salbutamol, diazepam, midazolam – powinny być dostępne w gabinecie higienistki, w sali lekcyjnej dziecka (jeśli rodzice wyrażają zgodę), w stołówce, na boisku, na wycieczkach.
• Leki stałe – insulina, leki przeciwpadaczkowe, leki kardiologiczne – powinny być przechowywane w gabinecie higienistki, w lodówce (jeśli wymagają przechowywania w temperaturze 2–8°C) lub w temperaturze pokojowej.
• Sprzęt medyczny – glukometr, paski testowe, lancety, inhalator, spejser, autoinpektor z adrenaliną, pompa insulinowa – powinny być dostępne w gabinecie higienistki.
• Dokumentacja – indywidualny plan opieki, lista leków, zgody rodziców, zaświadczenia lekarskie – powinny być dostępne w gabinecie higienistki, zabezpieczone przed dostępem osób nieupoważnionych.

• specyfiki chorób przewlekłych uczniów,
• indywidualnych planów opieki,
• rozpoznawania stanów nagłych (hipoglikemia, zaostrzenie astmy, napad padaczkowy, anafilaksja),
• udzielania pierwszej pomocy dzieciom z chorobami przewlekłymi,
• podawania leków doraźnych (adrenalina, glukagon, salbutamol, diazepam),
• obsługi sprzętu medycznego (glukometr, inhalator, autoinpektor z adrenaliną),
• postępowania w sytuacji kryzysowej,
• współpracy z rodzicami i lekarzem.

• na początku roku szkolnego,
• przed przyjęciem nowego ucznia z chorobą przewlekłą,
• w przypadku zmiany stanu zdrowia ucznia,
• w przypadku zmiany planu opieki,
• co najmniej raz w roku jako szkolenie przypominające.

• Po każdym zdarzeniu medycznym – analiza postępowania, wnioski, rekomendacje.
• Co najmniej raz w roku – przegląd planów opieki, aktualizacja, szkolenia.
• Na wniosek rodziców, lekarza, higienistki, nauczyciela.
• W oparciu o aktualne wytyczne medyczne – ERC, PTP, PTD, PTChP, standardy opieki nad dziećmi z chorobami przewlekłymi.

• Czy plan opieki jest aktualny, kompletny, zrozumiały?
• Czy personel jest przeszkolony, kompetentny, przygotowany?
• Czy leki i sprzęt są dostępne, sprawne, aktualne?
• Czy procedury są skuteczne, bezpieczne, dostosowane do potrzeb dziecka?
• Czy rodzice są poinformowani, zaangażowani, zadowoleni z opieki?
• Czy dziecko jest bezpieczne, zaopiekowane, traktowane z godnością i szacunkiem?