Terapia bańkami próż ...

Ocena i przygotowanie przed sesją

• Ocena funkcjonalna: przed każdym zabiegiem wykonaj skróconą, ukierunkowaną ocenę funkcjonalną obejmującą: poziom mobilności (np. wskazówki do poruszania się z pomocą/bez), kontrolę posturalną, zakresy ruchu, obecność zaburzeń czucia, stan skóry (ryzyko odleżyn), stopień samodzielności w czynnościach ADL oraz tolerancję leżenia/pozycji siedzącej. Notuj specyficzne ograniczenia (np. spastyczność, zespół bólowy neuropatyczny).

• Ocena kognitywna i komunikacyjna: oceń zdolność pacjenta do rozumienia prostych instrukcji, zdolność werbalnej komunikacji i ewentualne bariery (afazja, demencja, zaburzenia słuchu/wzroku). Dostosuj formę komunikacji (proste zdania, sygnały nieverbalne, potwierdzenie zrozumienia).

• Środowisko i logistyka: sprawdź drogę dostępu do gabinetu (szerokość drzwi, progi), obecność urządzeń wspomagających (wózek, balkoniki, podnośnik). Przygotuj dodatkowe podpory, pasy stabilizacyjne, antystatyczne maty i miękkie wałki. Zapewnij obecność opiekuna, jeśli pacjent wymaga pomocy przy transferze lub ma ograniczoną autonomię decyzyjną.

• Zgoda i upoważnienia: upewnij się, że posiadasz świadomą zgodę pacjenta lub uprawnione oświadczenie opiekuna/prawnego przedstawiciela. W przypadku wątpliwości co do zdolności do wyrażenia zgody, dokumentuj przebieg rozmowy i kontakt z opiekunem.

Bezpieczeństwo podczas transferu i pozycjonowania

• Transfery: wybieraj metodę transferu adekwatną do stopnia samodzielności — samodzielny, z częściową pomocą, przy użyciu pasa transferowego, z wykorzystaniem podnośnika pacjenta. Zawsze komunikuj kolejność ruchów pacjentowi i opiekunowi; jeśli korzystasz z podnośnika, zweryfikuj sprawność sprzętu, połączenia i obciążenia znamionowe.

• Stabilizacja i ochrona brzucha/klatki: u osób o ograniczonej kontroli tułowia stosuj dodatkowe podpory lędźwiowe i pasy stabilizujące, unikając jednak nadmiernego ucisku. U pacjentów zależnych zwracaj uwagę na ułożenie głowy i szyi, aby zapobiec zaciśnięciu dróg oddechowych.

• Zapobieganie urazom skóry: przed założeniem baniek kontroluj stan skóry w miejscu aplikacji — unikać obszarów ze zmienioną strukturą, otwartymi ranami, świeżymi bliznami, siniaczeniem lub znaczną atrofia tkanki podskórnej. Stosuj bariery ochronne (np. cienka gaza) gdy konieczne, ale pamiętaj o wpływie na efekt terapeutyczny.

Dostosowanie technik i parametrów terapii

• Siła nasysania i czas ekspozycji: u pacjentów zależnych i z obniżoną odpornością tkankową stosuj mniejsze nasysanie i krótsze cykle (np. 30–60 s przy testowym nasysaniu, raczej niż długie statyczne 3–5 min). Zwiększ częstotliwość kontroli skóry w trakcie i po zabiegu.

• Wybór baniek: preferuj silikonowe lub plastikowe o większej średnicy z możliwością regulacji nasysania, by rozłożyć siłę na większej powierzchni. Unikać małych, głęboko działających baniek na cienkiej skórze.

• Techniki przesuwne (gliding) vs. statyczne: techniki przesuwne lepiej tolerowane u pacjentów z ograniczoną zdolnością komunikacji, ponieważ umożliwiają stopniowe zwiększanie intensywności i ciągłą obserwację skóry i reakcji.

• Modyfikacje u pacjentów z spastycznością: unikaj gwałtownych pociągnięć i stosuj delikatne, powolne ruchy w kierunku rozluźnienia; można połączyć krótkie przyssanie z delikatnym mobilizowaniem kończyny, aby zmniejszyć odruch.

Komunikacja i współpraca z opiekunami oraz zespołem

• Szkolenie opiekuna: przed zabiegiem instruuj opiekuna jak pomagać przy transferze, jak obserwować objawy niepożądane i jak utrzymywać komunikację z pacjentem. Zapewnij prostą instrukcję pisemną z punktami kontrolnymi.

• Współpraca interdyscyplinarna: w razie wątpliwości dotyczących stanu skóry, odżywienia, ryzyka odleżyn czy wyraźnego pogorszenia funkcji, skonsultuj się z pielęgniarką prowadzącą, lekarzem rodzinnym lub rehabilitantem. Uzgodnij ścieżki eskalacji.

Postępowanie przy specyficznych problemach towarzyszących niepełnosprawności

• Zaburzenia czucia: u pacjentów z zaburzeniami czucia (neuropatia, uszkodzenie rdzenia) wykonuj test tolerancji z minimalnym nasysaniem i krótką ekspozycją; po zabiegu szczegółowo obejrzyj skórę oraz sprawdź ewentualne zmiany kolorystyczne czy przegrzanie.

• Problemy naczyniowe (zakrzepica, żylaki): w przypadku podejrzenia VTE lub rozległych żylaków unikaj intensywnego nasysania w rejonie zagrożonym; skonsultuj z lekarzem.

• Ograniczenia oddechowe i układowe: u osób z ograniczonym rezerwuem oddechowym unikaj ułożenia, które zwiększa ucisk na przeponę; preferuj pozycje półsiedzące i częstsze przerwy.

Monitorowanie, dokumentacja i kryteria przerwania zabiegu

• Monitorowanie śródzabiegowe: obserwacja barwy skóry, temperatury, objawów bólowych, tętna i oddechu — zwłaszcza u pacjentów niemożliwych do werbalnego zgłaszania dolegliwości. Wprowadzaj proste sygnały (np. ściśnięcie dłoni terapeuty) jeśli pacjent może współpracować.

• Kryteria przerwania: natychmiast przerwać zabieg przy: nagłym spadku tolerancji (pallor, bladość), duszności, omdleniu, znacznym bólu, pojawieniu się wychłodzenia lub nagłych zmian skórnych (pęcherze, znaczne zaczerwienienie wykraczające poza normalne zabarwienie).

• Dokumentacja: szczegółowo rejestruj: ułożenie pacjenta, metodę transferu, sprzęt użyty do stabilizacji, rodzaj baniek, siłę nasysania, czas ekspozycji, obserwacje śród- i pozabiegowe oraz informację przekazaną opiekunowi.

Aspekty etyczne, prawne i opiekuńcze

• Samodzielność i autonomia: respektuj życzenia pacjenta w zakresie komfortu i granic cielesnych; jeśli pacjent ma ograniczoną zdolność decyzyjną, upewnij się co do legalności zgody udzielonej przez opiekuna.

• Granice kompetencji: jeśli pacjent ma skomplikowane schorzenia współistniejące (np. aktywna infekcja, brak kontroli nad krwawieniem, zaawansowana niewydolność), nie podejmuj procedury bez konsultacji i jasnej zgody lekarza prowadzącego.

• Współpraca z domem opieki: ustal jasne procedury odwrotu w razie niepożądanych zdarzeń oraz sposób dokumentacji i raportowania do placówki.

Krótki przykład praktyczny
Pacjentka z porażeniem połowicznym lewostronnym, zależna od opiekuna przy transferze, zgłasza ból w okolicy łopatki prawej po długotrwałym siedzeniu na wózku. Plan: transfer na leżankę przy pomocy dwóch opiekunów i pasa transferowego; ułożenie boczne z klinem pod brzuchem i wałkiem między kolanami. Wybór: silikonowa bańka o średnicy 6 cm, minimalne nasysanie testowe 20 s, dwa cykle po 60 s z techniką przesuwania od kręgosłupa w kierunku kąta łopatki. W trakcie każdej aplikacji monitorowanie barwy skóry i reakcji pacjentki; po zabiegu ocena ROM barku i instrukcja dla opiekuna o ćwiczeniu delikatnego rozciągania i pozycyjnego odciążenia wózka.

Krótke ćwiczenie praktyczne (15 minut) — „Scenariusz: pacjent zależny z ograniczeniem czucia”

1. Cel: przećwiczyć procedurę przygotowania, transferu i krótkiej aplikacji bańki u pacjenta zależnego z zaburzeniem czucia.

2. Przebieg:
   a) Podział na trójki: terapeuta, pacjent (symulacja), opiekun. (1 minuta)
   b) Szybka ocena bezpieczeństwa (dostęp, sprzęt, stan skóry) — terapeuta wykonuje palpacyjną kontrolę w miejscu aplikacji. (2 minuty)
   c) Transfer z wózka na leżankę przy użyciu pasa transferowego i pomocy opiekuna — zwracanie uwagi na komunikację i prawidłowe ustawienie (5 minut).
   d) Aplikacja testowa: silikonowa bańka, minimalne nasysanie 20–30 s, obserwacja reakcji skóry; usunięcie i omówienie obserwacji. (4–5 minut)

3. Refleksja: krótkie omówienie decyzji dotyczących siły nasysania, pozycji i planu na kolejne sesje.