Terapia bańkami próż ...

1. Zasady ogólne oceny skuteczności i bezpieczeństwa

• Ocena musi łączyć wskaźniki obiektywne (mierzalne) i subiektywne (zgłaszane przez pacjenta). Decyzje terapeutyczne odnoszące się do kontynuacji, modyfikacji lub przerwania terapii bańkami przy chorobach układu oddechowego powinny opierać się na porównaniu stanu przed zabiegiem, bezpośrednio po zabiegu oraz w ustalonych punktach kontrolnych (24–72 h, 1 tydzień, 4 tygodnie, dalej wg planu).

• Każdy zabieg dokumentujemy w karcie zabiegowej: dane identyfikacyjne pacjenta, rozpoznanie, leki przyjmowane, pomiary wyjściowe, parametry zabiegu (rodzaj baniek, lokalizacja, czas), wydarzenia niepożądane i zalecenia po zabiegu.

2. Wskaźniki obiektywne skuteczności (priorytetowość)
   a) Saturacja tlenem (SpO₂) — pomiar pulsoksymetrem przed zabiegiem, w trakcie (jeśli konieczne) i po zabiegu:

   • U większości pacjentów stabilnych celem jest utrzymanie SpO₂ ≥ 92% w spoczynku; u pacjentów przewlekle hiperkapniczych docelowy zakres ustala lekarz (zwykle 88–92%). Nagły spadek saturacji po zabiegu jest sygnałem do przerwania i oceny.
     b) Liczba i objętość plwociny — zapis ilościowy (np. ml) lub jakościowy (mała/umiarkowana/duża), kolor i konsystencja; zmniejszenie porannej ilości plwociny i łatwość jej usuwania świadczą o poprawie drenażu.
     c) Parametry spirometryczne (jeśli dostępne): FEV₁, FVC — wykonane jako badanie wyjściowe i w kontrolach (np. po 4 tygodniach). Nawet niewielki przyrost FEV₁ (lub stabilizacja) po cyklu zabiegów może potwierdzać efekt, ale decyzje kliniczne nigdy nie opieramy jedynie na spirometrii.
     d) Test sprawnościowy: 6-minutowy test marszu (6MWT) — zmiana dystansu i subiektywne odczucie duszności (skala Borg) przed/po cyklu terapii.
     e) Miary jakości życia i duszności: kwestionariusz mMRC, CAT lub SGRQ — stosowane okresowo; zmiana o wartości klinicznie istotnej (np. spadek CAT o ≥2 pkt) uznawana za istotną poprawę.
     f) Częstość zaostrzeń i wykorzystanie leków ratunkowych — liczba zaostrzeń wymagających antybiotyku, steroidów lub hospitalizacji w obserwowanym okresie porównawczo z okresem przed terapią.

3. Wskaźniki subiektywne (ważne dla oceny efektu i adherence)

• Skala bólu lub dyskomfortu w miejscu zabiegu (0–10).

• Subiektywna ocena duszności (skala Borg, mMRC).

• Pacjentowe raporty dotyczące jakości snu, wytrzymałości podczas aktywności i zmniejszenia kaszlu/plwociny.

4. Monitorowanie bezpieczeństwa podczas sesji i bezpośrednio po zabiegu
   a) Wyposażenie i personel: dostępność pulsoksymetru, ciśnieniomierza, tlenu butlowego (jeżeli klinika/gościnnie), telefonu alarmowego; osoba wykonująca zabieg powinna umieć rozpoznać i podjąć pierwsze czynności przy nagłych zdarzeniach.
   b) Pomiary przed zabiegiem: tętno, ciśnienie tętnicze, SpO₂, krótkie sprawdzenie symptomów (ból w klatce piersiowej, zawroty, aktywne krwawienie). Notować wartości wyjściowe.
   c) Monitorowanie w trakcie: obserwacja pacjenta (kolor skóry, stopień duszności, potliwość, opis bólu), powtórzenie SpO₂ jeśli pacjent zgłasza pogorszenie.
   d) Monitorowanie bezpośrednio po: pomiar SpO₂ i tętna 5–10 minut po zakończeniu; kontrola skóry w miejscu zabiegu (zaczerwienienie, pęcherze, krwawienie), ocena odczucia pacjenta.
   e) Kryteria natychmiastowego przerwania zabiegu: nagły spadek SpO₂ o >4–5 pkt lub poniżej docelowego zakresu specyficznego dla pacjenta, narastająca duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie, objawy neurologiczne, niekontrolowane krwawienie.

5. Monitorowanie w krótkim i średnim okresie po zabiegu

• 24–72 godziny: telefoniczna/krótka wizyta kontrolna w celu oceny wystąpienia gorączki, nasilenia bólu, opisanych objawów infekcji miejscowej (zaczerwienienie, obrzęk, upławy) lub zwiększonej duszności.

• 1 tydzień: ocena subiektywna (skale), zapis zmian ilości plwociny, ewentualne powtórzenie SpO₂ w spoczynku.

• 4 tygodnie: kompleksowa ocena (spirometria jeśli wskazana, 6MWT, CAT/mMRC, zapis częstości zaostrzeń).

6. Identyfikacja i postępowanie przy najważniejszych zdarzeniach niepożądanych
   a) Krwawienie po mokrej hijamie: jeżeli występuje większe niż przewidywane krwawienie — ucisk bezpośredni, uniesienie kończyny (jeżeli dotyczy), monitorowanie tętna i ciśnienia; w razie braku poprawy — skierowanie na SOR. Dokumentować ilość oraz czas trwania krwawienia.
   b) Infekcja miejsca zabiegowego: objawy (ból nasilony, erythema, ropa, gorączka) → przerwać zabiegi, pobrać wymaz/wskazać kontrolę lekarską, rozważyć antybiotykoterapię zgodnie z zaleceniem lekarza.
   c) Pneumothorax (rzadkie, ale krytyczne przy zabiegach w okolicy klatki): nagły jednostronny ból, nasilenie duszności, spadek SpO₂, asymetria oddechowa, wyczuwalna hiper/hipersonancja → natychmiast przerwać procedury, zapewnić tlen, ułożyć pacjenta w pozycji ułatwiającej oddychanie, wezwać SOR/ratunkowe; niezwłocznie poinformować lekarza.
   d) Omdlenie / reakcja wazowagalna: położyć pacjenta z nogami uniesionymi, monitorować parametry życiowe; jeżeli brak poprawy, postępować zgodnie z algorytmem BLS.
   e) Nasilenie duszności / bronchospasm: zastosować zalecane leki ratunkowe (np. wziewny SABA) jeśli pacjent ma przepisane; monitorować SpO₂; jeśli brak poprawy — hospitalizacja.

7. Procedury dokumentacji i eskalacji

• Karta zabiegowa powinna zawierać: wynik pomiarów wyjściowych, przebieg zabiegu, wydarzenia niepożądane, działania podjęte, zalecenia i termin kontroli.

• Jasne progi eskalacji: np. SpO₂ <88% (u pacjenta bez przewlekłego hiperkapnicnego celu) → natychmiastowe działania (tlen, ocena) i skierowanie do lekarza; znaczna utrata krwi/objawy septyczne → skierowanie do SOR. Progi powinny być dostosowane indywidualnie przy pacjentach z przewlekłymi chorobami płuc.

• Zgłaszanie incydentów: wszystkie zdarzenia niepożądane dokumentujemy i raportujemy w wewnętrznym rejestrze zdarzeń oraz omawiamy na superwizji klinicznej.

8. Kryteria klinicznej efektywności terapii bańkami przy chorobach oddechowych (sugestywne, do zastosowania w ocenie programów terapeutycznych)

• Poprawa obiektywna i subiektywna w ciągu 4–8 tygodni od rozpoczęcia programu (np. wzrost dystansu w 6MWT, zmniejszenie punktacji w mMRC/CAT, zmniejszenie porannej plwociny).

• Redukcja częstości zaostrzeń w okresie obserwacji (mniej interwencji farmakologicznych/hospitalizacji) — efekt rozpatrywać w perspektywie kilku miesięcy i porównywać do danych wyjściowych.

• Pacjent zgłasza istotną poprawę funkcji oddechowej i jakości życia, jednocześnie brak istotnych zdarzeń niepożądanych.

9. Metody kontroli jakości programu terapii i audytu efektów

• Regularne sesje superwizji i przeglądu kart zabiegowych (co miesiąc przez pierwsze 3 miesiące programu).

• Analiza wskaźników skuteczności (zbiorcze dane: średnia zmiana CAT, średnia zmiana 6MWT, liczba zaostrzeń) i wskaźników bezpieczeństwa (liczba zdarzeń niepożądanych/100 zabiegów).

• Ankiety satysfakcji pacjenta oraz monitoring adherence do programu ćwiczeń domowych.

10. Komunikacja z innymi specjalistami i dokumentacja medyczna

• Wyniki monitoringu powinny być dostępne lekarzowi prowadzącemu (pulmonolog, lekarz rodzinny). W przypadkach pogorszenia — natychmiastowe powiadomienie i skierowanie.

• Karta zabiegowa powinna zawierać rekomendacje dalszego postępowania i informację o terminie kolejnej oceny.

Krótki przykład kliniczny
Pacjent 58 lat z przewlekłym zapaleniem oskrzeli przychodzi na serię 4 zabiegów bańkami (suche) w odstępach cotygodniowych. Wyjściowo SpO₂ 94% w spoczynku, rano plwocina 20–30 ml, mMRC = 2, CAT = 18, dystans w 6MWT 380 m. Po drugim zabiegu pacjent zgłasza mniejszą lepkość plwociny; po czterech zabiegach rano plwocina około 10–15 ml, SpO₂ 95%, CAT spadł do 14, dystans 6MWT wzrósł do 405 m. W dokumentacji zanotowano niewielkie lokalne zasinienie skóry, bez powikłań. Po 4 tygodniach terapeuta i lekarz uznali terapię za korzystną i zalecili kontynuację programu ćwiczeń oddechowych oraz kontrolę spirometryczną za 3 miesiące.

Krótkie ćwiczenie praktyczne (do wykonania podczas zajęć praktycznych)
„Monitoring 1-sesyjny (symulacja) — czas trwania: 10 minut”

1. Uczestnicy w parach: A — pacjent (scenariusz: POChP, SpO₂ 92–94%), B — terapeuta.

2. Terapeuta przed zabiegiem rejestruje: SpO₂, tętno, ciśnienie, ilość i charakter plwociny, punktację mMRC.

3. Wykonuje się skróconą sesję bańkowania (symulacja, bez inwazji), po czym ponownie mierzy się SpO₂ i tętno oraz ocenia miejsce aplikacji baniek (zaczerwienienie, ból).

4. Zadanie: rozpoznać, czy nastąpiła bezpieczna poprawa/zmiana i wypełnić kartę zabiegową + narysować plan obserwacji na 24–72 h (telefon/ wizyta).
   Cele ćwiczenia: szybkie wykonywanie i interpretacja podstawowych pomiarów, dokumentacja zabiegu i planowanie kontroli bezpieczeństwa.