6.9.Przygotowanie szkoły do sytuacji kryzysowych

1. 6.9.1. Tworzenie planów reagowania kryzysowego

6.9.1.1. Identyfikacja zagrożeń – specyfika szkoły, lokalizacja, uczniowie

• Uwarunkowania geograficzne i klimatyczne: Szkoła położona w dolinie rzeki wymaga zaawansowanego planu ewakuacji na wypadek powodzi lub gwałtownych wezbrań wód. Placówka otoczona lasem musi uwzględniać ryzyko pożarów lasów, zadymienia oraz ewakuacji w warunkach ograniczonej widoczności. Szkoły w rejonach sejsmicznych lub górniczych (szkody górnicze) muszą posiadać procedury postępowania na wypadek trzęsień ziemi lub tąpnięć.
• Sąsiedztwo i infrastruktura krytyczna: Bliskość ruchliwych dróg, torów kolejowych, zakładów przemysłowych (ryzyko skażenia chemicznego, awarii, wybuchów) czy stacji paliw determinuje konieczność stworzenia procedur natychmiastowego schronienia się wewnątrz budynku (lockdown) lub ewakuacji w wyznaczonych, bezpiecznych kierunkach.
• Architektura budynku: Wiek budynku, układ klatek schodowych, szerokość ciągów ewakuacyjnych, obecność wind (których nie używa się podczas pożaru, ale które mogą być niezbędne do ewakuacji osób z niepełnosprawnościami przy użyciu specjalistycznych krzeseł ewakuacyjnych) oraz materiały budowlane (np. obecność azbestu, łatwopalne okładziny) muszą być dokładnie zinwentaryzowane.

• Uczniowie z niepełnosprawnościami: Obecność uczniów poruszających się na wózkach inwalidzkich, z wadami słuchu, wzroku czy spektrum autyzmu wymaga zindywidualizowanych planów ewakuacji (PEEP – Personal Emergency Evacuation Plan). Należy wyznaczyć konkretnych opiekunów (tzw. "aniołów stróżów" lub asystentów ewakuacyjnych), którzy w momencie alarmu mają wyłączne zadanie zabezpieczenia i wyprowadzenia konkretnej osoby.
• Uczniowie z chorobami przewlekłymi: Znajomość lokalizacji uczniów z cukrzycą typu 1, astmą, padaczką czy alergiami jest kluczowa. W sytuacji ewakuacji (np. w mroźną zimę lub przy dużym zapyleniu) higienistka i wyznaczony personel muszą mieć natychmiastowy dostęp do leków ratujących życie (insulina, adrenalina, salbutamol) oraz sprzętu medycznego.
• Wiek i dojrzałość emocjonalna: Procedury ewakuacji w przedszkolu (gdzie dzieci wymagają fizycznego wyprowadzenia i uspokojenia) diametralnie różnią się od procedur w szkole ponadpodstawowej (gdzie uczniowie mogą pełnić role wolontariuszy, pomagać w ewakuacji i udzielać pierwszej pomocy).

6.9.1.2. Scenariusze zdarzeń – pożar, powódź, atak terrorystyczny, wypadek masowy

• Zagrożenie: Bezpośrednie działanie ognia, ale przede wszystkim toksyczne produkty spalania i panika.
• Reakcja: Natychmiastowa, bezwarunkowa ewakuacja zgodnie z wyznaczonymi drogami. Odcięcie dopływu prądu i gazu. Zablokowanie wind. Skupienie się na szybkim opuszczeniu budynku i ewidencji na punkcie zbiórki.
• Rola higienistki: Zabranie z gabinetu "torby ucieczkowej" (z apteczką polową, lekami uczniów, dokumentacją medyczną osób przewlekle chorych) i udanie się na punkt zbiórki w celu zorganizowania punktu opatrunkowego.

• Zagrożenie: Zalanie parteru, utrata dróg ewakuacyjnych, uszkodzenie dachu, zerwanie linii energetycznych.
• Reakcja: Ewakuacja pionowa (przemieszczenie się na wyższe kondygnacje) lub wczesna, prewencyjna ewakuacja pozioma do wyznaczonych obiektów zastępczych (np. kościoły, domy kultury, szkoły na wyżej położonym terenie) jeszcze przed nadejściem fali powodziowej. Zabezpieczenie dokumentacji i sprzętu elektronicznego.

• Zagrożenie: Celowe, umyślne pozbawianie życia i zdrowia przez sprawcę. Sytuacja, w której tradycyjna ewakuacja może wystawić ofiary na odstrzał.
• Reakcja (Protokół Uciekaj – Chowaj się – Walcz / Run – Hide – Fight):
  • Uciekaj: Jeśli droga ucieczki jest bezpieczna i znana.
  • Chowaj się (Lockdown): Jeśli ucieczka jest niemożliwa. Natychmiastowe zamknięcie drzwi do sal lekcyjnych, zablokowanie ich meblami, zgaszenie świateł, wyciszenie telefonów, ukrycie się w "martwych strefach" (poza linią wzroku z okien i drzwi). Zachowanie absolutnej ciszy.
  • Walcz: Ostateczność, gdy życie jest bezpośrednio zagrożone, a napastnik wdziera się do pomieszczenia (użycie improwizowanych narzędzi, atak grupowy w celu obezwładnienia).
• Zasada: W przypadku lockdownu nikt nie otwiera drzwi na żadne polecenie głosowe (napastnik może podszywać się pod strażaka lub dyrektora). Drzwi otwierają wyłącznie uzbrojone służby (Policja, BOA) po podaniu odpowiednich haseł lub po fizycznym sforsowaniu.

• Zagrożenie: Duża liczba ofiar w różnych stanach zagrożenia życia, przekraczająca możliwości jednej osoby czy jednego zespołu ratunkowego.
• Reakcja: Zastosowanie zasad triage'u (segregacji medycznej). Zabezpieczenie miejsca zdarzenia, wezwanie wszystkich dostępnych służb, zorganizowanie strefy dla rannych (czerwona, żółta, zielona) oraz strefy dla ofiar śmiertelnych (czarna), z poszanowaniem ich godności i przykryciem ciał.

• Reakcja: Uszczelnienie budynku (zamknięcie okien, wyłączenie wentylacji mechanicznej), zakaz opuszczania budynku do czasu odwołania alarmu przez służby sanitarne, dystrybucja maseczek i środków dezynfekcyjnych.

6.9.1.3. Procedury postępowania – krok po kroku, role, odpowiedzialność

1. Dyrektor Szkoły (Kierujący Działaniami): Podejmuje ostateczne decyzje o ogłoszeniu ewakuacji lub lockdownu. Odpowiada za kontakt z dowódcą akcji ratunkowej (np. dowódcą straży pożarnej). W momencie przybycia służb mundurowych, dyrektor bezwzględnie podporządkowuje się ich poleceniom.
2. Higienistka Szkolna (Kierownik Medyczny):
   • Zabezpiecza podręczny sprzęt medyczny, leki z indywidualnych planów opieki (IPO) i dokumentację.
   • Na punkcie zbiórki organizuje punkt segregacji i pierwszej pomocy.
   • Podejmuje decyzje o wezwaniu dodatkowych zespołów ZRM.
   • Monitoruje stan psychofizyczny ewakuowanych (szczególnie dzieci z niepełnosprawnościami i w szoku).
3. Wychowawcy i Nauczyciele (Liderzy Grup):
   • Odpowiadają wyłącznie za swoją grupę uczniów.
   • Przejmują dziennik lekcyjny (lub listę obecności) jako narzędzie do ewidencji.
   • Prowadzą uczniów wyznaczoną drogą ewakuacyjną, zamykają za sobą drzwi (nie zamykając ich na klucz, by straż mogła wejść).
   • Na punkcie zbiórki dokonują natychmiastowego przeliczenia uczniów i zgłaszają braki dyrektorowi lub służbom.
4. Personel Administracyjny i Techniczny:
   • Odcina media (prąd, gaz).
   • Otwiera bramy wjazdowe dla służb ratunkowych.
   • Wskazuje drogi dojazdowe i hydranty.
   • Zabezpiecza mienie i dokumentację szkolną.

6.9.1.4. Komunikacja kryzysowa – informowanie rodziców, mediów, służb

• Zasada prawdy i miłosierdzia: Rodzice mają niezbywalne, naturalne prawo do natychmiastowej i prawdziwej informacji o stanie swojego dziecka. Ukrywanie faktów, zwłaszcza w przypadku ofiar śmiertelnych, jest moralnie niedopuszczalne.
• Sposób przekazu: Informacje o ciężkich urazach lub zgonach nigdy nie mogą być przekazywane przez telefon, SMS czy media społecznościowe. Wymagają one osobistego spotkania w bezpiecznym, odosobnionym miejscu (np. w kościele, w specjalnie przygotowanym pomieszczeniu w szkole), w obecności psychologa, kapelana/duszpasterza oraz lekarza.
• Punkt Informacyjny: W przypadku zdarzeń masowych szkoła (lub organ prowadzący) musi uruchomić infolinię i fizyczny punkt informacyjny dla rodzin, aby odciążyć łącza alarmowe 112/999 i zapobiec chaosowi pod bramami szkoły.

• Ochrona godności ofiar: Absolutnym priorytetem jest ochrona wizerunku i danych osobowych poszkodowanych uczniów. Szkoła nie może udostępniać list imiennych ofiar mediom przed powiadomieniem najbliższych rodzin.
• Rzecznik Prasowy: Tylko jedna, wyznaczona osoba (rzecznik prasowy organu prowadzącego lub przeszkolony dyrektor) ma prawo wydawać oświadczenia. Personel szkoły (nauczyciele, higienistka) ma bezwzględny zakaz udzielania wywiadów, robienia zdjęć czy komentowania sytuacji na portalach społecznościowych. Naruszenie tajemnicy zawodowej i lekarskiej podlega surowym sankcjom prawnym i etycznym.

6.9.1.5. Współpraca z służbami – ustalenia, ćwiczenia, kontakty

• Plan reagowania kryzysowego szkoły musi być skonsultowany z lokalnymi służbami: Komendą Powiatową/Miejską Policji, Państwową Strażą Pożarną (PSP) oraz Powiatową Stacją Pogotowia Ratunkowego.
• Służby muszą posiadać aktualne plany architektoniczne szkoły, schematy instalacji (gdzie są główne zawory gazu, skrzynki bezpieczników) oraz informacje o lokalizacji substancji niebezpiecznych (np. w pracowniach chemicznych).
• Należy ustalić alternatywne drogi dojazdowe dla ciężkiego sprzętu oraz miejsca lądowania dla Lotniczego Pogotowia Ratunkowego (LPR) w pobliżu placówki.

• Teoretyczne plany zawodzą w zderzeniu z rzeczywistością. Szkoła ma obowiązek przeprowadzać ćwiczenia ewakuacyjne co najmniej dwa razy w roku, jednak raz na kilka lat powinny to być ćwiczenia kompleksowe, z udziałem jednostek straży pożarnej, policji i ratownictwa medycznego.
• Symulacje powinny obejmować również scenariusze "trudne emocjonalnie", takie jak ewakuacja przy użyciu płacht ewakuacyjnych, symulacja obecności "ofiar" (z odpowiednim charakteryzowaniem) w celu oswojenia personelu z widokiem krwi i traumy, co zmniejsza ryzyko paraliżu decyzyjnego w prawdziwym zdarzeniu.

6.9.1.6. Aktualizacja planów – coroczny przegląd, uwzględnienie zmian

• Coroczny przegląd: Na początku każdego roku szkolnego Zespół Zarządzania Kryzysowego musi zweryfikować plan. Należy uwzględnić zmiany w infrastrukturze (np. nowy remont, zmiana układu dróg ewakuacyjnych), zmiany w populacji uczniów (nowi uczniowie z niepełnosprawnościami, alergicznymi) oraz zmiany w personelu.
• Analiza powypadkowa (Debriefing): Po każdym, nawet najmniejszym incydencie (np. fałszywy alarm, lokalne zadymienie, zasłabnięcie ucznia), zespół musi spotkać się, aby przeanalizować przebieg zdarzenia. Należy odpowiedzieć na pytania: Co zadziałało? Co zawiodło? Czy komunikacja była skuteczna? Czy sprzęt medyczny był dostępny? Wnioski muszą być natychmiast implementowane do planu.
• Reakcja na nowe zagrożenia globalne i lokalne: Plan musi być elastyczny. Pojawienie się nowych zagrożeń (np. pandemie, nowe formy terroryzmu, ekstremalne zjawiska pogodowe wynikające ze zmian klimatycznych) wymaga natychmiastowego dopisania nowych procedur (np. procedury izolacji, procedury postępowania w przypadku fali upałów).
• Wymiar duchowy i psychologiczny: Aktualizacja planu powinna również obejmować weryfikację listy kontaktów do duszpasterzy, psychologów kryzysowych i grup wsparcia duchowego, które są niezbędne do opieki nad społecznością szkolną w fazie "post-kryzysowej" (faza rekonwalescencji i żałoby).

2. 6.9.3. Wyposażenie szkoły w sprzęt ratowniczy

6.9.3.1. Apteczki pierwszej pomocy – lokalizacja, wyposażenie, kontrole

• Gabinet higienistki szkolnej – apteczka główna, wyposażona w pełny zestaw środków opatrunkowych, leki doraźne (zgodnie z uprawnieniami), sprzęt diagnostyczny (ciśnieniomierz, termometr, pulsoksymetr) oraz leki ratunkowe (adrenalina w autoinpektorze, glukagon, salbutamol – zgodnie z indywidualnymi planami opieki uczniów).
• Sala gimnastyczna i boisko sportowe – apteczka przenośna typu „sportowego", zawierająca środki do tamowania krwawień, opatrunki uciskowe, koce termiczne, opaski elastyczne, środki dezynfekujące, rękawiczki jednorazowe. Apteczka musi być dostępna w ciągu 30 sekund od momentu zdarzenia.
• Pracownie specjalistyczne (chemiczna, fizyczna, techniczna, gastronomiczna) – apteczki dostosowane do specyfiki zagrożeń: w pracowni chemicznej – środki do płukania oczu, neutralizatory oparzeń chemicznych, opatrunki na oparzenia; w pracowni technicznej – środki tamowania krwawień, opatrunki na rany cięte i szarpane.
• Sekretariat i gabinet dyrektora – apteczka podręczna z podstawowym wyposażeniem, dostępna dla personelu administracyjnego.
• Stołówka szkolna – apteczka z opatrunkami na oparzenia termiczne, środkami na zatrucia pokarmowe, zestawem do tamowania krwawień.
• Punkt zbiórki ewakuacyjnej – apteczka ewakuacyjna typu „plecak ratunkowy", zawierająca pełny zestaw do udzielania pierwszej pomocy wielu osobom jednocześnie (opatrunki indywidualne, koce termiczne, środki dezynfekujące, rękawiczki, maseczki do RKO, nożyczki ratunkowe).
• Autobus szkolny (jeśli szkoła posiada własny transport) – apteczka samochodowa zgodna z normą DIN 13164, uzupełniona o dodatkowe środki opatrunkowe i koc termiczny.

• Gaza jałowa (różne rozmiary: 5x5 cm, 10x10 cm, 1m x 1m).
• Kompresy jałowe (różne rozmiary).
• Bandaże elastyczne i dziane (różne szerokości).
• Opaski uciskowe (typu CAT lub równoważne).
• Opatrunki indywidualne typu „W" (wodoodporne).
• Plastry z opatrunkiem (różne rozmiary).
• Przylepiec (rolka).
• Siatki opatrunkowe (różne rozmiary).
• Opatrunki hydrożelowe na oparzenia.
• Opatrunki na oparzenia (folia hydrożelowa, opatrunki chłodzące).
• Opatrunki okulistyczne.
• Opatrunki trójkątne (chusty trójkątne) – minimum 2 sztuki.

• Środek do dezynfekcji rąk (na bazie alkoholu, minimum 60%).
• Środek do dezynfekcji ran (np. oktenidyna, chlorheksydyna).
• Sól fizjologiczna (0,9% NaCl) – ampułki jednorazowe, minimum 5 ampułek po 10 ml.
• Środek do płukania oczu (ampułki z solą fizjologiczną lub specjalny płyn do płukania oczu).

• Rękawiczki jednorazowe nitrylowe (minimum 4 pary, różne rozmiary).
• Maseczki do sztucznego oddychania (maseczki kieszonkowe typu „pocket mask" z zaworem jednokierunkowym) – minimum 2 sztuki.
• Nożyczki ratunkowe (typu Lister, z zaokrąglonymi końcówkami).
• Pęseta (do usuwania ciał obcych, kleszczy).
• Termometr bezdotykowy.
• Koc termiczny (folia NRC) – minimum 2 sztuki.
• Agrafki (do mocowania opatrunków).
• Woreczki foliowe (na odpady medyczne).

• Szyna do unieruchamiania kończyn (szyna typu Sam Splint lub równoważna).
• Kołnierz ortopedyczny (rozmiar uniwersalny lub zestaw rozmiarów).
• Pulsoksymetr (w apteczce głównej i na sali gimnastycznej).
• Zestaw do tamowania krwotoków (opaski uciskowe, hemostatyki).
• Zestaw do płukania oczu (butelka z płynem do płukania oczu, minimum 500 ml).

• Kontrola miesięczna – higienistka szkolna lub wyznaczony pracownik sprawdza kompletność wyposażenia każdej apteczki, daty ważności środków opatrunkowych i leków, stan opakowań (czy nie są uszkodzone, zawilgocone).
• Kontrola po każdym użyciu – po każdym zdarzeniu, w którym użyto środków z apteczki, należy natychmiast uzupełnić braki.
• Kontrola sezonowa – przed rozpoczęciem roku szkolnego, przed okresem zimowym (dodatkowe koce termiczne, środki na odmrożenia) i przed okresem letnim (środki na oparzenia słoneczne, ukąszenia owadów).
• Dokumentacja kontroli – każda kontrola musi być udokumentowana w rejestrze kontroli apteczek (data, osoba kontrolująca, stan wyposażenia, uzupełnienia, uwagi).
• Oznakowanie – każda apteczka musi być oznakowana białym krzyżem na zielonym tle (zgodnie z normą ISO 7010), z podanym numerem telefonu alarmowego 112 oraz numerem telefonu higienistki szkolnej.

6.9.3.2. AED – lokalizacja, dostępność, oznakowanie, konserwacja

• Gabinet higienistki szkolnej – podstawowa lokalizacja AED, zapewniająca dostęp w ciągu 1–2 minut od momentu zdarzenia w dowolnym punkcie budynku szkolnego.
• Sala gimnastyczna – druga lokalizacja AED, szczególnie istotna ze względu na zwiększone ryzyko nagłego zatrzymania krążenia podczas wysiłku fizycznego (np. u uczniów z niezdiagnozowanymi wadami serca, kardiomiopatią przerostową).
• Hol główny / wejście do szkoły – trzecia lokalizacja (w dużych szkołach), zapewniająca dostęp dla osób z zewnątrz (rodzice, goście, dostawcy).
• Boisko sportowe – w przypadku szkół z rozległym terenem, AED powinien być dostępny w pobliżu boiska (np. w szatni sportowej lub w specjalnej szafce zewnętrznej z ogrzewaniem).
• Autobus szkolny (jeśli szkoła posiada własny transport) – AED powinien być dostępny w autobusie szkolnym, szczególnie podczas dłuższych wyjazdów i wycieczek.

• AED musi być dostępny 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, niezależnie od godzin pracy szkoły. W przypadku, gdy AED jest przechowywany w zamkniętym pomieszczeniu, klucz musi być dostępny w portierni lub w sekretariacie, a informacja o lokalizacji klucza musi być znana wszystkim pracownikom.
• AED nie może być przechowywany w miejscu zamkniętym na klucz bez zapewnienia natychmiastowego dostępu. W przypadku, gdy AED jest przechowywany w szafce zamykanej, szafka musi być wyposażona w alarm otwarcia (informujący o otwarciu) oraz w system szybkiego otwierania (np. kod dostępu znany wszystkim pracownikom).
• AED musi być dostępny w ciągu maksymalnie 3 minut od momentu rozpoznania NZK. Jeśli czas dostępu przekracza 3 minuty, należy rozważyć zakup dodatkowego AED lub zmianę lokalizacji istniejącego urządzenia.

• Każde AED musi być oznakowane międzynarodowym symbolem AED (zielone tło, białe serce z białym piorunem), zgodnym z normą ISO 7010.
• Oznakowanie musi być widoczne z odległości minimum 10 metrów, w warunkach normalnego oświetlenia oraz w warunkach awaryjnego oświetlenia (np. podświetlane znaki ewakuacyjne).
• Na drzwiach lub szafce, w której przechowywane jest AED, musi być umieszczona informacja: „AUTOMATYCZNY DEFIBRYLATOR ZEWNĘTRZNY (AED)" oraz instrukcja obsługi w formie graficznej (piktogramy).
• W pobliżu AED musi być umieszczona informacja o numerze telefonu alarmowego 112 oraz o lokalizacji najbliższego telefonu.
• W szkole muszą być umieszczone znaki kierunkowe prowadzące do AED (zielone strzałki z symbolem AED), widoczne z każdego punktu budynku.

• Kontrola codzienna – sprawdzenie wskaźnika stanu urządzenia (kontrolka LED lub wyświetlacz). Większość AED posiada wskaźnik stanu, który informuje o sprawności urządzenia (zielona kontrolka = sprawne, czerwona kontrolka = niesprawne, wymaga serwisu).
• Kontrola miesięczna – sprawdzenie stanu baterii (data ważności, poziom naładowania), stanu elektrod (data ważności, stan opakowania), stanu obudowy (brak uszkodzeń mechanicznych, zawilgocenia).
• Kontrola roczna – przegląd techniczny wykonany przez autoryzowany serwis producenta lub przez przeszkolonego pracownika szkoły (jeśli producent dopuszcza taką możliwość). Przegląd obejmuje: test autodiagnostyczny, sprawdzenie baterii, sprawdzenie elektrod, sprawdzenie oprogramowania, kalibrację.
• Wymiana baterii – bateria AED ma określoną żywotność (zwykle 4–5 lat). Bateria musi być wymieniona przed upływem daty ważności, niezależnie od stanu naładowania.
• Wymiana elektrod – elektrody AED mają określoną datę ważności (zwykle 2 lata). Elektrody muszą być wymienione przed upływem daty ważności. W przypadku użycia AED (nawet jeśli nie doszło do wyładowania), elektrody muszą być wymienione na nowe.
• Dokumentacja konserwacji – każda kontrola, wymiana baterii, wymiana elektrod, przegląd techniczny muszą być udokumentowane w karcie konserwacji AED (data, osoba wykonująca, zakres czynności, wynik, uwagi).

• Cały personel szkoły (nauczyciele, personel administracyjny, personel techniczny, personel pomocniczy) musi przejść szkolenie z obsługi AED, potwierdzone certyfikatem. Szkolenie powinno być powtarzane co 2 lata.
• Uczniowie starszych klas (klasy VII–VIII szkoły podstawowej oraz szkoły ponadpodstawowe) powinni przejść szkolenie z obsługi AED w ramach zajęć edukacyjnych (np. edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie fizyczne).
• Higienistka szkolna musi posiadać aktualny certyfikat z obsługi AED (np. kurs BLS/AED zgodny z wytycznymi Europejskiej Rady Resuscytacji – ERC).
• Ćwiczenia praktyczne – co najmniej raz w roku szkoła powinna przeprowadzić ćwiczenia praktyczne z użyciem AED treningowego (symulatora), obejmujące scenariusz nagłego zatrzymania krążenia u ucznia lub pracownika szkoły.

6.9.3.3. Sprzęt do ewakuacji – nosze, krzesła ewakuacyjne, koce termiczne

• Nosze płachtowe (typu „deska ortopedyczna") – sztywne nosze wykonane z tworzywa sztucznego lub drewna, przeznaczone do unieruchamiania i transportu poszkodowanych z podejrzeniem urazu kręgosłupa. W szkole powinny znajdować się minimum 1 para noszy płachtowych, dostępnych w gabinecie higienistki lub w sali gimnastycznej.
• Nosze miękkie (typu „płachta ewakuacyjna") – elastyczne nosze wykonane z wytrzymałego materiału, przeznaczone do szybkiej ewakuacji poszkodowanych z zagrożonego obszaru. W szkole powinny znajdować się minimum 2 pary noszy miękkich, dostępnych w punkcie zbiórki ewakuacyjnej.
• Nosze podbierakowe (typu „łyżka") – nosze składające się z dwóch połówek, które można podłożyć pod poszkodowanego bez konieczności jego podnoszenia. W szkole powinny znajdować się minimum 1 para noszy podbierakowych, dostępnych w gabinecie higienistki.
• Nosze typu „materac próżniowy" – materac, który po przyłożeniu do poszkodowanego i odessaniu powietrza dopasowuje się do kształtu ciała, zapewniając stabilne unieruchomienie. W dużych szkołach (powyżej 500 uczniów) zaleca się posiadanie 1 materaca próżniowego.

• Konstrukcja – krzesło ewakuacyjne jest wyposażone w system gąsienicowy lub ślizgowy, który umożliwia bezpieczne zjeżdżanie po schodach. Krzesło jest wyposażone w pasy bezpieczeństwa, które zabezpieczają poszkodowanego przed upadkiem.
• Lokalizacja – krzesła ewakuacyjne powinny być umieszczone na każdej kondygnacji budynku, w pobliżu klatki schodowej, w specjalnych szafkach oznakowanych symbolem krzesła ewakuacyjnego. W szkole z windą krzesła ewakuacyjne powinny być dostępne na każdej kondygnacji, do której prowadzą schody.
• Szkolenie – minimum 2 pracowników szkoły na każdej kondygnacji musi przejść szkolenie z obsługi krzesła ewakuacyjnego, potwierdzone certyfikatem. Szkolenie powinno być powtarzane co 2 lata.
• Kontrola – krzesła ewakuacyjne muszą być kontrolowane co 6 miesięcy przez autoryzowany serwis producenta lub przez przeszkolonego pracownika szkoły. Kontrola obejmuje: sprawdzenie stanu gąsienic/ślizgów, stanu pasów bezpieczeństwa, stanu konstrukcji (brak uszkodzeń mechanicznych), sprawności mechanizmu hamowania.

• Zasada działania – folia NRC odbija do 90% ciepła promieniującego z ciała poszkodowanego (strona srebrna do ciała = ochrona przed wychłodzeniem; strona złota do ciała = ochrona przed przegrzaniem).
• Wyposażenie – w szkole powinny znajdować się minimum 10 koców termicznych (w zależności od liczby uczniów), dostępnych w apteczkach pierwszej pomocy i w punkcie zbiórki ewakuacyjnej.
• Zastosowanie – koce termiczne są stosowane w przypadku: hipotermii (wychłodzenia), szoku, oparzeń, ewakuacji w warunkach zimowych, ewakuacji nocnej, ewakuacji osób z niepełnosprawnością ruchową.
• Kontrola – koce termiczne muszą być kontrolowane co 6 miesięcy (sprawdzenie stanu opakowania, brak uszkodzeń mechanicznych, data ważności). Koce termiczne są jednorazowe – po użyciu muszą być wymienione na nowe.

• Liny ratunkowe i uprzęże – w szkołach zlokalizowanych w budynkach wielokondygnacyjnych lub w pobliżu terenów trudnodostępnych (np. wąwozy, skarpy) zaleca się posiadanie lin ratunkowych i uprzęży ewakuacyjnych, dostępnych dla przeszkolonego personelu.
• Maski ucieczkowe – w szkołach zlokalizowanych w pobliżu zakładów przemysłowych lub w rejonach zagrożonych skażeniem chemicznym zaleca się posiadanie masek ucieczkowych (filtracyjnych), dostępnych dla każdego ucznia i pracownika.
• Latarki i oświetlenie awaryjne – w szkole muszą znajdować się latarki (minimum 1 na każdą kondygnację) oraz oświetlenie awaryjne (podświetlane znaki ewakuacyjne, lampy awaryjne), zapewniające widoczność dróg ewakuacyjnych w przypadku awarii zasilania.

6.9.3.4. Sprzęt do gaszenia pożarów – gaśnice, koc gaśniczy, hydranty

• Rodzaje gaśnic – w szkole muszą znajdować się gaśnice odpowiednie do rodzaju zagrożeń:
  • Gaśnice proszkowe (typ ABC) – przeznaczone do gaszenia pożarów ciał stałych (drewno, papier, tkaniny), cieczy palnych (benzyna, oleje) i gazów palnych. W szkole powinny znajdować się minimum 1 gaśnica proszkowa na każdą kondygnację budynku.
  • Gaśnice śniegowe (typ BC) – przeznaczone do gaszenia pożarów cieczy palnych i gazów palnych oraz urządzeń elektrycznych pod napięciem. W szkole powinny znajdować się minimum 1 gaśnica śniegowa w pobliżu rozdzielni elektrycznej i w pracowniach specjalistycznych.
  • Gaśnice wodne (typ A) – przeznaczone do gaszenia pożarów ciał stałych (drewno, papier, tkaniny). W szkole powinny znajdować się minimum 1 gaśnica wodna w sali gimnastycznej i w bibliotece.
• Lokalizacja gaśnic – gaśnice muszą być rozmieszczone w szkole w sposób zapewniający dostęp w ciągu 30 sekund od momentu wykrycia pożaru. Gaśnice muszą być umieszczone w widocznych, łatwo dostępnych miejscach, oznakowanych symbolem gaśnicy (zgodnie z normą ISO 7010), w pobliżu wyjść ewakuacyjnych, klatek schodowych i miejsc o zwiększonym ryzyku pożarowym (pracownie specjalistyczne, rozdzielnie elektryczne, kotłownie).
• Kontrola gaśnic – gaśnice muszą być kontrolowane co 12 miesięcy przez autoryzowany serwis przeciwpożarowy. Kontrola obejmuje: sprawdzenie stanu obudowy, stanu węża i dyszy, stanu zaworu, poziomu środka gaśniczego, daty ważności legalizacji. Każda kontrola musi być udokumentowana w karcie kontroli gaśnicy (data, osoba kontrolująca, wynik, uwagi).

• Zastosowanie – koc gaśniczy jest przeznaczony do gaszenia niewielkich pożarów (np. zapalenie się odzieży, zapalenie się tłuszczu na patelni w stołówce szkolnej, zapalenie się papieru w koszu na śmieci). Koc gaśniczy jest szczególnie przydatny w przypadku pożarów, w których użycie gaśnicy mogłoby spowodować rozprzestrzenienie się ognia (np. pożar odzieży na osobie).
• Lokalizacja – koce gaśnicze muszą znajdować się w: stołówce szkolnej (minimum 1 koc), pracowniach specjalistycznych (minimum 1 koc w każdej pracowni), gabinecie higienistki (minimum 1 koc), sali gimnastycznej (minimum 1 koc).
• Kontrola – koce gaśnicze muszą być kontrolowane co 6 miesięcy (sprawdzenie stanu tkaniny, brak uszkodzeń mechanicznych, data ważności). Koce gaśnicze są jednorazowe – po użyciu muszą być wymienione na nowe.

• Obowiązek – w budynkach szkolnych o powierzchni powyżej 1000 m² muszą znajdować się hydranty wewnętrzne (typu DN 25 lub DN 52), zgodne z normą PN-EN 671.
• Lokalizacja – hydranty wewnętrzne muszą być rozmieszczone w budynku w sposób zapewniający dostęp do każdego punktu budynku strumieniem wody. Hydranty muszą być umieszczone w widocznych, łatwo dostępnych miejscach, oznakowanych symbolem hydrantu (zgodnie z normą ISO 7010), w pobliżu klatek schodowych i wyjść ewakuacyjnych.
• Kontrola – hydranty wewnętrzne muszą być kontrolowane co 12 miesięcy przez autoryzowany serwis przeciwpożarowy. Kontrola obejmuje: sprawdzenie stanu obudowy, stanu węża i prądownicy, stanu zaworu, ciśnienia wody, drożności hydrantu. Każda kontrola musi być udokumentowana w karcie kontroli hydrantu.

• System sygnalizacji pożaru (SSP) – w budynkach szkolnych o powierzchni powyżej 1000 m² musi znajdować się system sygnalizacji pożaru, obejmujący: czujki dymu, czujki ciepła, ręczne ostrzegacze pożarowe (przyciski alarmowe), centralę sygnalizacji pożaru, syreny alarmowe.
• System oddymiania – w budynkach szkolnych wielokondygnacyjnych zaleca się posiadanie systemu oddymiania klatek schodowych, zapewniającego bezpieczną ewakuację w przypadku pożaru.
• Drzwi przeciwpożarowe – w budynkach szkolnych muszą znajdować się drzwi przeciwpożarowe (klasy EI 30 lub EI 60), oddzielające strefy pożarowe i zapewniające bezpieczną ewakuację.

6.9.3.5. Systemy alarmowe – czujki dymu, przyciski alarmowe, syreny

• Obowiązek – w budynkach szkolnych muszą znajdować się czujki dymu i ciepła, zgodne z normą PN-EN 54, rozmieszczone w sposób zapewniający wykrycie pożaru w ciągu 2 minut od momentu jego powstania.
• Lokalizacja – czujki dymu i ciepła muszą być umieszczone na każdej kondygnacji budynku, w korytarzach, klatkach schodowych, salach lekcyjnych, pracowniach specjalistycznych, stołówce, sali gimnastycznej, bibliotece, rozdzielniach elektrycznych, kotłowniach.
• Kontrola – czujki dymu i ciepła muszą być kontrolowane co 12 miesięcy przez autoryzowany serwis przeciwpożarowy. Kontrola obejmuje: sprawdzenie stanu obudowy, stanu czujnika, stanu baterii (w przypadku czujek autonomicznych), test zadziałania. Każda kontrola musi być udokumentowana w karcie kontroli systemu sygnalizacji pożaru.

• Obowiązek – w budynkach szkolnych muszą znajdować się ręczne ostrzegacze pożarowe (przyciski alarmowe), zgodne z normą PN-EN 54-11, rozmieszczone w sposób zapewniający dostęp w ciągu 30 sekund od momentu wykrycia pożaru.
• Lokalizacja – przyciski alarmowe muszą być umieszczone na każdej kondygnacji budynku, w pobliżu wyjść ewakuacyjnych, klatek schodowych, korytarzy, sal gimnastycznych, stołówek. Przyciski muszą być umieszczone na wysokości 1,2–1,6 m od podłogi, w widocznych, łatwo dostępnych miejscach, oznakowanych symbolem przycisku alarmowego (zgodnie z normą ISO 7010).
• Kontrola – przyciski alarmowe muszą być kontrolowane co 12 miesięcy przez autoryzowany serwis przeciwpożarowy. Kontrola obejmuje: sprawdzenie stanu obudowy, stanu przycisku, test zadziałania. Każda kontrola musi być udokumentowana w karcie kontroli systemu sygnalizacji pożaru.

• Obowiązek – w budynkach szkolnych musi znajdować się system alarmowy (syreny alarmowe, system nagłośnienia), zapewniający przekazanie informacji o zagrożeniu do każdego punktu budynku w ciągu 30 sekund od momentu uruchomienia alarmu.
• Rodzaje sygnałów alarmowych – w szkole muszą być zdefiniowane różne sygnały alarmowe, odróżniające rodzaj zagrożenia:
  • Sygnał pożarowy – ciągły sygnał dźwiękowy (syrena) lub sygnał głosowy „POŻAR – EWAKUACJA".
  • Sygnał zagrożenia terrorystycznego / lockdown – sygnał dźwiękowy (np. trzy krótkie sygnały) lub sygnał głosowy „ZAGROŻENIE – ZAMKNIĘCIE SAL".
  • Sygnał zagrożenia chemicznego / skażenia – sygnał dźwiękowy (np. dwa długie sygnały) lub sygnał głosowy „SKAŻENIE – ZAMKNIĘCIE OKIEN".
  • Sygnał ewakuacji – ciągły sygnał dźwiękowy lub sygnał głosowy „EWAKUACJA – OPUSZCZENIE BUDYNKU".
• Kontrola – system alarmowy musi być kontrolowany co 12 miesięcy przez autoryzowany serwis przeciwpożarowy. Kontrola obejmuje: sprawdzenie stanu syren, stanu głośników, stanu centrali alarmowej, test zadziałania. Każda kontrola musi być udokumentowana w karcie kontroli systemu alarmowego.

6.9.3.6. Komunikacja kryzysowa – radiotelefony, megafony, systemy SMS

• Zastosowanie – radiotelefony są podstawowym narzędziem komunikacji kryzysowej w szkole, umożliwiającym szybką i niezawodną komunikację między członkami zespołu zarządzania kryzysowego (dyrektor, higienistka, nauczyciele, personel techniczny) w sytuacji, gdy tradycyjne środki komunikacji (telefon, interkom) są niedostępne lub przeciążone.
• Wyposażenie – w szkole powinny znajdować się minimum 4 radiotelefony (w zależności od wielkości budynku i liczby personelu), dostępne w gabinecie dyrektora, gabinecie higienistki, na portierni i w sali gimnastycznej.
• Szkolenie – wszyscy członkowie zespołu zarządzania kryzysowego muszą przejść szkolenie z obsługi radiotelefonów, obejmujące: zasady obsługi, procedury komunikacji (kody, hasła, procedury meldowania), zasady utrzymania łączności.
• Kontrola – radiotelefony muszą być kontrolowane co 6 miesięcy (sprawdzenie stanu baterii, stanu anteny, stanu obudowy, test łączności). Każda kontrola musi być udokumentowana w karcie kontroli sprzętu komunikacyjnego.

• Zastosowanie – megafony i systemy nagłośnienia są narzędziami komunikacji kryzysowej, umożliwiającymi przekazanie informacji do dużej grupy osób jednocześnie (np. podczas ewakuacji na boisku, podczas zbiórki ewakuacyjnej).
• Wyposażenie – w szkole powinien znajdować się minimum 1 megafon (przenośny, zasilany bateryjnie), dostępny w gabinecie dyrektora lub na portierni. W dużych szkołach (powyżej 500 uczniów) zaleca się posiadanie systemu nagłośnienia zewnętrznego (głośniki na boisku, na punkcie zbiórki ewakuacyjnej).
• Kontrola – megafony i systemy nagłośnienia muszą być kontrolowane co 6 miesięcy (sprawdzenie stanu baterii, stanu głośników, test nagłośnienia). Każda kontrola musi być udokumentowana w karcie kontroli sprzętu komunikacyjnego.

• Zastosowanie – systemy SMS i powiadomienia elektroniczne są narzędziami komunikacji kryzysowej, umożliwiającymi przekazanie informacji do rodziców i opiekunów uczniów w sytuacji zagrożenia (np. informacja o ewakuacji, o opóźnieniu w odbiorze dzieci, o zagrożeniu terrorystycznym).
• Wyposażenie – szkoła powinna posiadać system powiadomień SMS (np. system e-dziennika z funkcją powiadomień SMS, dedykowany system powiadomień kryzysowych), umożliwiający wysłanie informacji do wszystkich rodziców w ciągu 5 minut od momentu podjęcia decyzji o ewakuacji lub lockdownie.
• Procedura – szkoła musi posiadać procedurę komunikacji kryzysowej, określającą: kto podejmuje decyzję o wysłaniu powiadomienia, treść powiadomienia (wzór), kanał komunikacji (SMS, e-mail, telefon), osobę odpowiedzialną za wysłanie powiadomienia.
• Kontrola – system powiadomień SMS musi być kontrolowany co 6 miesięcy (test wysłania powiadomienia do wszystkich rodziców). Każda kontrola musi być udokumentowana w karcie kontroli systemu komunikacyjnego.

6.9.3.7. Regularne przeglądy i konserwacja – odpowiedzialność, dokumentacja

• Karta kontroli apteczki – data kontroli, osoba kontrolująca, stan wyposażenia, uzupełnienia, uwagi.
• Karta kontroli AED – data kontroli, osoba kontrolująca, stan baterii, stan elektrod, wynik testu autodiagnostycznego, uwagi.
• Karta kontroli sprzętu ewakuacyjnego – data kontroli, osoba kontrolująca, stan sprzętu, uwagi.
• Karta kontroli sprzętu przeciwpożarowego – data kontroli, osoba kontrolująca, wynik kontroli, uwagi.
• Protokół przeglądu technicznego – data przeglądu, osoba wykonująca, zakres przeglądu, wynik, zalecenia, podpis.
• Rejestr wymian – data wymiany, osoba wykonująca, rodzaj wymienionego elementu (bateria, elektrody, koc termiczny), data ważności nowego elementu.

• Dyrektor szkoły – ponosi ostateczną odpowiedzialność za zapewnienie odpowiedniego wyposażenia ratunkowego i za regularne przeglądy i konserwację sprzętu. Dyrektor wyznacza osoby odpowiedzialne za poszczególne elementy wyposażenia i za dokumentację przeglądów.
• Higienistka szkolna – jest odpowiedzialna za kontrole apteczek pierwszej pomocy, za kontrole AED (codzienne i miesięczne), za kontrole sprzętu ewakuacyjnego i komunikacyjnego, za dokumentację przeglądów.
• Wyznaczony pracownik – w dużych szkołach dyrektor może wyznaczyć pracownika (np. konserwatora, pracownika technicznego) odpowiedzialnego za kontrole sprzętu przeciwpożarowego, alarmowego i komunikacyjnego.
• Autoryzowany serwis – przeglądy techniczne AED, gaśnic, hydrantów, czujek dymu, przycisków alarmowych, syren alarmowych muszą być wykonywane przez autoryzowany serwis producenta lub przez firmę posiadającą odpowiednie uprawnienia.