6.5. Aspekty prawne, etyczne i duchowe udzielania pierwszej pomocy

2. 6.5.2. Etyczne dylematy w pierwszej pomocy

6.5.2.1. Triage w sytuacjach masowych – kto pierwszy, kto ostatni, kryteria decyzyjne

• System START (Simple Triage and Rapid Treatment) – przeznaczony dla osób dorosłych. Oparty na trzech parametrach: oddech, krążenie (czas nawrotu kapilarnego lub tętno), świadomość. Czas oceny jednego poszkodowanego nie powinien przekraczać 30–60 sekund.
• System JumpSTART – pediatryczna modyfikacja systemu START, dostosowana do fizjologii dzieci. Uwzględnia specyfikę dziecięcych parametrów życiowych (częstość oddechów, tętno, ciśnienie) oraz fakt, że u dzieci zatrzymanie krążenia jest najczęściej wtórne do niewydolności oddechowej.
• System SALT (Sort, Assess, Lifesaving interventions, Treatment/Transport) – nowszy system stosowany w niektórych krajach, obejmujący sortowanie, ocenę, interwencje ratujące życie i decyzje o transporcie.

• Obiektywne parametry kliniczne – oddech, krążenie, świadomość, charakter obrażeń. Nie mogą być oparte na subiektywnych odczuciach ratownika, jego sympatiach, uprzedzeniach ani na statusie społecznym, zamożności, płci, rasie, wyznaniu czy wieku poszkodowanego.
• Zasada maksymalizacji dobra – celem triage'u jest uratowanie jak największej liczby osób. Nie oznacza to, że życie jednej osoby jest „mniej warte" niż życie innej. Oznacza, że w sytuacji ograniczonych zasobów pomoc jest kierowana tam, gdzie może być najskuteczniejsza.
• Zasada proporcjonalności – nakłady środków i czasu są proporcjonalne do stanu poszkodowanego i rokowania. Nie oznacza to rezygnacji z pomocy osobom w stanie krytycznym, lecz racjonalne rozdzielenie zasobów.
• Zasada sprawiedliwości – każda osoba jest traktowana według tych samych kryteriów medycznych. Nie ma osób „uprzywilejowanych" ani „wykluczonych".

• Kategoria czarna (T4): oznaczenie poszkodowanego jako „zmarłego" lub „oczekującego" nie oznacza, że jego życie nie ma wartości. Oznacza, że przy dostępnych zasobach nie jest możliwe uratowanie tej osoby. Ratownik ma obowiązek zapewnić poszkodowanemu w kategorii T4 godność, komfort (jeśli jest przytomny – środki przeciwbólowe, obecność, modlitwę za zgodą) i nie pozostawiać go w samotności, jeśli okoliczności na to pozwalają.
• Zmiana kategorii: stan poszkodowanego może się zmieniać. Osoba oznaczona jako T3 może nagle przejść w stan T1. Ratownik ma obowiązek ponownej oceny poszkodowanych w miarę możliwości i zasobów.
• Dzieci w triage'u: w systemie JumpSTART dzieci są oceniane według odrębnych kryteriów. Nie ma jednak „priorytetu dzieci" w sensie automatycznym – dziecko z obrażeniami niekompatybilnymi z życiem nie otrzymuje kategorii T1 wyłącznie dlatego, że jest dzieckiem. Jednocześnie w sytuacji, gdy rokowanie dziecka i dorosłego jest porównywalne, wielu ratowników kieruje się naturalnym instynktem ochrony młodego życia. Prawo naturalne potwierdza, że ochrona potomstwa jest jednym z najbardziej podstawowych nakazów wpisanych w naturę człowieka.
• Osoby bliskie ratownikowi: w sytuacji masowej ratownik może stanąć wobec konieczności oceny członka własnej rodziny, przyjaciela lub ucznia, którego zna osobiście. W miarę możliwości powinien przekazać taką osobę innemu ratownikowi, aby uniknąć konfliktu interesów i zachować obiektywizm oceny. Jeśli jest to niemożliwe, musi kierować się wyłącznie kryteriami medycznymi.

• Poszanowania godności osobistej – nie może być traktowany jako „przypadek" czy „numer".
• Informacji – jeśli jest przytomny, powinien być poinformowany o swoim stanie i planowanych działaniach.
• Komfortu – w miarę dostępnych środków (okrycie, pozycja, środki przeciwbólowe).
• Obecności – w miarę możliwości nie powinien być pozostawiony w samotności.
• Modlitwy – jeśli jest osobą wierzącą i wyraża taką potrzebę, ratownik lub kapelan powinien zapewnić możliwość modlitwy, sakramentów (za zgodą), towarzyszenia duchowego.

6.5.2.2. Rezygnacja z reanimacji – DNR (Do Not Resuscitate), wskazania, etyka

• Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2024 r. poz. 1575 z późn. zm.) – art. 16 ust. 1 przyznaje pacjentowi prawo do wyrażenia zgody lub odmowy zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych. Art. 17 ust. 1 stanowi, że pacjent ma prawo do poszanowania godności, w szczególności w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych.
• Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty – art. 38 ust. 1 przewiduje, że lekarz może nie podjąć lub odstąpić od leczenia, jeśli nie zachodzi bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała. Art. 39 przewiduje klauzulę sumienia.
• Kodeks Etyki Lekarskiej – art. 32 ust. 1 stanowi, że w stanach terminalnych lekarz nie ma obowiązku podejmowania i prowadzenia reanimacji, jeśli jest ona daremna (tzw. uporczywa terapia). Art. 32 ust. 2 precyzuje, że decyzja o niepodejmowaniu reanimacji musi być podjęta przez lekarza i udokumentowana.

• Uporczywa terapia (daremność medyczna): gdy resuscytacja nie ma szans powodzenia z medycznego punktu widzenia (np. zaawansowana choroba nowotworowa w stadium terminalnym, rozległe obrażenia niekompatybilne z życiem).
• Wola pacjenta: gdy pacjent, będąc w pełni świadomym i zdolnym do podjęcia decyzji, wyraził wolę niepodejmowania reanimacji (np. w formie oświadczenia woli, testamentu życia).
• Decyzja lekarza: gdy lekarz, na podstawie wiedzy medycznej, stwierdza, że resuscytacja jest daremna i stanowi jedynie przedłużanie cierpienia.

• Życie ludzkie jest święte i nienaruszalne od momentu poczęcia do naturalnej śmierci. Nikt nie ma prawa do bezpośredniego i umyślnego spowodowania śmierci drugiej osoby (eutanazja) ani do samobójstwa.
• Uporczywa terapia (overzealous treatment / obstinacja terapeutyczna) jest moralnie niedopuszczalna. Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 2278) stwierdza: „Zaprzestanie zabiegów medycznych kosztownych, ryzykownych, nadzwyczajnych lub niewspółmiernych do zamierzonych wyników może być uprawnione. Jest to odrzucenie uporczywej terapii. Nie zamierza się w ten sposób zadawać śmierci; przyjmuje się, że w tym przypadku nie można jej przeszkodzić. Decyzja powinna być podjęta przez pacjenta, jeśli ma do tego kompetencje i zdolność, lub w przeciwnym razie przez osoby uprawnione, z poszanowaniem rozumnej woli i słusznych interesów pacjenta."
• Rezygnacja z reanimacji nie jest eutanazją. Eutanazja jest bezpośrednim i umyślnym spowodowaniem śmierci w celu wyeliminowania cierpienia. Rezygnacja z reanimacji w przypadku daremności medycznej jest przyjęciem naturalnego procesu umierania i odmową przedłużania go za wszelką cenę. Są to dwie zasadniczo różne sytuacje moralne.
• Obowiązek zapewnienia opieki paliatywnej. Rezygnacja z reanimacji nie zwalnia personelu medycznego z obowiązku zapewnienia poszkodowanemu godnej opieki, komfortu, obecności, środków przeciwbólowych, nawodnienia, ogrzania oraz – za zgodą poszkodowanego – modlitwy i sakramentów.

• Podjęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej w każdym przypadku nagłego zatrzymania krążenia u ucznia lub pracownika szkoły, chyba że istnieją jednoznaczne i udokumentowane przesłanki medyczne stwierdzające daremność resuscytacji (np. plamy opadowe, rigor mortis, obrażenia niekompatybilne z życiem).
• Wezwanie zespołu ratownictwa medycznego i przekazanie informacji o stanie poszkodowanego oraz podjętych działaniach.
• W przypadku ucznia z chorobą przewlekłą lub terminalną – zapoznanie się z indywidualnym planem opieki, który może zawierać dyspozycje dotyczące postępowania w przypadku zatrzymania krążenia (ustalone przez lekarza prowadzącego i rodziców).
• Zapewnienie poszkodowanemu godności, komfortu i – jeśli jest taka możliwość i wola – towarzyszenia duchowego.

6.5.2.3. Eutanazja i wspomagane samobójstwo – brak zgody, ochrona życia

• Eutanazja (z greckiego eu – dobrze, thanatos – śmierć) – bezpośrednie i umyślne spowodowanie śmierci drugiej osoby, zazwyczaj w celu wyeliminowania jej cierpienia. Może być aktywna (podanie substancji letalnej) lub bierna (odstąpienie od niezbędnego leczenia w celu spowodowania śmierci).
• Wspomagane samobójstwo – dostarczenie osobie środków lub informacji umożliwiających jej popełnienie samobójstwa, przy czym akt końcowy jest wykonywany przez samą osobę.
• Samobójstwo – umyślne pozbawienie siebie życia.

• Eutanazja jest w Polsce nielegalna. Art. 150 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 dla osoby, która zabija człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia dla niego. W przypadku eutanazji bez zgody ofiary zastosowanie ma art. 148 KK (zabójstwo) – kara pozbawienia wolności od 8 lat do dożywotniego pozbawienia wolności.
• Wspomagane samobójstwo jest nielegalne. Art. 151 KK przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 dla osoby, która namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do targnięcia się na własne życie.
• Samobójstwo nie jest karalne, lecz jest traktowane jako stan wymagający pomocy medycznej i psychologicznej. Osoba, która przeżyła próbę samobójczą, ma prawo do natychmiastowej pomocy medycznej, psychiatrycznej i psychologicznej.

• Życie ludzkie jest darem Bożym i dobrem nienaruszalnym. Żaden człowiek nie ma prawa dysponować życiem własnym ani cudzym w sposób bezpośredni i umyślny. Piąte przykazanie Dekalogu – „Nie zabijaj" (Wj 20,13) – obejmuje zakaz eutanazji, wspomaganego samobójstwa i samobójstwa.
• Eutanazja jest zawsze moralnie niedopuszczalna. Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 2277) stwierdza: „Bezpośrednie i umyślne eutanazja, niezależnie od motywów i środków, polega na położeniu kresu życiu osób upośledzonych, chorych lub umierających. Jest ona moralnie niedopuszczalna."
• Wspomagane samobójstwo jest moralnie niedopuszczalne jako współpraca w akcie samobójczym. KKK 2282 stwierdza: „Samobójstwo jest poważnie sprzeczne ze sprawiedliwością, nadzieją i miłością. Jest zakazane przez piąte przykazanie."
• Cierpienie nie jest powodem do zabijania. Cierpienie, choć jest złem, którego należy unikać i które należy łagodzić wszelkimi dostępnymi środkami, nie może być uzasadnieniem dla pozbawienia życia. Odpowiedzią na cierpienie jest opieka paliatywna, obecność, towarzyszenie, modlitwa, środki przeciwbólowe – nie eutanazja.
• Godność osoby umierającej nie zależy od stanu jej zdrowia, sprawności fizycznej czy umysłowej. Każdy człowiek – zdrowy, chory, niepełnosprawny, umierający – posiada nienaruszalną godność wynikającą z samego faktu bycia osobą ludzką stworzoną na obraz i podobieństwo Boga (Rdz 1,27).

• Nie wolno udzielać pomocy w samobójstwie ani eutanazji. Jest to sprzeczne z prawem polskim, prawem naturalnym, prawem Bożym i etyką zawodową.
• Należy natychmiast podjąć działania ratunkowe i ochronne: wezwanie zespołu ratownictwa medycznego, psychiatry, psychologa, poinformowanie rodziców/opiekunów, zabezpieczenie poszkodowanego przed samookaleczeniem.
• Należy zapewnić poszkodowanemu obecność, wysłuchanie, empatię. Osoba wyrażająca myśli samobójcze nie potrzebuje oceny moralnej, lecz natychmiastowej pomocy, obecności i nadziei.
• Należy skierować poszkodowanego do specjalistów: psychiatry, psychologa, duszpasterza (za zgodą).
• Nie wolno bagatelizować myśli samobójczych. Każda wypowiedź ucznia wskazująca na myśli samobójcze, planowanie samobójstwa, żegnanie się z bliskimi, rozdawanie osobistych przedmiotów, powinna być traktowana poważnie i zgłoszona dyrekcji szkoły, rodzicom oraz odpowiednim służbom.
• Należy dokumentować zdarzenie zgodnie z procedurami opisanymi w rozdziale 6.7.

6.5.2.4. Aborcja i ciąża – postępowanie w przypadku powikłań, ochrona dziecka i matki

• Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – art. 38: „Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia." Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 maja 1997 r. (K 26/96) potwierdził, że ochrona życia obejmuje również fazę prenatalną.
• Ustawie z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. z 2022 r. poz. 1727) – art. 1 stanowi, że „prawo do życia podlega ochronie, w tym również w fazie prenatalnej w granicach określonych w ustawie."
• Kodeksie karnym – art. 152 § 1 przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3 za spowodowanie śmierci dziecka poczętego. Art. 152 § 3 przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 5, jeśli dziecko poczęte osiągnęło zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej.

• Życie ludzkie rozpoczyna się w momencie poczęcia. Od momentu zapłodnienia istnieje nowy, odrębny organizm ludzki z własnym, niepowtarzalnym kodem genetycznym. Nie jest „częścią ciała matki", lecz odrębną osobą ludzką, która ma prawo do życia i rozwoju.
• Aborcja jest zawsze moralnie niedopuszczalna. KKK 2271 stwierdza: „Życie ludzkie od momentu poczęcia powinno być szanowane i chronione w sposób absolutny. Już od pierwszej chwili istnienia istocie ludzkiej powinny być przyznane prawa osoby, wśród nich nienaruszalne prawo każdej niewinnej istoty do życia."
• Bezpośrednie i umyślne przerwanie ciąży jest traktowane jako zabójstwo niewinnej osoby ludzkiej i jest moralnie niedopuszczalne niezależnie od motywów, okoliczności i etapu rozwoju płodu.
• Ciąża pozamaciczna i inne stany zagrożenia życia matki wymagają odrębnego rozważenia. W przypadku ciąży pozamacicznej, w której zarodek zagraża życiu matki, dopuszczalne jest usunięcie zagrożonego narządu (np. jajowodu) w celu ratowania życia matki, nawet jeśli skutkiem ubocznym jest śmierć zarodka. Jest to zastosowanie zasady podwójnego skutku – działanie jest skierowane na ratowanie życia matki, a śmierć zarodka jest niechcianym, choć przewidywanym skutkiem ubocznym. Nie jest to aborcja w sensie moralnym.

• Należy zapewnić uczennicy natychmiastową pomoc medyczną w przypadku powikłań (krwawienie, ból, gorączka, omdlenie). Wezwanie zespołu ratownictwa medycznego jest obowiązkowe w przypadku zagrożenia życia.
• Należy chronić życie zarówno matki, jak i dziecka. W sytuacji powikłań ciąży, które zagrażają życiu matki, priorytetem jest ratowanie życia matki. Jednocześnie należy uczynić wszystko, co możliwe, aby chronić życie dziecka.
• Nie wolno udzielać pomocy w przerwaniu ciąży. Jest to sprzeczne z prawem polskim, prawem naturalnym i etyką zawodową.
• Nie wolno oceniać moralnie uczennicy. Uczennica w ciąży – niezależnie od okoliczności poczęcia – potrzebuje pomocy, wsparcia, obecności i informacji, nie osądu. Higienistka ma obowiązek zachować tajemnicę zawodową i nie ujawniać informacji o ciąży osobom nieupoważnionym.
• Należy poinformować rodziców/opiekunów uczennicy (jeśli jest nieletnia) i skierować ją do lekarza ginekologa, psychologa oraz – za zgodą uczennicy – duszpasterza.
• Należy zapewnić uczennicy informacje o dostępnej pomocy: poradnie rodzinne, domy samotnej matki, organizacje pro-life, pomoc psychologiczna, pomoc materialna.
• Należy chronić uczennicę przed presją: ze strony rówieśników, partnera, rodziny, mediów. Każda decyzja dotycząca ciąży powinna być podjęta w warunkach wolności, bez przymusu, z pełną informacją o konsekwencjach.

6.5.2.5. Transplantologia – pobranie narządów, śmierć mózgowa, etyka

• Zasadę zgody domniemanej – każda osoba, która za życia nie wyraziła sprzeciwu w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów, jest traktowana jako potencjalny dawca narządów po śmierci.
• Śmierć mózgową jako kryterium zgonu – orzekana przez komisję lekarską złożoną z trzech lekarzy, w tym co najmniej jednego specjalisty w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii oraz jednego specjalisty w dziedzinie neurologii.
• Zakaz handlu narządami – pobieranie i przeszczepianie narządów jest nieodpłatne. Sprzedaż narządów jest przestępstwem.

• Przeszczep narządów jest moralnie dopuszczalny, jeśli jest dokonywany za zgodą dawcy (lub jego bliskich w przypadku dawcy zmarłego), bez naruszenia godności dawcy i biorcy, oraz jeśli nie powoduje śmierci dawcy. KKK 2296 stwierdza: „Przeszczep narządów jest moralnie nie do przyjęcia, jeśli dawca lub osoby uprawnione nie udzieliły na niego wyraźnej zgody. Jest natomiast moralnie szlachetny, jeśli jest dokonywany bezpłatnie, w celu ratowania życia lub przywrócenia zdrowia."
• Śmierć mózgowa jest uznawana przez Kościół katolicki za kryterium zgonu. Papież Jan Paweł II w przemówieniu do uczestników Kongresu Światowego Towarzystwa Transplantologicznego (29 sierpnia 2000 r.) potwierdził, że śmierć mózgowa jest prawdziwym kryterium śmierci osoby. Jednocześnie podkreślił konieczność pewności diagnostycznej i poszanowania godności zmarłego.
• Handel narządami jest moralnie niedopuszczalny jako naruszenie godności osoby ludzkiej i instrumentalizacja ciała.
• Klonowanie w celach reprodukcyjnych jest moralnie niedopuszczalne. Klonowanie w celach terapeutycznych (badawczych) jest przedmiotem dyskusji etycznej, jednak Kościół katolicki sprzeciwia się niszczeniu embrionów ludzkich w celach badawczych.

• Należy zapewnić poszkodowanemu informację o procedurach transplantologicznych, prawach dawcy i biorcy, konsekwencjach zdrowotnych.
• Należy chronić tajemnicę zawodową i nie ujawniać informacji o stanie zdrowia ucznia osobom nieupoważnionym.
• Należy zapewnić wsparcie psychologiczne uczniowi i jego rodzinie w okresie przed i po przeszczepie.
• Nie wolno wywierać presji na ucznia lub jego rodzinę w kwestii decyzji o dawstwie narządów. Decyzja powinna być podjęta w warunkach pełnej wolności, informacji i bez przymusu.

6.5.2.6. Prawda vs. dobro pacjenta – informowanie, tajemnica, autonomia

• Stanu poszkodowanego – osoba w szoku, silnym bólu, pod wpływem leków może nie być w stanie przyjąć informacji w sposób racjonalny.
• Wieku i dojrzałości poszkodowanego – dziecko wymaga informacji dostosowanej do poziomu rozwoju, w obecności rodziców/opiekunów.
• Woli poszkodowanego – poszkodowany ma prawo do informacji, ale również prawo do odmowy przyjęcia informacji (prawo do niewiedzy).
• Konsekwencji informacji – informacja nie powinna być przekazywana w sposób, który mógłby pogorszyć stan poszkodowanego (np. wywołać panikę, zaostrzyć objawy).

• Dane dotyczące stanu zdrowia ucznia.
• Informacje o rozpoznanych chorobach, leczeniu, lekach.
• Dane dotyczące życia prywatnego ucznia i jego rodziny.
• Informacje uzyskane w trakcie udzielania pierwszej pomocy.

• Przepisy prawa nakładają obowiązek ujawnienia informacji (np. zawiadomienie o przestępstwie, choroba zakaźna podlegająca obowiązkowemu zgłoszeniu).
• Sąd lub prokurator zwolni ją z tajemnicy zawodowej w drodze postanowienia.
• Ujawnienie informacji jest niezbędne do ochrony życia lub zdrowia poszkodowanego.
• Rodzice lub opiekunowie prawni ucznia wyrażą zgodę na ujawnienie informacji.

• Poszkodowany przytomny i zdolny do podjęcia decyzji ma prawo do wyrażenia zgody lub odmowy zgody na podjęcie działań ratunkowych. Ratownik powinien uszanować wolę poszkodowanego, chyba że odmowa zagraża życiu poszkodowanego i jest wynikiem zaburzeń świadomości, szoku, działania substancji psychoaktywnych.
• Poszkodowany nieprzytomny lub niezdolny do podjęcia decyzji – ratownik działa w oparciu o zasadę zgody domniemanej (zakłada się, że poszkodowany chciałby, aby udzielono mu pomocy).
• Dziecko – decyzję o podjęciu działań ratunkowych podejmują rodzice/opiekunowie prawni. W sytuacji zagrożenia życia ratownik działa niezależnie od zgody rodziców, kierując się dobrem dziecka.

• Czy informować ucznia o ciężkiej chorobie? Decyzja powinna być podjęta w porozumieniu z lekarzem i rodzicami. Informacja powinna być przekazana w sposób dostosowany do wieku i dojrzałości ucznia, w obecności rodziców, z zapewnieniem wsparcia psychologicznego.
• Czy informować ucznia o śmierci bliskiej osoby? Informacja powinna być przekazana w sposób delikatny, z szacunkiem, w obecności osoby bliskiej lub psychologa. Nie należy ukrywać informacji, ale należy wybrać odpowiedni czas, miejsce i sposób przekazania.
• Czy respektować odmowę ucznia na podjęcie działań ratunkowych? Jeśli odmowa jest wynikiem paniki, szoku, lęku, ratownik powinien podjąć działania ratunkowe, jednocześnie informując ucznia o swoich działaniach. Jeśli odmowa jest świadoma, racjonalna i nie zagraża życiu ucznia, ratownik powinien uszanować wolę poszkodowanego.

6.5.2.7. Sprawiedliwość w dostępie do pomocy – brak dyskryminacji, równość godności

• Nie wolno odmawiać pomocy ze względu na rasę, wyznanie, narodowość, status materialny, niepełnosprawność, orientację seksualną, poglądy polityczne ucznia lub jego rodziny.
• Nie wolno różnicować jakości pomocy ze względu na sympatie, antypatie, osobiste przekonania ratownika.
• Nie wolno faworyzować jednych poszkodowanych kosztem innych ze względu na kryteria niemedyczne.
• Nie wolno wykluczać żadnego poszkodowanego z dostępu do pomocy ze względu na jego status, pochodzenie czy przekonania.

• Stanu zdrowia – osoba chora, niepełnosprawna, umierająca ma taką samą godność jak osoba zdrowa.
• Sprawności fizycznej lub umysłowej – osoba z niepełnosprawnością ma taką samą godność jak osoba pełnosprawna.
• Wieku – dziecko, osoba dorosła, osoba starsza mają taką samą godność.
• Statusu społecznego – uczeń, nauczyciel, dyrektor, pracownik obsługi, rodzic mają taką samą godność.
• Zachowania – osoba, która popełniła przestępstwo, osoba agresywna, osoba pod wpływem alkoholu ma taką samą godność jak każda inna osoba.

• Dzieci z niepełnosprawnościami mają prawo do pomocy dostosowanej do ich potrzeb, z uwzględnieniem specyfiki ich niepełnosprawności (szczegóły w rozdziale 6.6).
• Dzieci z chorobami przewlekłymi mają prawo do indywidualnego planu opieki, dostępu do leków, sprzętu medycznego, informacji (szczegóły w rozdziale 6.6.3).
• Dzieci z rodzin dysfunkcyjnych mają prawo do pomocy, ochrony, wsparcia psychologicznego, bez stygmatyzacji.
• Dzieci z rodzin ubogich mają prawo do takiej samej pomocy medycznej jak dzieci z rodzin zamożnych. Szkoła nie może uzależniać udzielenia pomocy od statusu materialnego rodziny.
• Dzieci cudzoziemskie, uchodźcze, bezpaństwowe mają prawo do takiej samej pomocy medycznej jak dzieci polskie.

• Brak dostępu do pomocy medycznej dla uczniów z rodzin ubogich.
• Dyskryminacja uczniów z niepełnosprawnościami w dostępie do zajęć sportowych, wycieczek, wydarzeń szkolnych.
• Brak indywidualnych planów opieki dla uczniów z chorobami przewlekłymi.
• Brak szkoleń personelu w zakresie pierwszej pomocy.
• Brak dostępu do AED, apteczek, sprzętu ratunkowego.
• Stygmatyzacja uczniów z chorobami psychicznymi, niepełnosprawnościami, chorobami przewlekłymi.

• Poszanowanie życia ludzkiego jako wartości nadrzędnej, nienaruszalnej, świętej.
• Poszanowanie godności osoby ludzkiej niezależnie od stanu zdrowia, wieku, statusu, zachowania.
• Prawda jako podstawa relacji ratownik–poszkodowany.
• Sprawiedliwość jako zasada równego dostępu do pomocy.
• Miłość bliźniego jako motywacja działania.
• Roztropność jako cnota kierująca podejmowaniem decyzji.
• Odwaga jako cnota umożliwiająca działanie wbrew lękowi, niepewności, presji.
• Nadzieja jako postawa, która nie pozwala na rezygnację z walki o życie i godność każdego człowieka.