6.2. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO)

1. 6.2.1. Algorytm postępowania w nagłym zatrzymaniu krążenia u dorosłych i dzieci

Nagłe zatrzymanie krążenia jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia, w którym dochodzi do ustania czynności mechanicznej serca, co prowadzi do zatrzymania przepływu krwi przez narządy, w tym mózg. Bez podjęcia natychmiastowych działań ratunkowych nieodwracalne uszkodzenie mózgu następuje w ciągu 4–6 minut od ustania krążenia, a śmierć biologiczna – w ciągu kilkunastu minut. W środowisku szkolnym nagłe zatrzymanie krążenia zdarza się rzadko, ale jego konsekwencje są dramatyczne – dotyczy dziecka lub młodej osoby, której życie dopiero się rozwija. Higienistka szkolna musi posiadać umiejętność natychmiastowego rozpoznania NZK, podjęcia resuscytacji krążeniowo-oddechowej i prowadzenia jej do czasu przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego. Każda minuta bez RKO zmniejsza szansę przeżycia o 7–10%, co oznacza, że działania podjęte w pierwszych minutach mają decydujące znaczenie dla życia poszkodowanego.

6.2.1.1. Rozpoznawanie nagłego zatrzymania krążenia (NZK) – brak oddechu, brak tętna, brak reakcji

Definicja nagłego zatrzymania krążenia

Nagłe zatrzymanie krążenia jest stanem, w którym dochodzi do nagłego ustania efektywnej czynności mechanicznej serca, potwierdzonego brakiem oznak życia: brakiem reakcji na bodźce, brakiem prawidłowego oddechu i brakiem wyczuwalnego tętna na dużych tętnicach. NZK może być spowodowany mechanizmem kardiologicznym (zaburzenia rytmu serca, zawał mięśnia sercowego, kardiomiopatia) lub niekardiologicznym (niedotlenienie, utonięcie, zadławienie, uraz, zatrucie, hipotermia, porażenie prądem, reakcja anafilaktyczna).

W populacji dziecięcej i młodzieżowej najczęstsze przyczyny NZK różnią się od dorosłych. U dzieci NZK jest najczęściej wtórne do niewydolności oddechowej – zadławienie, utonięcie, ciężki atak astmy, anafilaksja, uraz – a nie do pierwotnego zaburzenia rytmu serca, jak u dorosłych. Ta różnica ma fundamentalne znaczenie dla algorytmu postępowania i wyjaśnia, dlaczego u dzieci oddechy ratunkowe mają większe znaczenie niż u dorosłych.

Mechanizmy nagłego zatrzymania krążenia

Migotanie komór (VF) – najczęstszy mechanizm NZK u dorosłych; chaotyczna, nieskoordynowana aktywność elektryczna komór serca, prowadząca do ustania efektywnego skurczu. Wymaga defibrylacji.
Częstoskurcz komorowy bez tętna (pVT) – szybki, regularny rytm komorowy bez efektywnego skurczu. Wymaga defibrylacji.
Asystolia – całkowity brak aktywności elektrycznej serca; linia prosta w EKG. Nie podlega defibrylacji; leczenie: RKO i adrenalina.
Aktywność elektryczna bez tętna (PEA) – obecność zorganizowanej aktywności elektrycznej serca bez efektywnego skurczu mechanicznego. Nie podlega defibrylacji; leczenie: RKO, adrenalina, identyfikacja i leczenie przyczyny odwracalnej.

Algorytm rozpoznawania NZK – krok po kroku

Krok 1 – Ocena bezpieczeństwa:

Przed podejściem do poszkodowanego higienistka musi ocenić bezpieczeństwo miejsca zdarzenia: czy nie ma zagrożenia dla niej samej (np. porażenie prądem, substancje toksyczne, agresywna osoba, ruch drogowy).
Zasada fundamentalna: „Najpierw bezpieczeństwo ratownika". Ratownik, który sam staje się poszkodowanym, nie pomoże nikomu.

Krok 2 – Sprawdzenie reakcji:

Delikatne potrząśnięcie za ramiona poszkodowanego.
Głośne pytanie: „Czy mnie słyszysz?", „Czy wszystko w porządku?", „Otwórz oczy!".
U dzieci: delikatne potrząśnięcie, zawołanie po imieniu, delikatne klepnięcie w stopę (u niemowląt).
Jeśli poszkodowany reaguje – nie jest w NZK. Należy ocenić jego stan, wezwać pomoc, pozostać przy nim.
Jeśli poszkodowany NIE reaguje – przechodzimy do kolejnych kroków.

Krok 3 – Udrożnienie dróg oddechowych:

Ułożenie poszkodowanego na plecach na twardej, płaskiej powierzchni.
Odchylenie głowy do tyłu i uniesienie żuchwy (rękoczyn czoło-żuchwa):
- Jedna ręka na czole poszkodowanego – odchylenie głowy do tyłu.
- Palce drugiej ręki pod kątem żuchwy – uniesienie żuchwy do góry.
- U niemowląt: pozycja neutralna (nie odchylenie do tyłu, lecz pozycja „wąchania") – delikatne uniesienie żuchwy.
Usunięcie widocznych ciał obcych z jamy ustnej (jeśli widoczne i łatwo dostępne) – NIE wykonywać ślepego wymiatania.

Krok 4 – Ocena oddechu:

Pochylenie się nad twarzą poszkodowanego.
Metoda „widzę, słyszę, czuję" przez maksymalnie 10 sekund:
- Widzę – ruchy klatki piersiowej.
- Słyszę – szmer oddechu przy ustach i nosie poszkodowanego.
- Czuję – ruch powietrza na swoim policzku.
Prawidłowy oddech: regularny, spokojny, z widocznym ruchem klatki piersiowej.
Nieprawidłowy oddech (agonalny, gasping): nieregularne, pojedyncze westchnienia, „łapanie powietrza", rzężenie, charczenie. Jest to oznaka NZK i wymaga podjęcia RKO.
Brak oddechu – oznaka NZK.

Krok 5 – Ocena krążenia (tętna):

U dorosłych i dzieci powyżej 1 roku życia: tętno na tętnicy szyjnej (w zagłębieniu między chrząstką tarczowatą a mięśniem mostkowo-obojczykowo-sutkowym) lub na tętnicy udowej.
U niemowląt poniżej 1 roku życia: tętno na tętnicy ramiennej (po wewnętrznej stronie ramienia, w połowie odległości między barkiem a łokciem).
Czas oceny tętna: nie dłużej niż 10 sekund.
Jeśli w ciągu 10 sekund nie można jednoznacznie stwierdzić obecności tętna – należy przyjąć, że krążenie jest zatrzymane i rozpocząć RKO.
W praktyce szkolnej, dla osób niebędących profesjonalistami medycznymi, ocena tętna może być pominięta – decyzja o podjęciu RKO opiera się na braku reakcji i braku prawidłowego oddechu.

Najczęstsze błędy w rozpoznawaniu NZK i ich konsekwencje

Nierozpoznanie oddechu agonalnego: Oddech agonalny (pojedyncze westchnienia, „łapanie powietrza") jest często mylony z prawidłowym oddechem. Jest to najczęstszy błąd prowadzący do opóźnienia RKO. Higienistka musi wiedzieć, że oddech agonalny NIE jest prawidłowym oddechem i wymaga podjęcia RKO.
Zbyt długa ocena: Poświęcanie więcej niż 10 sekund na ocenę oddechu lub tętna opóźnia rozpoczęcie RKO. Zasada: maksymalnie 10 sekund na ocenę.
Czekanie na „coś więcej": Oczekiwanie na pogotowie, na drugą osobę, na „pewność" – każda minuta bez RKO zmniejsza szansę przeżycia o 7–10%.
Błędna ocena bezpieczeństwa: Wchodzenie w strefę zagrożenia bez zabezpieczenia (np. porażenie prądem, substancje toksyczne) – ratownik sam staje się poszkodowanym.

Specyfika rozpoznawania NZK u dzieci

U dzieci NZK jest najczęściej wtórne do niewydolności oddechowej. Oznacza to, że przed zatrzymaniem krążenia dziecko zwykle przez pewien czas ma problemy z oddychaniem – duszność, sinica, wyczerpanie oddechowe. Higienistka musi zwracać uwagę na:

Sinicę (zasinienie warg, języka, paznokci) – oznaka niedotlenienia.
Wyczerpanie oddechowe – dziecko przestaje walczyć o oddech, staje się senne, wiotkie.
Bradykardię (zwolnienie akcji serca) – u dzieci jest to często pierwszy objaw zatrzymania krążenia, poprzedzający asystolię.
Utrata napięcia mięśniowego – dziecko staje się wiotkie, „jak szmaciana lalka".

W przypadku dziecka, które przestaje oddychać, ale jeszcze ma tętno, należy podjąć oddechy ratunkowe (wentylację) – nie czekając na zatrzymanie krążenia. Jest to istotna różnica w porównaniu z dorosłymi.

6.2.1.2. Łańcuch przeżycia – wczesne rozpoznanie, wczesne RKO, wczesna defibrylacja, wczesna pomoc zaawansowana

Koncepcja łańcucha przeżycia

Łańcuch przeżycia jest modelem organizacyjnym opisującym sekwencję działań, które muszą nastąpić w odpowiedniej kolejności i odpowiednim czasie, aby zmaksymalizować szansę przeżycia poszkodowanego z NZK. Każdy element łańcucha jest równie ważny – przerwanie lub opóźnienie któregokolwiek ogniwa dramatycznie zmniejsza szansę przeżycia.

W przypadku NZK u dzieci łańcuch przeżycia obejmuje pięć ogniw:

Ogniwo 1 – Zapobieganie zatrzymaniu krążenia:

W przypadku dzieci jest to ogniwo szczególnie istotne, ponieważ NZK u dzieci jest najczęściej wtórne do przyczyn, którym można zapobiec.
Zapobieganie utonięciom – nadzór nad dziećmi w pobliżu wody, nauka pływania, kamizelki ratunkowe.
Zapobieganie zadławieniom – odpowiednie przygotowanie posiłków, unikanie małych przedmiotów w zasięgu małych dzieci, nadzór podczas jedzenia.
Zapobieganie urazom – bezpieczne place zabaw, kaski, ochraniacze, pasy bezpieczeństwa.
Zapobieganie nagłym zdarzeniom kardiologicznym – badania przesiewowe, identyfikacja uczniów z chorobami serca, ograniczenia aktywności fizycznej.
Zapobieganie samobójstwom – wsparcie psychologiczne, rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych.

Ogniwo 2 – Wczesne rozpoznanie i wezwanie pomocy:

Rozpoznanie NZK: brak reakcji, brak prawidłowego oddechu.
Natychmiastowe wezwanie pomocy – krzyk „Pomocy!", wezwanie drugiej osoby, zadzwonienie pod 999 lub 112.
W środowisku szkolnym: uruchomienie systemu alarmowego szkoły, powiadomienie dyrekcji, nauczycieli, personelu.
Przekazanie dyspozytorowi informacji: lokalizacja, wiek poszkodowanego, stan, podjęte działania.

Ogniwo 3 – Wczesne RKO:

Natychmiastowe rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej przez świadków zdarzenia.
RKO podtrzymuje minimalny przepływ krwi przez mózg i serce, przedłużając czas do defibrylacji i przyjazdu pogotowia.
Każda minuta bez RKO zmniejsza szansę przeżycia o 7–10%.
RKO podjęte w ciągu pierwszych 2–3 minut może podwoić lub potroić szansę przeżycia.

Ogniwo 4 – Wczesna defibrylacja:

Defibrylacja jest jedynym skutecznym leczeniem migotania komór i częstoskurczu komorowego bez tętna.
Każda minuta opóźnienia defibrylacji zmniejsza szansę przeżycia o 7–10%.
Dostępność AED w szkole – kluczowy element łańcucha przeżycia.
Obsługa AED przez przeszkolony personel – higienistka, nauczyciele, starsi uczniowie.

Ogniwo 5 – Wczesna pomoc zaawansowana (ALS):

Przyjazd zespołu ratownictwa medycznego.
Zaawansowane zabiegi resuscytacyjne: intubacja, wentylacja mechaniczna, leki (adrenalina, amiodaron), monitorowanie EKG, identyfikacja i leczenie przyczyn odwracalnych.
Opieka poresuscytacyjna – oddział intensywnej terapii, hipotermia terapeutyczna (u dorosłych), leczenie przyczyny NZK.

Rola higienistki szkolnej w łańcuchu przeżycia

Higienistka szkolna jest często pierwszą osobą z przygotowaniem medycznym, która znajduje się na miejscu zdarzenia. Jej rola obejmuje:

Rozpoznanie NZK i podjęcie decyzji o rozpoczęciu RKO.
Wezwanie pomocy – pogotowia ratunkowego i personelu szkoły.
Rozpoczęcie RKO – uciskanie klatki piersiowej i oddechy ratunkowe.
Polecenie przyniesienia AED i obsługa defibrylatora (jeśli dostępny).
Prowadzenie RKO do czasu przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego.
Przekazanie informacji zespołowi ratunkowemu.
Koordynacja działań personelu szkoły.
Opieka nad pozostałymi uczniami – świadkami zdarzenia.

Zasada „złotych minut"

W resuscytacji obowiązuje zasada „złotych minut" – pierwszych 4–6 minut od zatrzymania krążenia, w których podjęcie RKO i defibrylacji daje największą szansę przeżycia bez nieodwracalnego uszkodzenia mózgu. Po tym czasie, bez RKO, dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia komórek mózgowych. Dlatego czas reakcji jest kluczowy – każda sekunda ma znaczenie.

W praktyce szkolnej oznacza to, że:

Personel szkoły musi znać objawy NZK i umieć je rozpoznać.
Higienistka musi być gotowa do natychmiastowego podjęcia RKO.
AED musi być dostępny w ciągu 1–2 minut od rozpoznania NZK.
Droga do AED musi być oznakowana i wolna od przeszkód.
Personel musi regularnie ćwiczyć RKO i obsługę AED.

6.2.1.3. Algorytm BLS (Basic Life Support) u dorosłych – 30 uciśnięć : 2 oddechy

Algorytm BLS u dorosłych – krok po kroku

Algorytm BLS (Basic Life Support) u dorosłych jest sekwencją działań, które higienistka musi wykonać w przypadku rozpoznania NZK u osoby dorosłej (powyżej 8. roku życia lub powyżej okresu dojrzewania – w praktyce szkolnej dotyczy to nauczycieli, personelu, rodziców, starszych uczniów).

Krok 1 – Ocena bezpieczeństwa:

Ocena miejsca zdarzenia: czy jest bezpiecznie dla ratownika?
Jeśli nie jest bezpiecznie – nie podchodzić, wezwać pomoc, czekać na służby.
Jeśli jest bezpiecznie – podejść do poszkodowanego.

Krok 2 – Sprawdzenie reakcji:

Potrząśnięcie za ramiona, głośne pytanie: „Czy mnie słyszysz?"
Brak reakcji → przejście do kroku 3.

Krok 3 – Wezwanie pomocy:

Głośny krzyk: „Pomocy! Potrzebuję pomocy!"
Jeśli w pobliżu jest druga osoba – polecenie: „Zadzwoń pod 112 i przynieś AED!"
Jeśli higienistka jest sama – najpierw wezwanie pomocy (telefon 112 na trybie głośnomówiącym), potem rozpoczęcie RKO.
W środowisku szkolnym: uruchomienie alarmu, powiadomienie dyrekcji.

Krok 4 – Udrożnienie dróg oddechowych:

Ułożenie poszkodowanego na plecach na twardej, płaskiej powierzchni.
Odchylenie głowy do tyłu i uniesienie żuchwy (rękoczyn czoło-żuchwa).
Usunięcie widocznych ciał obcych z jamy ustnej.

Krok 5 – Ocena oddechu (maksymalnie 10 sekund):

Metoda „widzę, słyszę, czuję".
Brak prawidłowego oddechu lub oddech agonalny → NZK → rozpoczęcie RKO.

Krok 6 – Rozpoczęcie RKO – 30 uciśnięć klatki piersiowej:

Uklęknięcie obok poszkodowanego.
Umieszczenie nadgarstka jednej ręki na środku klatki piersiowej (dolna połowa mostka).
Umieszczenie nadgarstka drugiej ręki na pierwszej ręce.
Splecenie palców obu rąk (palce nie dotykają klatki piersiowej).
Wyprostowane ramiona, barki bezpośrednio nad dłońmi.
Uciskanie klatki piersiowej:
- Głębokość: 5–6 cm (nie więcej niż 6 cm).
- Częstotliwość: 100–120 uciśnięć na minutę.
- Pełne rozprężenie klatki piersiowej po każdym uciśnięciu.
- Minimalizacja przerw między uciśnięciami.
Wykonanie 30 uciśnięć.

Krok 7 – 2 oddechy ratunkowe:

Udrożnienie dróg oddechowych (rękoczyn czoło-żuchwa).
Zaciśnięcie skrzydełek nosa poszkodowanego.
Objęcie ust poszkodowanego swoimi ustami (lub użycie maseczki do RKO).
Wdmuchnięcie powietrza przez 1 sekundę – widoczne uniesienie klatki piersiowej.
Odczekanie na opadnięcie klatki piersiowej.
Powtórzenie drugiego oddechu.
Jeśli oddech ratunkowy nie powoduje uniesienia klatki piersiowej – sprawdzenie udrożnienia dróg oddechowych, ponowna próba.
Jeśli mimo dwóch prób klatka piersiowa nie unosi się – powrót do uciśnięć klatki piersiowej.

Krok 8 – Kontynuacja cykli 30:2:

Kontynuacja cykli 30 uciśnięć : 2 oddechy.
Minimalizacja przerw między uciśnięciami – przerwa na oddechy ratunkowe nie powinna przekraczać 10 sekund.
Rotacja ratowników co 2 minuty (co 5 cykli 30:2) – zmęczenie ratownika obniża jakość RKO.
Kontynuacja RKO do czasu:
- Przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego i przejęcia akcji.
- Powrotu oznak życia u poszkodowanego (prawidłowy oddech, ruch, reakcja).
- Całkowitego wyczerpania ratownika (jeśli nie ma zmiany).
- Polecenia zaprzestania RKO przez lekarza.

Krok 9 – Użycie AED (jeśli dostępny):

Włączenie AED i postępowanie zgodnie z poleceniami głosowymi.
Naklejenie elektrod zgodnie ze schematem.
Analiza rytmu – NIE dotykać poszkodowanego podczas analizy.
Jeśli AED zaleca defibrylację – upewnienie się, że nikt nie dotyka poszkodowanego, naciśnięcie przycisku defibrylacji.
Natychmiastowe wznowienie RKO po defibrylacji – bez ponownej oceny rytmu.
Kontynuacja RKO i postępowanie zgodnie z poleceniami AED.

Specyfika BLS u dorosłych w środowisku szkolnym

W środowisku szkolnym „dorośli" to nauczyciele, personel administracyjny i obsługi, rodzice, opiekunowie wycieczek. NZK u dorosłych jest najczęściej spowodowany migotaniem komór w przebiegu choroby wieńcowej, kardiomiopatii lub zaburzeń rytmu. Dlatego:

Defibrylacja jest kluczowa – AED musi być dostępny jak najszybciej.
RKO z oddechami ratunkowymi (30:2) jest zalecane dla przeszkolonych ratowników.
Jeśli higienistka nie jest w stanie lub nie chce wykonywać oddechów ratunkowych – RKO samymi uciśnięciami klatki piersiowej (hands-only CPR) jest lepsze niż brak RKO.
U dorosłych z NZK spowodowanym utonięciem, zadławieniem lub zatruciem – oddechy ratunkowe mają większe znaczenie.

6.2.1.4. Algorytm BLS u dzieci (1 rok – puberty) – 15 uciśnięć : 2 oddechy (dla ratowników przeszkolonych)

Różnice między BLS u dorosłych a BLS u dzieci

Algorytm BLS u dzieci różni się od algorytmu dorosłych w kilku kluczowych aspektach, wynikających z odmiennej patofizjologii NZK u dzieci:

NZK u dzieci jest najczęściej wtórne do niewydolności oddechowej, nie do pierwotnego zaburzenia rytmu serca.
Oddechy ratunkowe mają większe znaczenie u dzieci niż u dorosłych.
Stosunek uciśnięć do oddechów: 15:2 dla ratowników przeszkolonych (w porównaniu z 30:2 u dorosłych).
Głębokość uciśnięć: około 1/3 przednio-tylnego wymiaru klatki piersiowej (około 5 cm u dzieci).
Technika uciśnięć: jedna ręka (u mniejszych dzieci) lub dwie ręce (u większych dzieci).
Priorytet: 5 oddechów ratunkowych na początku RKO (u dorosłych – od razu uciśnięcia).

Algorytm BLS u dzieci – krok po kroku

Krok 1 – Ocena bezpieczeństwa:

Jak u dorosłych.

Krok 2 – Sprawdzenie reakcji:

Delikatne potrząśnięcie za ramiona, zawołanie po imieniu.
U młodszych dzieci: delikatne klepnięcie, potrząśnięcie.
Brak reakcji → przejście do kroku 3.

Krok 3 – Udrożnienie dróg oddechowych i ocena oddechu:

Udrożnienie dróg oddechowych: odchylenie głowy do tyłu i uniesienie żuchwy.
U dzieci: odchylenie głowy do tyłu jest mniejsze niż u dorosłych (szyja dziecka jest bardziej wiotka, nadmierne odchylenie może zamknąć drogi oddechowe).
Ocena oddechu: metoda „widzę, słyszę, czuję", maksymalnie 10 sekund.
Brak prawidłowego oddechu lub oddech agonalny → NZK.

Krok 4 – Wezwanie pomocy:

Jeśli w pobliżu jest druga osoba – polecenie: „Zadzwoń pod 112 i przynieś AED!"
Jeśli higienistka jest sama z dzieckiem:
- Jeśli NZK jest prawdopodobnie spowodowane przyczyną kardiologiczną (nagły upadek, brak wcześniejszych objawów) – najpierw wezwanie pomocy (112), potem RKO.
- Jeśli NZK jest prawdopodobnie spowodowane przyczyną oddechową (utonięcie, zadławienie, astma) – najpierw 5 oddechów ratunkowych i 1 minuta RKO, potem wezwanie pomocy.
- W praktyce szkolnej, jeśli higienistka jest sama – najpierw krzyk o pomoc, potem RKO. Jeśli nikt nie przychodzi – po 1 minucie RKO wezwanie 112.

Krok 5 – 5 oddechów ratunkowych na początku:

Udrożnienie dróg oddechowych.
Podanie 5 oddechów ratunkowych (wentylacji).
Każdy oddech: wdmuchnięcie powietrza przez 1 sekundę, widoczne uniesienie klatki piersiowej.
U dzieci: objęcie ust i nosa dziecka swoimi ustami (u młodszych dzieci) lub objęcie samych ust z zaciśnięciem nosa (u starszych dzieci).
Jeśli oddech nie powoduje uniesienia klatki piersiowej – sprawdzenie udrożnienia, ponowna próba.

Krok 6 – Ocena oznak krążenia (maksymalnie 10 sekund):

Sprawdzenie tętna na tętnicy szyjnej lub udowej.
Sprawdzenie oznak życia: ruch, kaszel, prawidłowy oddech.
Brak oznak krążenia → rozpoczęcie uciśnięć klatki piersiowej.

Krok 7 – Uciśnięcia klatki piersiowej – 15 uciśnięć:

Uklęknięcie obok dziecka.
Technika uciśnięć:
- U mniejszych dzieci (1–8 lat): nadgarstek jednej ręki na dolnej połowie mostka, druga ręka na czole dziecka utrzymuje odchylenie głowy.
- U większych dzieci (powyżej 8 lat lub powyżej 25 kg): dwie ręce splecione, jak u dorosłych.
Uciskanie klatki piersiowej:
- Głębokość: około 1/3 przednio-tylnego wymiaru klatki piersiowej (około 5 cm).
- Częstotliwość: 100–120 uciśnięć na minutę.
- Pełne rozprężenie klatki piersiowej po każdym uciśnięciu.
Wykonanie 15 uciśnięć.

Krok 8 – 2 oddechy ratunkowe:

Jak w kroku 5.
Podanie 2 oddechów ratunkowych.

Krok 9 – Kontynuacja cykli 15:2:

Kontynuacja cykli 15 uciśnięć : 2 oddechy.
Rotacja ratowników co 2 minuty.
Kontynuacja do czasu przyjazdu pogotowia, powrotu oznak życia lub wyczerpania ratownika.

Krok 10 – Użycie AED (jeśli dostępny):

Włączenie AED.
U dzieci 1–8 lat: elektrody pediatryczne lub tryb pediatryczny (jeśli dostępny).
Jeśli brak elektrod pediatrycznych – elektrody dorosłych (jedna na przedniej ścianie klatki piersiowej, druga na plecach – aby elektrody nie stykały się ze sobą).
Postępowanie zgodnie z poleceniami głosowymi AED.

Specyfika BLS u dzieci w środowisku szkolnym

W środowisku szkolnym „dzieci" to uczniowie od 1. roku życia (żłobek, przedszkole) do okresu dojrzewania. Najczęstsze przyczyny NZK u dzieci w szkole:

Zadławienie – podczas posiłków, zabaw małymi przedmiotami.
Utonięcie – podczas zajęć na basenie, wycieczek nad wodę.
Ciężki atak astmy – status astmaticus.
Anafilaksja – ciężka reakcja alergiczna.
Uraz – uraz głowy, krwotok.
Nagłe zdarzenie kardiologiczne – rzadko, ale możliwe (kardiomiopatia przerostowa, zespół długiego QT).

Higienistka musi pamiętać, że u dzieci oddechy ratunkowe mają kluczowe znaczenie – bez nich RKO jest mniej skuteczne, ponieważ przyczyna NZK jest najczęściej oddechowa. Dlatego algorytm 15:2 jest zalecany dla przeszkolonych ratowników. Jeśli higienistka nie jest w stanie wykonywać oddechów ratunkowych – RKO samymi uciśnięciami jest lepsze niż brak RKO, ale powinna starać się podać oddechy ratunkowe.

6.2.1.5. Algorytm BLS u niemowląt (<1 rok) – technika dwoma kciukami lub dwoma palcami

Różnice anatomiczne i fizjologiczne niemowląt

Niemowlęta (dzieci poniżej 1. roku życia) mają szereg cech anatomicznych i fizjologicznych, które wpływają na technikę RKO:

Głowa jest duża w stosunku do ciała, szyja jest krótka i wiotka.
Język jest duży w stosunku do jamy ustnej – łatwo o niedrożność dróg oddechowych.
Krtań jest położona wyżej i bardziej do przodu niż u dorosłych.
Tchawica jest wąska i miękka – łatwo o jej zamknięcie przez nadmierne odchylenie głowy.
Klatka piersiowa jest miękka, podatna – mniejsza siła potrzebna do uciśnięć.
Serce jest małe, położone bardziej poziomo.
NZK u niemowląt jest najczęściej spowodowane niewydolnością oddechową, SIDS (zespołem nagłej śmierci łóżeczkowej), zadławieniem, infekcją.

Algorytm BLS u niemowląt – krok po kroku

Krok 1 – Ocena bezpieczeństwa:

Jak u dorosłych i dzieci.

Krok 2 – Sprawdzenie reakcji:

Delikatne klepnięcie w stopę niemowlęcia.
Zawołanie, delikatne potrząśnięcie.
Brak reakcji → przejście do kroku 3.

Krok 3 – Udrożnienie dróg oddechowych:

Ułożenie niemowlęcia na plecach na twardej, płaskiej powierzchni.
Pozycja neutralna głowy – NIE odchylenie do tyłu jak u dorosłych.
Delikatne uniesienie żuchwy – wysunięcie żuchwy do przodu.
Usunięcie widocznych ciał obcych z jamy ustnej.

Krok 4 – Ocena oddechu (maksymalnie 10 sekund):

Pochylenie się nad twarzą niemowlęcia.
Metoda „widzę, słyszę, czuję".
Brak prawidłowego oddechu → NZK.

Krok 5 – Wezwanie pomocy:

Jeśli w pobliżu jest druga osoba – polecenie wezwania 112 i przyniesienia AED.
Jeśli higienistka jest sama – krzyk o pomoc, potem RKO. Po 1 minucie RKO – wezwanie 112.

Krok 6 – 5 oddechów ratunkowych na początku:

Udrożnienie dróg oddechowych (pozycja neutralna).
Objęcie ust i nosa niemowlęcia swoimi ustami.
Wdmuchnięcie powietrza przez 1 sekundę – widoczne uniesienie klatki piersiowej.
Objętość oddechu: niewielka – tylko tyle, aby klatka piersiowa się uniosła. NIE wdmuchiwać zbyt dużo powietrza – ryzyko uszkodzenia płuc i żołądka.
Podanie 5 oddechów ratunkowych.

Krok 7 – Ocena oznak krążenia (maksymalnie 10 sekund):

Sprawdzenie tętna na tętnicy ramiennej (po wewnętrznej stronie ramienia).
Brak oznak krążenia → rozpoczęcie uciśnięć.

Krok 8 – Uciśnięcia klatki piersiowej – technika:

Technika dwoma kciukami (preferowana, jeśli dwóch ratowników):

Obie ręce obejmują klatkę piersiową niemowlęcia od dołu.
Kciuki obu rąk umieszczone na dolnej połowie mostka (poniżej linii łączącej sutki, na szerokość jednego palca poniżej).
Pozostałe palce obu rąk podtrzymują plecy niemowlęcia.
Uciskanie klatki piersiowej kciukami.
Głębokość: około 1/3 przednio-tylnego wymiaru klatki piersiowej (około 4 cm).
Częstotliwość: 100–120 uciśnięć na minutę.

Technika dwoma palcami (jeśli jeden ratownik):

Dwa palce (wskazujący i środkowy) jednej ręki umieszczone na dolnej połowie mostka.
Druga ręka podtrzymuje głowę i szyję niemowlęcia.
Uciskanie klatki piersiowej dwoma palcami.
Głębokość i częstotliwość jak wyżej.

Krok 9 – Cykle 15:2:

15 uciśnięć : 2 oddechy ratunkowe.
Oddechy ratunkowe: objęcie ust i nosa niemowlęcia, delikatne wdmuchnięcie powietrza.
Kontynuacja cykli 15:2.

Krok 10 – Użycie AED:

AED u niemowląt poniżej 1 roku życia: elektrody pediatryczne (jeśli dostępne) lub elektrody dorosłych umieszczone w konfiguracji przednio-tylnej (jedna na przedniej ścianie klatki piersiowej, druga na plecach).
Postępowanie zgodnie z poleceniami AED.

Specyfika BLS u niemowląt w środowisku szkolnym

W środowisku szkolnym niemowlęta mogą znajdować się w żłobkach szkolnych, przedszkolach przy szkołach, lub jako rodzeństwo uczniów. Najczęstsze przyczyny NZK u niemowląt w szkole:

Zadławienie – małe przedmioty, jedzenie.
SIDS – zespół nagłej śmierci łóżeczkowej (w żłobku).
Infekcje dróg oddechowych – zapalenie oskrzelików, zapalenie płuc.
Uraz – upadek z wysokości.

Higienistka musi pamiętać, że technika RKO u niemowląt wymaga delikatności – klatka piersiowa jest miękka, siła uciśnięć musi być dostosowana. Jednocześnie RKO musi być skuteczne – zbyt delikatne uciśnięcia nie zapewniają przepływu krwi. Zasada: uciskać na głębokość 1/3 wymiaru klatki piersiowej, z częstotliwością 100–120/min.

6.2.1.6. Częstotliwość uciśnięć – 100–120/min, głębokość – 5–6 cm u dorosłych, 1/3 głębokości klatki u dzieci

Częstotliwość uciśnięć klatki piersiowej

Częstotliwość uciśnięć klatki piersiowej jest jednym z kluczowych parametrów jakości RKO. Zalecana częstotliwość wynosi 100–120 uciśnięć na minutę dla wszystkich grup wiekowych – dorosłych, dzieci i niemowląt.

Dlaczego 100–120/min?

Poniżej 100/min: zbyt wolne uciśnięcia nie zapewniają wystarczającego przepływu krwi przez mózg i serce.
Powyżej 120/min: zbyt szybkie uciśnięcia nie pozwalają na pełne rozprężenie klatki piersiowej i napełnienie serca krwią między uciśnięciami.
Zakres 100–120/min zapewnia optymalny kompromis między przepływem krwi a napełnianiem serca.

Jak utrzymać prawidłową częstotliwość?

Rytmiczne uciśnięcia w tempie piosenki „Stayin' Alive" (Bee Gees) – około 104 uderzenia na minutę.
Inne piosenki o odpowiednim tempie: „Yellow Submarine" (Beatles), „I Will Survive" (Gloria Gaynor).
W praktyce: liczenie „raz-dwa-trzy-cztery..." w tempie około 2 uciśnięcia na sekundę.
Regularne ćwiczenia na fantomie z metronomem lub aplikacją treningową.

Głębokość uciśnięć klatki piersiowej

Głębokość uciśnięć jest drugim kluczowym parametrem jakości RKO. Zbyt płytkie uciśnięcia nie zapewniają przepływu krwi, zbyt głębokie mogą powodować urazy (złamania żeber, uszkodzenie narządów wewnętrznych).

Grupa wiekowa	Głębokość uciśnięć	Technika
Dorośli	5–6 cm (nie więcej niż 6 cm)	Dwie ręce splecione
Dzieci (1 rok – puberty)	Około 1/3 wymiaru przednio-tylnego klatki (ok. 5 cm)	Jedna lub dwie ręce
Niemowlęta (<1 rok)	Około 1/3 wymiaru przednio-tylnego klatki (ok. 4 cm)	Dwa kciuki lub dwa palce

Dlaczego 1/3 wymiaru klatki u dzieci?

Klatka piersiowa dziecka jest mniejsza i bardziej podatna niż dorosłego.
Stała głębokość (np. 5 cm) mogłaby być zbyt duża dla małego dziecka lub zbyt mała dla dużego nastolatka.
Zasada 1/3 wymiaru przednio-tylnego dostosowuje głębokość do wielkości dziecka.

Pełne rozprężenie klatki piersiowej

Po każdym uciśnięciu klatka piersiowa musi wrócić do pozycji wyjściowej (pełne rozprężenie). Jest to niezbędne, ponieważ:

Podczas rozprężenia klatki piersiowej serce napełnia się krwią.
Bez pełnego rozprężenia serce nie napełnia się prawidłowo, co zmniejsza objętość krwi wyrzucanej przy kolejnym uciśnięciu.
„Opieranie się" na klatce piersiowej między uciśnięciami (niepełne rozprężenie) jest częstym błędem, który znacząco obniża jakość RKO.

Jak zapewnić pełne rozprężenie?

Po każdym uciśnięciu – całkowite zwolnienie nacisku na klatkę piersiową.
Dłonie pozostają na klatce piersiowej (nie odrywanie rąk), ale bez nacisku.
Unikanie „opierania się" na klatce piersiowej między uciśnięciami.

Najczęstsze błędy techniczne w uciskaniu klatki piersiowej

Zbyt płytkie uciśnięcia: Ratownik boi się złamać żebra. W rzeczywistości złamanie żebra podczas RKO jest powikłaniem akceptowalnym – lepsze złamane żebro niż śmierć poszkodowanego.
Zbyt głębokie uciśnięcia: Ryzyko uszkodzenia narządów wewnętrznych. Szczególnie u dzieci – dostosowanie siły do wielkości klatki piersiowej.
Zbyt wolne uciśnięcia: Poniżej 100/min.
Zbyt szybkie uciśnięcia: Powyżej 120/min, bez pełnego rozprężenia.
Niepełne rozprężenie: „Opieranie się" na klatce piersiowej.
Przerwy w uciskaniu: Długie przerwy na oddechy ratunkowe, na sprawdzenie tętna, na „odpoczynek".
Nieprawidłowa pozycja rąk: Zbyt wysoko (na mostku górnym), zbyt nisko (na wyrostku mieczykowatym), zbyt bocznie (na żebrach).

Monitorowanie jakości RKO

W warunkach szpitalnych jakość RKO może być monitorowana za pomocą urządzeń do pomiaru głębokości i częstotliwości uciśnięć, kapnografii (ETCO₂) i inwazyjnego pomiaru ciśnienia tętniczego. W warunkach szkolnych higienistka musi polegać na własnych umiejętnościach i regularnym ćwiczeniu.

Zalecenia dotyczące utrzymania jakości RKO:

Regularne szkolenia na fantomie – minimum raz w roku.
Ćwiczenia z metronomem lub aplikacją treningową.
Rotacja ratowników co 2 minuty – zmęczenie obniża jakość RKO.
Wzajemna kontrola – drugi ratownik obserwuje i koryguje technikę.

6.2.1.7. Minimalizacja przerw w uciskach – ciągłość, rotacja ratowników co 2 minuty

Znaczenie ciągłości uciśnięć klatki piersiowej

Ciągłość uciśnięć klatki piersiowej jest jednym z najważniejszych czynników determinujących skuteczność RKO. Każda przerwa w uciskaniu powoduje spadek ciśnienia perfuzyjnego w tętnicach wieńcowych i mózgowych do zera. Po wznowieniu uciśnięć potrzeba kilku kolejnych uciśnięć, aby ciśnienie perfuzyjne powróciło do poziomu zapewniającego przepływ krwi. Oznacza to, że każda przerwa jest „stratą" czasu, w którym mózg i serce nie otrzymują krwi.

Badania wykazują, że:

Frakcja uciśnięć (stosunek czasu uciśnięć do całkowitego czasu RKO) powinna wynosić powyżej 80%.
Przerwy w uciśnięciach powinny być jak najkrótsze – maksymalnie 10 sekund na oddechy ratunkowe.
Przerwy dłuższe niż 10 sekund znacząco obniżają skuteczność RKO.

Źródła przerw w uciskach i sposoby ich minimalizacji

Przerwa na oddechy ratunkowe:

Czas: maksymalnie 10 sekund na 2 oddechy ratunkowe.
Minimalizacja: szybkie udrożnienie dróg oddechowych, przygotowanie do oddechów przed zakończeniem 30. (lub 15.) uciśnięcia.
Jeśli oddech ratunkowy nie powoduje uniesienia klatki piersiowej – nie powtarzać wielokrotnie, powrócić do uciśnięć.

Przerwa na analizę rytmu przez AED:

Czas: AED analizuje rytm przez kilka sekund – w tym czasie NIE wolno dotykać poszkodowanego.
Minimalizacja: szybkie naklejenie elektrod, włączenie AED jak najszybciej.

Przerwa na defibrylację:

Czas: kilka sekund na ładowanie i wyładowanie.
Minimalizacja: natychmiastowe wznowienie RKO po defibrylacji – bez ponownej oceny rytmu.

Przerwa na rotację ratowników:

Czas: maksymalnie 5 sekund na zmianę ratowników.
Minimalizacja: zmiana odbywa się w trakcie cyklu RKO, nowy ratownik jest gotowy do przejęcia.

Przerwa na sprawdzenie oznak życia:

Czas: nie częściej niż co 2 minuty, maksymalnie 10 sekund.
Minimalizacja: nie przerywać RKO na „sprawdzenie, czy już oddycha" co kilkanaście sekund.

Rotacja ratowników co 2 minuty

Badania wykazują, że jakość RKO pogarsza się po około 2 minutach ciągłego uciskania klatki piersiowej – ratownik ulega zmęczeniu, uciśnięcia stają się płytsze, wolniejsze, mniej regularne. Dlatego zaleca się rotację ratowników co 2 minuty (co 5 cykli 30:2 u dorosłych lub co 10 cykli 15:2 u dzieci).

Zasady rotacji:

Rotacja co 2 minuty, niezależnie od tego, czy ratownik czuje się zmęczony.
Zmiana odbywa się szybko – maksymalnie 5 sekund przerwy.
Nowy ratownik jest gotowy do przejęcia – klęka obok poszkodowanego, układa ręce na klatce piersiowej.
Stary ratownik przechodzi do roli wspomagającej – oddechy ratunkowe, obsługa AED, wezwanie pomocy.
Jeśli jest tylko jeden ratownik – kontynuuje RKO do czasu przyjazdu pogotowia lub wyczerpania.

Organizacja rotacji w środowisku szkolnym:

Higienistka rozpoczyna RKO.
Nauczyciel lub inny pracownik szkoły przejmuje RKO po 2 minutach.
Kolejna osoba obsługuje AED, wzywa pogotowie, kieruje ruchem.
Dyrekcja koordynuje działania, informuje rodziców, zabezpiecza pozostałych uczniów.
W miarę możliwości – rotacja co 2 minuty do czasu przyjazdu pogotowia.

Frakcja uciśnięć – cel powyżej 80%

Frakcja uciśnięć (ang. chest compression fraction, CCF) jest stosunkiem czasu, w którym wykonywane są uciśnięcia klatki piersiowej, do całkowitego czasu RKO. Cel: CCF powyżej 80%.

Przykład: Jeśli RKO trwa 10 minut, a uciśnięcia były wykonywane przez 8 minut i 30 sekund, to CCF = 85% – powyżej celu.

Czynniki obniżające CCF:

Długie przerwy na oddechy ratunkowe.
Długie przerwy na analizę rytmu przez AED.
Wielokrotne sprawdzanie tętna i oddechu.
Długie przerwy na rotację ratowników.
Opóźnienie w rozpoczęciu RKO.

Aspekt etyczny:

Ciągłość RKO jest wyrazem cnoty męstwa i wytrwałości. Higienistka, prowadząc RKO przez kilka lub kilkanaście minut, doświadcza ogromnego zmęczenia fizycznego i psychicznego. Mimo to nie może przerwać uciśnięć – każda sekunda przerwy to sekunda, w której mózg poszkodowanego nie otrzymuje krwi. W duchu miłości bliźniego, higienistka daje z siebie wszystko, do granic swoich możliwości, powierzając poszkodowanego Bogu i prosząc o siłę do wytrwania. Modlitwa wewnętrzna – krótkie akty strzeliste, „Jezu, ufam Tobie", „Maryjo, pomóż" – może być źródłem siły w tych dramatycznych chwilach.

6.2.1.8. Oddechy ratunkowe – sposób podania, zabezpieczenie dróg oddechowych, ochrona przed zakażeniem

Znaczenie oddechów ratunkowych w RKO

Oddechy ratunkowe (wentylacja) dostarczają tlen do płuc poszkodowanego, skąd jest on transportowany do krwi i narządów. W RKO u dorosłych z NZK spowodowanym migotaniem komór, krew jest początkowo wystarczająco natlenowana, dlatego uciśnięcia klatki piersiowej są ważniejsze niż oddechy. Jednak u dzieci, u których NZK jest najczęściej wtórne do niewydolności oddechowej, oddechy ratunkowe mają kluczowe znaczenie.

Technika oddechów ratunkowych – krok po kroku

Krok 1 – Udrożnienie dróg oddechowych:

Odchylenie głowy do tyłu i uniesienie żuchwy (rękoczyn czoło-żuchwa).
U niemowląt: pozycja neutralna, delikatne uniesienie żuchwy.
Usunięcie widocznych ciał obcych z jamy ustnej.

Krok 2 – Zabezpieczenie przed zakażeniem:

Użycie maseczki do RKO (maska z zaworem jednokierunkowym) – jeśli dostępna.
W przypadku braku maseczki – oddechy ratunkowe usta-usta.
W środowisku szkolnym maseczki do RKO powinny znajdować się w apteczce i w gabinecie higienistki.

Krok 3 – Podanie oddechu ratunkowego:

U dorosłych i starszych dzieci:

Zaciśnięcie skrzydełek nosa poszkodowanego kciukiem i palcem wskazującym ręki leżącej na czole.
Objęcie ust poszkodowanego swoimi ustami – szczelne, bez przeciekania powietrza.
Wdmuchnięcie powietrza przez 1 sekundę.
Obserwacja klatki piersiowej – powinna się unieść.
Odczekanie na opadnięcie klatki piersiowej (wydech pasywny).
Podanie drugiego oddechu.

U niemowląt:

Objęcie ust i nosa niemowlęcia swoimi ustami.
Wdmuchnięcie niewielkiej ilości powietrza przez 1 sekundę.
Obserwacja klatki piersiowej – powinna się unieść.
Objętość oddechu: niewielka – tylko tyle, aby klatka piersiowa się uniosła.

Krok 4 – Ocena skuteczności:

Jeśli oddech ratunkowy powoduje uniesienie klatki piersiowej – oddech jest skuteczny.
Jeśli klatka piersiowa nie unosi się – sprawdzenie udrożnienia dróg oddechowych, ponowna próba.
Jeśli mimo dwóch prób klatka piersiowa nie unosi się – powrót do uciśnięć klatki piersiowej (podejrzenie niedrożności dróg oddechowych).

Najczęstsze błędy w podawaniu oddechów ratunkowych

Zbyt duża objętość oddechu: Wdmuchiwanie zbyt dużej ilości powietrza powoduje rozdistansję żołądka, ryzyko wymiotów i zachłyśnięcia. Zasada: tylko tyle powietrza, aby klatka piersiowa się uniosła.
Zbyt szybki oddech: Wdmuchiwanie powietrza zbyt szybko powoduje turbulencje i zwiększa ryzyko rozdistansji żołądka. Zasada: 1 sekunda na oddech.
Nieszczelne objęcie ust: Powietrze ucieka bokami, oddech jest nieskuteczny. Zasada: szczelne objęcie ust poszkodowanego.
Brak udrożnienia dróg oddechowych: Bez odchylenia głowy i uniesienia żuchwy drogi oddechowe mogą być niedrożne. Zasada: najpierw udrożnienie, potem oddech.
Zbyt długa przerwa na oddechy: Przerwa dłuższa niż 10 sekund obniża skuteczność RKO. Zasada: maksymalnie 10 sekund na 2 oddechy.

Ochrona przed zakażeniem

Podczas oddechów ratunkowych usta-usta istnieje ryzyko przeniesienia zakażeń. W celu minimalizacji ryzyka:

Użycie maseczki do RKO z zaworem jednokierunkowym – zawór zapobiega kontaktowi z wydzielinami poszkodowanego.
W przypadku braku maseczki – oddechy ratunkowe usta-usta są zalecane, ponieważ korzyść z RKO przewyższa ryzyko zakażenia.
W środowisku szkolnym maseczki do RKO powinny znajdować się w apteczce, w gabinecie higienistki, przy AED.
Po RKO – umycie rąk, dezynfekcja, obserwacja własnego stanu zdrowia.
W przypadku kontaktu z krwią lub wydzielinami poszkodowanego – zgłoszenie zdarzenia, konsultacja lekarska.

Alternatywne metody wentylacji

W środowisku szkolnym, jeśli dostępny jest worek samorozprężalny (AMBU), higienistka może go użyć do wentylacji zamiast oddechów usta-usta. Technika worka AMBU jest opisana szczegółowo w rozdziale 6.2.4.2.

6.2.1.9. RKO bez oddechów ratunkowych (hands-only CPR) – kiedy stosować, skuteczność

Definicja i uzasadnienie RKO bez oddechów ratunkowych

RKO bez oddechów ratunkowych (ang. hands-only CPR, compression-only CPR) jest techniką resuscytacji, w której ratownik wykonuje wyłącznie ciągłe uciśnięcia klatki piersiowej, bez oddechów ratunkowych. Technika ta została opracowana jako odpowiedź na badania wykazujące, że:

W pierwszych minutach NZK u dorosłych (spowodowanego migotaniem komór) krew jest wystarczająco natlenowana.
Ciągłe uciśnięcia klatki piersiowej zapewniają minimalny, ale wystarczający przepływ krwi przez mózg i serce.
Przerwy na oddechy ratunkowe obniżają jakość RKO.
Wiele osób nie chce lub nie potrafi wykonywać oddechów ratunkowych – hands-only CPR zwiększa gotowość do podjęcia RKO.

Kiedy stosować hands-only CPR?

Dorośli z NZK prawdopodobnie kardiologicznym: Nagły upadek, brak wcześniejszych objawów, brak przyczyny oddechowej. W tym przypadku hands-only CPR jest równie skuteczne jak RKO z oddechami w pierwszych minutach.
Ratownik nieprzeszkolony lub niepewny: Jeśli higienistka nie jest pewna techniki oddechów ratunkowych lub nie ma maseczki do RKO – hands-only CPR jest lepsze niż brak RKO.
Ratownik nie chce wykonywać oddechów ratunkowych: Np. z powodu obawy przed zakażeniem, braku maseczki, niechęci do kontaktu z poszkodowanym. Hands-only CPR eliminuje tę barierę.
NZK u dorosłego spowodowany utonięciem, zadławieniem, zatruciem: W tym przypadku oddechy ratunkowe mają większe znaczenie, ale hands-only CPR jest lepsze niż brak RKO.

Kiedy NIE stosować hands-only CPR?

NZK u dzieci i niemowląt: U dzieci NZK jest najczęściej wtórne do niewydolności oddechowej. Oddechy ratunkowe mają kluczowe znaczenie. Hands-only CPR jest mniej skuteczne u dzieci – należy dążyć do wykonania oddechów ratunkowych.
NZK spowodowane utonięciem, zadławieniem, anafilaksją, ciężkim atakiem astmy: W tych przypadkach niedotlenienie jest przyczyną NZK i oddechy ratunkowe są niezbędne.
Ratownik przeszkolony i wyposażony w maseczkę do RKO: Jeśli higienistka jest przeszkolona i ma maseczkę – powinna wykonywać RKO z oddechami ratunkowymi (30:2 u dorosłych, 15:2 u dzieci).

Technika hands-only CPR

Uklęknięcie obok poszkodowanego.
Umieszczenie nadgarstków na środku klatki piersiowej (dolna połowa mostka).
Splecenie palców, wyprostowane ramiona.
Ciągłe uciśnięcia klatki piersiowej:
- Głębokość: 5–6 cm u dorosłych.
- Częstotliwość: 100–120 uciśnięć na minutę.
- Pełne rozprężenie klatki piersiowej po każdym uciśnięciu.
- Minimalizacja przerw – uciśnięcia ciągłe, bez przerw na oddechy.
Kontynuacja do czasu przyjazdu pogotowia, powrotu oznak życia lub wyczerpania ratownika.

Skuteczność hands-only CPR

Badania wykazują, że:

Hands-only CPR jest równie skuteczne jak RKO z oddechami w pierwszych 6–8 minutach NZK u dorosłych spowodowanego migotaniem komór.
Hands-only CPR jest lepsze niż brak RKO – zwiększa szansę przeżycia 2–3-krotnie.
Hands-only CPR jest łatwiejsze do nauczenia i zapamiętania niż RKO z oddechami.
Hands-only CPR zwiększa gotowość świadków do podjęcia RKO – eliminuje barierę „nie chcę robić oddechów usta-usta".

Hands-only CPR w środowisku szkolnym

W środowisku szkolnym hands-only CPR może być stosowane w przypadku NZK u dorosłego (nauczyciel, personel, rodzic) do czasu przyjazdu pogotowia lub przyniesienia AED. Higienistka powinna jednak dążyć do wykonania oddechów ratunkowych, jeśli jest przeszkolona i ma maseczkę do RKO – szczególnie jeśli NZK jest prawdopodobnie spowodowane przyczyną oddechową.

U dzieci hands-only CPR jest techniką awaryjną – stosowaną tylko wtedy, gdy higienistka nie jest w stanie wykonać oddechów ratunkowych. W każdym przypadku NZK u dziecka należy dążyć do podania oddechów ratunkowych, ponieważ przyczyna NZK jest najczęściej oddechowa.

Aspekt etyczny i duchowy:

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa jest jednym z najbardziej dramatycznych aktów, jakich może dokonać higienistka szkolna. Jest to walka o życie człowieka – dziecka, nastolatka, dorosłego – w sytuacji, gdy każda sekunda ma znaczenie. W tej walce higienistka nie jest sama – działa w imię miłości bliźniego, w duchu służby życiu, w obronie nienaruszalnej godności osoby ludzkiej.

W perspektywie chrześcijańskiej, ratowanie życia jest naśladowaniem Chrystusa, który przyszedł, „aby mieli życie i mieli je w obfitości" (J 10,10). Higienistka, prowadząc RKO, uczestniczy w dziele Chrystusa Dobrego Pasterza, który szuka zagubionej owcy, i Miłosiernego Samarytanina, który pochyla się nad cierpiącym. Każde uciśnięcie klatki piersiowej jest aktem miłości – konkretnym, fizycznym, wyrażonym w wysiłku, pocie, zmęczeniu.

Modlitwa w trakcie RKO – wewnętrzna, krótkie akty strzeliste – jest źródłem siły i pokoju. „Jezu, ufam Tobie", „Maryjo, módl się za nami", „Panie, daj mi siłę" – te słowa, wypowiadane w sercu, łączą wysiłek fizyczny z wysiłkiem duchowym, nadają sens każdemu uciśnięciu, każdemu oddechowi.

Jednocześnie higienistka musi być przygotowana na to, że nie każda resuscytacja kończy się sukcesem. Śmierć poszkodowanego pomimo prawidłowo prowadzonej RKO nie jest porażką higienistki – jest tajemnicą ludzkiego życia i śmierci, nad którą człowiek nie ma pełnej władzy. W takim momencie higienistka potrzebuje wsparcia – duchowego, emocjonalnego, wspólnotowego. Powierzenie poszkodowanego Bożemu miłosierdziu, modlitwa za zmarłego i jego rodzinę, rozmowa z duszpasterzem lub psychologiem – są niezbędne dla zachowania równowagi psychicznej i duchowej higienistki.

W tym sensie, resuscytacja krążeniowo-oddechowa nie jest tylko techniką medyczną – jest aktem wiary, nadziei i miłości. Jest wyrazem przekonania, że każde życie jest cenne, każda osoba jest obdarzona nienaruszalną godnością, a walka o życie – do ostatniej sekundy, do ostatniego uciśnięcia – jest moralnym obowiązkiem i przywilejem każdego, kto posiada wiedzę i umiejętności, aby tę walkę podjąć.