5.3. Współpraca z instytucjami zewnętrznymi

1. 5.3.1. Kontakt z Państwową Inspekcją Sanitarną (Sanepid)

5.3.1.1. Zakres kompetencji Sanepidu w placówkach oświatowych

• Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 338 z późn. zm.): Określa zakres kompetencji Sanepidu – w tym w placówkach oświatowych. Nie "opcja" – "prawo". Nie "zalecenie" – "obowiązek".
• Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1284 z późn. zm.): Określa kompetencje Sanepidu w zakresie chorób zakaźnych – w tym w placówkach oświatowych.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie warunków, jakie muszą spełniać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą – w odniesieniu do gabinetów profilaktyki zdrowotnej w szkołach.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków, jakie muszą spełniać szkoły i placówki – w zakresie warunków sanitarnych, higienicznych, bezpieczeństwa.

• Pomieszczenia szkolne: Sanepid kontroluje – sale lekcyjne, korytarze, szatnie, sanitariaty, stołówki, gabinety. Sprawdza: czystość, wentylację, oświetlenie, temperaturę, wilgotność, powierzchnię na ucznia.
• Wyposażenie: Sanepid kontroluje – meble (ławki, krzesła, biurka), wyposażenie sanitariatów (umywalki, toalety, mydło, ręczniki), wyposażenie stołówki (sprzęt kuchenny, naczynia, lodówki).
• Warunki higieniczne: Sanepid kontroluje – dostęp do wody pitnej, dostęp do mydła, dostęp do ręczników, dostęp do papieru toaletowego, czystość podłóg, czystość ścian, czystość okien.
• Warunki bezpieczeństwa: Sanepid kontroluje – stan techniczny budynku, stan instalacji (elektrycznej, wodnej, grzewczej), stan sprzętu (gaśnice, apteczki, oznakowanie).

• Stołówka szkolna: Sanepid kontroluje – kuchnię, magazyny, jadalnię, sprzęt kuchenny, naczynia, lodówki. Sprawdza: czystość, temperaturę przechowywania, daty ważności, kwalifikacje personelu.
• System HACCP: Sanepid kontroluje – wdrożenie systemu HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) w stołówce szkolnej. Sprawdza: procedury, dokumentację, szkolenia personelu.
• Jakość żywności: Sanepid kontroluje – jakość surowców, warunki przechowywania, warunki przygotowywania, warunki podawania. Sprawdza: daty ważności, temperaturę, czystość, kwalifikacje personelu.
• Personel kuchenny: Sanepid kontroluje – kwalifikacje personelu (książeczki sanitarno-epidemiologiczne), higienę osobistą, odzież roboczą, szkolenia.

• Gabinet profilaktyki zdrowotnej: Sanepid kontroluje – wyposażenie gabinetu, warunki higieniczne, dokumentację, kwalifikacje higienistki.
• Badania przesiewowe: Sanepid może kontrolować – prowadzenie badań przesiewowych (wzrok, słuch, postawa, BMI), dokumentację, skierowania.
• Edukacja zdrowotna: Sanepid może kontrolować – prowadzenie edukacji zdrowotnej, materiały, metody, kwalifikacje prowadzącego.

• Zgłaszanie chorób zakaźnych: Sanepid przyjmuje – zgłoszenia chorób zakaźnych (odra, świnka, różyczka, ospa wietrzna, grypa, COVID-19, norowirus). Nie "opcja" – "obowiązek". Nie "zalecenie" – "prawo".
• Dochodzenie epidemiologiczne: Sanepid prowadzi – dochodzenie epidemiologiczne w przypadku ogniska epidemicznego w szkole. Sprawdza: źródło, drogi szerzenia, kontakty, środki zapobiegawcze.
• Nadzór nad szczepieniami: Sanepid kontroluje – prowadzenie szczepień obowiązkowych, dokumentację, kwalifikacje personelu.
• Nadzór nad izolacją i kwarantanną: Sanepid kontroluje – prowadzenie izolacji i kwarantanny w przypadku chorób zakaźnych w szkole.

• Woda pitna: Sanepid kontroluje – jakość wody pitnej w szkole (badania bakteriologiczne, chemiczne). Sprawdza: czystość, skład, bezpieczeństwo.
• Środowisko: Sanepid kontroluje – stan środowiska wokół szkoły (hałas, zanieczyszczenie powietrza, zanieczyszczenie gleby). Sprawdza: normy, bezpieczeństwo, zagrożenia.

5.3.1.2. Tryb zgłaszania nieprawidłowości sanitarnych – kiedy i jak

• Higienistka ma obowiązek "zgłaszać" – nieprawidłowości sanitarne. Nie "ukrywać" – "zgłaszać". Nie "ignorować" – "informować". Nie "czekać" – "działać". Nie "bać się" – "służyć".
• Zgłaszanie nieprawidłowości nie jest "donosicielstwem" – jest "obowiązkiem moralnym". Nie "agresją" – "obroną". Nie "nietolerancją" – "miłością". Nie "szkodzeniem" – "chronieniem".

• Zagrożenie zdrowia: Gdy istnieje "bezpośrednie zagrożenie zdrowia" uczniów – np. brak wody pitnej, brak mydła, brak ogrzewania, zanieczyszczenie wody, zanieczyszczenie żywności.
• Naruszenie norm: Gdy istnieje "naruszenie norm sanitarnych" – np. zbyt mała powierzchnia na ucznia, zbyt niska temperatura, zbyt słabe oświetlenie, brak wentylacji.
• Brak kwalifikacji: Gdy istnieje "brak kwalifikacji" personelu – np. brak książeczki sanitarno-epidemiologicznej u personelu kuchennego, brak szkoleń.
• Brak dokumentacji: Gdy istnieje "brak dokumentacji" – np. brak dokumentacji HACCP, brak dokumentacji badań przesiewowych, brak dokumentacji szkoleń.
• Choroby zakaźne: Gdy istnieje "podejrzenie choroby zakaźnej" – np. odra, świnka, różyczka, ospa wietrzna, grypa, COVID-19, norowirus.

• Forma pisemna: Zgłoszenie jest "pisemne" – nie "ustne". Nie "na słowo" – "na piśmie". Nie "przez telefon" – "listem, e-mailem, przez system elektroniczny".
• Treść zgłoszenia:
  • Dane szkoły: Nazwa, adres, telefon, e-mail, NIP, REGON.
  • Dane zgłaszającego: Imię, nazwisko, stanowisko, telefon, e-mail.
  • Opis nieprawidłowości: Co, gdzie, kiedy, jak, kto, dlaczego. Nie "ogólnikowo" – "szczegółowo". Nie "coś jest nie tak" – "brak mydła w sanitariacie na parterze od 3 dni".
  • Dokumentacja: Zdjęcia, protokoły, notatki, wyniki badań. Nie "słowa" – "dowody". Nie "opis" – "fakty".
  • Prośba o interwencję: "Proszę o przeprowadzenie kontroli." "Proszę o wydanie opinii." "Proszę o nałożenie obowiązku naprawy."
• Adresat: Zgłoszenie jest "kierowane" – do właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej (powiatowej, wojewódzkiej). Nie "do kogokolwiek" – "do właściwej stacji". Nie "do centrali" – "do stacji powiatowej".
• Czas: Zgłoszenie jest "składane" – jak najszybciej. Nie "za miesiąc" – "dziś". Nie "gdy będzie czas" – "teraz". Nie "gdy się uzbiera" – "od razu".

• Krok 1 – Rozpoznanie: Higienistka "rozpoznaje" nieprawidłowość – obserwuje, dokumentuje, fotografuje. Nie "ignoruje" – "zauważa". Nie "czeka" – "działa".
• Krok 2 – Dokumentacja: Higienistka "dokumentuje" nieprawidłowość – zdjęcia, protokoły, notatki, wyniki badań. Nie "słowa" – "dowody". Nie "opis" – "fakty".
• Krok 3 – Zgłoszenie: Higienistka "zgłasza" nieprawidłowość – pisemnie, do właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej. Nie "ustnie" – "pisemnie". Nie "do kogokolwiek" – "do właściwej stacji".
• Krok 4 – Monitorowanie: Higienistka "monitoruje" – czy nieprawidłowość została naprawiona. Nie "zapomina" – "sprawdza". Nie "odpuszcza" – "pilnuje".
• Krok 5 – Ponowne zgłoszenie (jeśli nie naprawiono): Higienistka "zgłasza ponownie" – jeśli nieprawidłowość nie została naprawiona. Nie "odpuszcza" – "ponawia". Nie "rezygnuje" – "nalega".

5.3.1.3. Współpraca podczas kontroli – prawa i obowiązki szkoły

• Kontrola Sanepidu nie jest "karą" – jest "służbą". Nie "zagrożeniem" – "ochroną". Nie "wrogiem" – "partnerem". Nie "sądem" – "pomocą". Szkoła "współpracuje" – nie "broni się". Nie "ukrywa" – "pokazuje". Nie "boi się" – "ufa".

• Prawo do informacji: Szkoła ma prawo "wiedzieć" – kto kontroluje, co kontroluje, na jakiej podstawie, w jakim zakresie. Nie "nie wie" – "wie". Nie "nie rozumie" – "rozumie".
• Prawo do obecności: Szkoła ma prawo "być obecna" – podczas kontroli. Nie "nie ma dostępu" – "jest obecna". Nie "nie może wejść" – "może wejść".
• Prawo do wyjaśnień: Szkoła ma prawo "wyjaśniać" – nieprawidłowości, okoliczności, przyczyny. Nie "nie może mówić" – "może mówić". Nie "nie ma prawa" – "ma prawo".
• Prawo do odwołania: Szkoła ma prawo "odwołać się" – od decyzji Sanepidu. Nie "nie może" – "może". Nie "nie ma prawa" – "ma prawo".
• Prawo do czasu: Szkoła ma prawo "do czasu" – na naprawę nieprawidłowości. Nie "natychmiast" – "w rozsądnym terminie". Nie "dziś" – "w ciągu 7 dni".

• Obowiązek udostępnienia: Szkoła ma obowiązek "udostępnić" – pomieszczenia, dokumentację, wyposażenie. Nie "ukrywać" – "pokazywać". Nie "odmawiać" – "udostępniać".
• Obowiązek współpracy: Szkoła ma obowiązek "współpracować" – z kontrolerami. Nie "utrudniać" – "ułatwiać". Nie "ignorować" – "odpowiadać".
• Obowiązek informowania: Szkoła ma obowiązek "informować" – o nieprawidłowościach, o naprawach, o zmianach. Nie "ukrywać" – "informować". Nie "milczeć" – "mówić".
• Obowiązek naprawy: Szkoła ma obowiązek "naprawić" – nieprawidłowości. Nie "ignorować" – "naprawiać". Nie "odkładać" – "działać".
• Obowiązek dokumentacji: Szkoła ma obowiązek "dokumentować" – kontrole, nieprawidłowości, naprawy. Nie "na pamięć" – "na piśmie". Nie "ustnie" – "pisemnie".

• Dokumentacja: Szkoła "przygotowuje" – dokumentację (książeczki sanitarno-epidemiologiczne, dokumentację HACCP, protokoły kontroli, wyniki badań). Nie "na ostatnią chwilę" – "z wyprzedzeniem". Nie "w pośpiechu" – "spokojnie".
• Pomieszczenia: Szkoła "przygotowuje" – pomieszczenia (sprzątanie, wietrzenie, sprawdzanie wyposażenia). Nie "na ostatnią chwilę" – "z wyprzedzeniem". Nie "w pośpiechu" – "spokojnie".
• Personel: Szkoła "informuje" – personel o kontroli. Nie "zaskakuje" – "informuje". Nie "w ostatniej chwili" – "z wyprzedzeniem".
• Obecność: Szkoła "zapewnia" – obecność osoby odpowiedzialnej (dyrektor, higienistka, kierownik gospodarczy). Nie "nikogo" – "kogoś". Nie "przypadkową osobę" – "osobę odpowiedzialną".

• Rozpoczęcie: Kontroler "przedstawia się" – imię, nazwisko, stanowisko, numer legitymacji. Szkoła "sprawdza" – tożsamość, uprawnienia. Nie "wpuszcza bez sprawdzenia" – "sprawdza".
• Przebieg: Kontroler "kontroluje" – pomieszczenia, dokumentację, wyposażenie. Szkoła "towarzyszy" – nie "przeszkadza", nie "utrudnia", nie "ukrywa".
• Protokół: Kontroler "sporządza" – protokół kontroli. Szkoła "czyta" – protokół, sprawdza, podpisuje (lub odmawia podpisu z uzasadnieniem). Nie "podpisuje bez czytania" – "czyta i podpisuje".
• Zalecenia: Kontroler "wydaje" – zalecenia, decyzje, nakazy. Szkoła "przyjmuje" – zalecenia, naprawia, dokumentuje. Nie "ignoruje" – "naprawia". Nie "odkłada" – "działa".

5.3.1.4. Postępowanie w przypadku ognisk epidemicznych – koordynacja z Sanepidem

• Ognisko epidemiczne to "wystąpienie dwóch lub więcej przypadków tej samej choroby zakaźnej w określonym czasie i miejscu". Nie "jeden przypadek" – "dwa lub więcej". Nie "przypadek" – "ognisko". Nie "incydent" – "epidemia".
• W szkole: np. dwa przypadki ospy wietrznej w jednej klasie w ciągu 2 tygodni, trzy przypadki grypy w jednej klasie w ciągu tygodnia, pięć przypadków norowirusa w stołówce w ciągu 3 dni.

• Higienistka "rozpoznaje" – objawy choroby zakaźnej u ucznia. Nie "ignoruje" – "zauważa". Nie "czeka" – "działa".
• Przykłady objawów: gorączka, wysypka, kaszel, biegunka, wymioty, bóle głowy, bóle mięśni, zmęczenie.
• Higienistka "izoluje" – ucznia z objawami. Nie "zostawia w klasie" – "izoluje". Nie "czeka" – "działa".

• Higienistka "zgłasza" – podejrzenie choroby zakaźnej. Nie "czeka" – "zgłasza". Nie "ignoruje" – "informuje".
• Zgłoszenie: do dyrektora, do rodziców, do Sanepidu (w przypadku chorób zakaźnych podlegających zgłoszeniu).
• Forma: pisemna (e-mail, list) lub telefoniczna (w przypadku pilnym). Nie "ustna" – "pisemna". Nie "na słowo" – "na piśmie".

• Higienistka "izoluje" – ucznia z objawami. Nie "zostawia w klasie" – "izoluje". Nie "czeka" – "działa".
• Izolacja: w gabinecie higienistki, w wydzielonym pomieszczeniu, z dostępem do wody, mydła, ręczników.
• Czas: do czasu przybycia rodziców lub pogotowia. Nie "zostawia samego" – "towarzyszy". Nie "ignoruje" – "opiekuje się".

• Higienistka "koordynuje" – z Sanepidem. Nie "sama" – "z Sanepidem". Nie "ignoruje" – "współpracuje".
• Koordynacja: zgłoszenie, dochodzenie epidemiologiczne, identyfikacja kontaktów, środki zapobiegawcze.
• Forma: pisemna (e-mail, list) lub telefoniczna (w przypadku pilnym). Nie "ustna" – "pisemna". Nie "na słowo" – "na piśmie".

• Higienistka "identyfikuje" – kontakty ucznia z objawami. Nie "ignoruje" – "identyfikuje". Nie "czeka" – "działa".
• Kontakty: uczniowie z tej samej klasy, nauczyciele, personel, rodzeństwo.
• Forma: lista kontaktów, z imionami, nazwiskami, klasami, telefonami. Nie "na pamięć" – "na piśmie". Nie "ustnie" – "pisemnie".

• Higienistka "wdraża" – środki zapobiegawcze. Nie "ignoruje" – "wdraża". Nie "czeka" – "działa".
• Środki: dezynfekcja pomieszczeń, wietrzenie, izolacja, kwarantanna, szczepienia (jeśli dostępne).
• Forma: pisemna (protokół, instrukcja) lub ustna (w przypadku pilnym). Nie "na słowo" – "na piśmie". Nie "ustnie" – "pisemnie".

• Higienistka "informuje" – rodziców, nauczycieli, personel. Nie "ukrywa" – "informuje". Nie "milczy" – "mówi".
• Informacja: co się stało, co robić, jak chronić, kiedy wrócić do szkoły.
• Forma: pisemna (e-mail, list, dziennik elektroniczny) lub ustna (w przypadku pilnym). Nie "ustna" – "pisemna". Nie "na słowo" – "na piśmie".

• Higienistka "monitoruje" – sytuację. Nie "zapomina" – "monitoruje". Nie "odpuszcza" – "pilnuje".
• Monitorowanie: liczba nowych przypadków, stan zdrowia uczniów, skuteczność środków zapobiegawczych.
• Forma: pisemna (raport, protokół) lub ustna (w przypadku pilnym). Nie "na pamięć" – "na piśmie". Nie "ustnie" – "pisemnie".

• Higienistka "zamyka" – ognisko epidemiczne. Nie "zapomina" – "zamyka". Nie "odpuszcza" – "kończy".
• Zakończenie: brak nowych przypadków przez określony czas (zależnie od choroby), potwierdzenie przez Sanepid.
• Forma: pisemna (protokół, raport) lub ustna (w przypadku pilnym). Nie "na pamięć" – "na piśmie". Nie "ustnie" – "pisemnie".

5.3.1.5. Uzyskiwanie opinii i zaświadczeń sanitarnych

• Opinie i zaświadczenia sanitarne są "dokumentami" – nie "formalnościami". Nie "papierami" – "świadectwami". Nie "biurokracją" – "ochroną". Nie "przeszkodą" – "gwarancją".
• Higienistka "uzyskuje" – opinie i zaświadczenia. Nie "ignoruje" – "uzyskuje". Nie "czeka" – "działa". Nie "zapomina" – "pilnuje".

• Opinia sanitarna o warunkach lokalowych: Sanepid wydaje – opinię o warunkach lokalowych szkoły (sale, korytarze, sanitariaty, stołówka). Nie "opcja" – "obowiązek". Nie "zalecenie" – "prawo".
• Opinia sanitarna o wyposażeniu: Sanepid wydaje – opinię o wyposażeniu szkoły (meble, sprzęt, wyposażenie sanitariatów). Nie "opcja" – "obowiązek". Nie "zalecenie" – "prawo".
• Opinia sanitarna o stołówce: Sanepid wydaje – opinię o stołówce szkolnej (kuchnia, magazyny, jadalnia, sprzęt). Nie "opcja" – "obowiązek". Nie "zalecenie" – "prawo".
• Zaświadczenie o kwalifikacjach personelu: Sanepid wydaje – zaświadczenie o kwalifikacjach personelu (książeczki sanitarno-epidemiologiczne, szkolenia). Nie "opcja" – "obowiązek". Nie "zalecenie" – "prawo".
• Zaświadczenie o jakości wody: Sanepid wydaje – zaświadczenie o jakości wody pitnej w szkole. Nie "opcja" – "obowiązek". Nie "zalecenie" – "prawo".
• Zaświadczenie o braku przeciwwskazań: Sanepid wydaje – zaświadczenie o braku przeciwwskazań do prowadzenia działalności (np. stołówki, gabinetu). Nie "opcja" – "obowiązek". Nie "zalecenie" – "prawo".

• Wniosek: Higienistka "składa" – wniosek o wydanie opinii/zaświadczenia. Nie "czeka" – "składa". Nie "ignoruje" – "działa".
• Forma: Wniosek jest "pisemny" – nie "ustny". Nie "na słowo" – "na piśmie". Nie "przez telefon" – "listem, e-mailem, przez system elektroniczny".
• Treść wniosku:
  • Dane szkoły: Nazwa, adres, telefon, e-mail, NIP, REGON.
  • Dane wnioskodawcy: Imię, nazwisko, stanowisko, telefon, e-mail.
  • Przedmiot wniosku: O co wnioskuję (opinia o warunkach lokalowych, zaświadczenie o kwalifikacjach, zaświadczenie o jakości wody).
  • Uzasadnienie: Dlaczego wnioskuję (nowa szkoła, remont, zmiana personelu, kontrola).
  • Załączniki: Dokumenty, zdjęcia, protokoły, wyniki badań.
• Czas: Wniosek jest "składany" – z wyprzedzeniem. Nie "na ostatnią chwilę" – "z wyprzedzeniem". Nie "w pośpiechu" – "spokojnie".
• Opłata: Wniosek może wymagać "opłaty" – zależnie od rodzaju opinii/zaświadczenia. Nie "za darmo" – "za opłatą". Nie "bez kosztów" – "za opłatą".

• Miejsce: Opinie i zaświadczenia są "przechowywane" – w bezpiecznym miejscu. Nie "na biurku" – "w zamkniętej szafie". Nie "w otwartym folderze" – "w zaszyfrowanym folderze".
• Czas: Opinie i zaświadczenia są "przechowywane" – przez okres wymagany przepisami (zwykle 5-10 lat). Nie "rok" – "5-10 lat". Nie "na zawsze" – "5-10 lat".
• Dostęp: Opinie i zaświadczenia są "dostępne" – dla uprawnionych osób (dyrektor, higienistka, Sanepid, kuratorium). Nie "dla wszystkich" – "dla uprawnionych". Nie "publiczne" – "prywatne".

5.3.1.6. Edukacja sanitarna prowadzona przez Sanepid – wykorzystanie oferty

• Sanepid prowadzi "edukację sanitarną" – nie "tylko kontroluje". Nie "tylko nakłada kary" – "edukuje". Nie "tylko wymaga" – "uczy". Nie "tylko kontroluje" – "wspiera".
• Higienistka "wykorzystuje" – ofertę Sanepidu. Nie "ignoruje" – "wykorzystuje". Nie "czeka" – "korzysta". Nie "sama" – "z Sanepidem".

• Prelekcje: Sanepid prowadzi – prelekcje dla uczniów, nauczycieli, rodziców. Tematy: higiena rąk, higiena żywności, choroby zakaźne, szczepienia, higiena cyfrowa.
• Warsztaty: Sanepid prowadzi – warsztaty dla uczniów, nauczycieli, rodziców. Tematy: mycie rąk, higiena żywności, pierwsza pomoc, higiena cyfrowa.
• Materiały edukacyjne: Sanepid udostępnia – materiały edukacyjne (ulotki, plakaty, prezentacje, filmy). Tematy: higiena rąk, higiena żywności, choroby zakaźne, szczepienia, higiena cyfrowa.
• Kampanie: Sanepid prowadzi – kampanie edukacyjne (np. "Myj ręce", "Szczep się", "Jedz zdrowo"). Nie "jednorazowe" – "ciągłe". Nie "akcja" – "kultura".
• Konsultacje: Sanepid udziela – konsultacji dla szkół, nauczycieli, rodziców. Tematy: higiena, choroby zakaźne, szczepienia, żywienie. Nie "płatne" – "bezpłatne". Nie "trudne" – "dostępne".

• Zapraszanie na prelekcje: Higienistka "zaprasza" – Sanepid na prelekcje. Nie "sama" – "z Sanepidem". Nie "ignoruje" – "korzysta".
• Zapraszanie na warsztaty: Higienistka "zaprasza" – Sanepid na warsztaty. Nie "sama" – "z Sanepidem". Nie "ignoruje" – "korzysta".
• Wykorzystanie materiałów: Higienistka "wykorzystuje" – materiały edukacyjne Sanepidu. Nie "sama" – "z Sanepidem". Nie "ignoruje" – "korzysta".
• Udział w kampaniach: Higienistka "uczestniczy" – w kampaniach edukacyjnych Sanepidu. Nie "sama" – "z Sanepidem". Nie "ignoruje" – "korzysta".
• Konsultacje: Higienistka "korzysta" – z konsultacji Sanepidu. Nie "sama" – "z Sanepidem". Nie "ignoruje" – "korzysta".

• Dobrowolność: Udział w prelekcjach, warsztatach, kampaniach jest "dobrowolny" – nie "obowiązkowy". Nie "musisz" – "możesz". Nie "nakaz" – "zaproszenie".
• Dostosowanie: Oferta Sanepidu jest "dostosowana" – do wieku uczniów, do potrzeb szkoły, do kontekstu. Nie "jedna dla wszystkich" – "dostosowana". Nie "ogólna" – "konkretna".
• Współpraca: Higienistka "współpracuje" – z Sanepidem. Nie "sama" – "z Sanepidem". Nie "ignoruje" – "korzysta".
• Ewaluacja: Higienistka "ewaluuje" – skuteczność prelekcji, warsztatów, kampanii. Nie "ignoruje" – "ocenia". Nie "zapomina" – "analizuje".

• Służba: Współpraca z Sanepidem jest "służbą" – nie "obowiązkiem". Nie "biurokracją" – "miłością". Nie "przepisem" – "przykazaniem".
• Ochrona życia: Współpraca z Sanepidem jest "ochroną życia" – nie "formalnością". Nie "papierem" – "życiem". Nie "przepisem" – "miłością".
• Wspólnota: Współpraca z Sanepidem jest "wspólnotą" – nie "izolacją". Nie "samotnością" – "razem". Nie "instytucją" – "wspólnotą".
• Odpowiedzialność: Współpraca z Sanepidem jest "odpowiedzialnością" – nie "obciążeniem". Nie "karą" – "przy
  wilejem". Nie "ciężarem" – "darem". Nie "lękiem" – "ufnością".
  Modlitwa higienistki o mądrość we współpracy z instytucjami:
  • "Panie, daj mi mądrość – abym wiedziała, kiedy współpracować, a kiedy bronić. Daj mi roztropność – abym wiedziała, komu ufać, a kogo weryfikować. Daj mi odwagę – abym zgłaszała nieprawidłowości, nawet gdy jest trudno. Daj mi pokorę – abym przyjmowała kontrolę, nie jako karę, ale jako służbę. Daj mi miłość – abym chroniła dzieci, nie z lęku przed przepisami, ale z miłości do nich. Maryjo, Uzdrowienie Chorych – módl się za nami. Św. Łukaszu, Lekarzu – ucz mnie służby. Amen."