4.3. Profilaktyka uzależnień w oparciu o prawo naturalne

1. 4.3.1. Zapobieganie uzależnieniom od substancji (alkohol, nikotyna, narkotyki)

4.3.1.1. Neurobiologia uzależnienia: układ nagrody, dopamina, tolerancja, zespół odstawienny

• Anatomia: Układ nagrody obejmuje pole brzuszne nakrywki (VTA), jądro półleżące (NAc), korę przedczołową (PFC), ciało migdałowate (amygdala) i hipokamp. Jest to ewolucyjnie stary układ, odpowiedzialny za motywację, uczenie się, przyjemność i przetrwanie.
• Dopamina: Główny neuroprzekaźnik układu nagrody. Nie jest "hormonem przyjemności" (jak często się upraszcza) – jest neuroprzekaźnikiem motywacji, antycypacji i uczenia się. Dopamina mówi: "To jest ważne, zapamiętaj to, powtórz to".
• Naturalne aktywatory: Jedzenie, picie, seks, relacje społeczne, aktywność fizyczna, osiągnięcia – aktywują układ nagrody w sposób umiarkowany (wzrost dopaminy o 50-100%). Jest to naturalne, zdrowe, służące przetrwaniu.
• Sztuczne aktywatory: Substancje psychoaktywne aktywują układ nagrody w sposób nienaturalny, gwałtowny, wielokrotnie silniejszy (wzrost dopaminy o 200-1000%). Mózg "uczy się", że substancja jest "najważniejszą rzeczą w życiu" – ważniejszą niż jedzenie, relacje, praca, modlitwa.

• Faza 1 – Eksperymentowanie: Pierwszy kontakt z substancją – zwykle z ciekawości, presji rówieśniczej, nudy. Wzrost dopaminy jest intensywny, ale krótkotrwały. Mózg "zapisuje" doświadczenie jako "nagrodę".
• Faza 2 – Używanie regularne: Powtarzanie doświadczenia – mózg wzmacnia połączenia neuronalne związane z substancją (neuroplastyczność). Substancja staje się "nawykowym" sposobem radzenia sobie ze stresem, nudą, lękiem.
• Faza 3 – Tolerancja: Mózg adaptuje się do nadmiaru dopaminy – zmniejsza liczbę receptorów D2, zmniejsza naturalną produkcję dopaminy. Efekt: ta sama dawka daje mniejszy efekt → potrzeba większej dawki → eskalacja. Jednocześnie naturalne źródła przyjemności (jedzenie, relacje, hobby) przestają dawać satysfakcję – "anhedonia".
• Faza 4 – Uzależnienie: Substancja staje się "koniecznością" – nie dla przyjemności, ale dla "normalnego funkcjonowania". Bez substancji pojawia się zespół odstawienny (lęk, drażliwość, bezsenność, ból, depresja). Kora przedczołowa (odpowiedzialna za samokontrolę, planowanie, ocenę konsekwencji) jest uszkodzona – osoba traci zdolność do "mówienia nie".
• Faza 5 – Chroniczna: Trwałe zmiany w strukturze i funkcji mózgu – uszkodzenie PFC, hipokampa, ciała migdałowatego. Nawet po długiej abstynencji (miesiące, lata) mózg pozostaje "przebudowany" – stąd wysokie ryzyko nawrotu. Uzależnienie jest chorobą chroniczną, nawrotową – jak cukrzyca czy astma.

• Alkohol: Drżenie, potliwość, tachykardia, lęk, bezsenność, nudności; w ciężkich przypadkach – majaczenie drżenne (delirium tremens), drgawki, śmierć.
• Nikotyna: Drażliwość, lęk, trudności z koncentracją, zwiększony apetyt, bezsenność, obniżony nastrój.
• Opioidy (heroina, morfina): Bóle mięśni, biegunka, wymioty, potliwość, lęk, bezsenność, "gęsia skórka".
• Stymulanty (amfetamina, kokaina): Depresja, zmęczenie, zwiększony apetyt, hipersomnia, anhedonia, myśli samobójcze.
• Marihuana: Drażliwość, lęk, bezsenność, zmniejszony apetyt, potliwość (łagodniejszy niż w przypadku innych substancji, ale realny).

• Higienistka musi rozumieć, że uzależnienie nie jest "słabą wolą" – jest chorobą mózgu, która wymaga leczenia. Nie można "wystarczy się postarać" – potrzebna jest pomoc specjalistyczna.
• Jednocześnie higienistka musi rozumieć, że uzależnienie ma wymiar moralny i duchowy – nie jest "chorobą bez odpowiedzialności". Osoba uzależniona ponosi odpowiedzialność za pierwsze użycie, za odmowę leczenia, za krzywdy wyrządzone innym. Ale w stanie zaawansowanego uzależnienia poczytalność może być ograniczona.
• Higienistka powinna znać objawy zespołu odstawiennego – aby rozpoznać ucznia w stanie odstawienia i skierować do odpowiedniej pomocy.

4.3.1.2. Czynniki ryzyka: genetyka, środowisko rodzinne, trauma, presja rówieśnicza, nuda

• Badania bliźniąt i adopcyjne (np. Kendler, 2003; Goldman, 2005) wskazują, że genetyka odpowiada za 40-60% ryzyka uzależnienia od alkoholu, 50-70% od nikotyny, 40-60% od narkotyków.
• Geny wpływają na: metabolizm substancji (np. warianty dehydrogenazy alkoholowej), wrażliwość układu nagrody (np. polimorfizmy receptorów D2), temperament (impulsywność, poszukiwanie nowości), podatność na zaburzenia współwystępujące (ADHD, depresja, lęk).
• Genetyka nie jest "wyrokiem" – jest "predyspozycją". Osoba z genetycznym ryzykiem nie musi się uzależnić – jeśli ma silne czynniki ochronne (rodzina, wiara, wspólnota, sens).

• Dysfunkcja rodzinna: Alkoholizm rodziców, przemoc, zaniedbanie, rozwód, konflikty – zwiększają ryzyko uzależnienia u dzieci 2-4 krotnie (badania ACE – Adverse Childhood Experiences, Felitti, 1998).
• Brak więzi: Dziecko, które nie doświadcza bezpiecznej więzi z rodzicami (teoria przywiązania – Bowlby), szuka "zastępczej więzi" – w substancji, w grupie rówieśniczej, w ideologii.
• Brak autorytetu: Rodzice, którzy nie stawiają granic, nie monitorują, nie są obecni – wychowują dzieci podatne na presję rówieśniczą i na eksperymentowanie.
• Wzorzec: Rodzice, którzy sami używają substancji (alkohol codziennie, papierosy, leki "na stres") – modelują zachowanie, które dziecko internalizuje jako "normę".

• Doświadczenia traumatyczne (przemoc fizyczna, seksualna, psychiczna; zaniedbanie; utrata bliskiej osoby; katastrofy) są jednym z najsilniejszych czynników ryzyka uzależnienia.
• Mechanizm: trauma → dysregulacja osi HPA → chroniczny stres → potrzeba "samoleczenia" (self-medication hypothesis, Khantzian, 1985) → substancja jako "anestezja" dla bólu psychicznego.
• Badania (Dube, 2003): Osoby z 4+ doświadczeniami ACE mają 7-krotnie wyższe ryzyko alkoholizmu i 10-krotnie wyższe ryzyko uzależnienia od narkotyków.

• W okresie dorastania grupa rówieśnicza staje się głównym punktem odniesienia – ważniejszym niż rodzice, nauczyciele, autorytety.
• Mechanizmy: konformizm (chcę być "jak inni"), potrzeba akceptacji (chcę "należeć"), ciekawość (chcę "spróbować"), nuda (nie mam "co robić").
• Badania (Hawkins, 1992): Najsilniejszym predyktorem używania substancji u nastolatków jest używanie substancji przez najbliższych przyjaciół.

• Nuda nie jest "błahym" problemem – jest sygnałem, że życie nie ma sensu, że nie ma misji, że nie ma celu. "Nuda jest matką wszystkich wad" – nie w sensie moralizatorskim, ale w sensie psychologicznym.
• Młodzież, która nie ma pasji, nie ma wspólnoty, nie ma powołania – jest "pusta" wewnątrz. Substancja wypełnia tę pustkę – na chwilę, ale nie na stałe.
• W perspektywie chrześcijańskiej: nuda jest sygnałem, że człowiek nie żyje swoim powołaniem – że nie kocha, nie służy, nie tworzy, nie modli się. "Niespokojne jest serce nasze, dopóki nie spocznie w Tobie" (św. Augustyn).

4.3.1.3. Czynniki ochronne: silne więzi rodzinne, wiara, sens życia, pasje, wspólnota

• Bezpieczne przywiązanie: Dziecko, które doświadcza bezpiecznej więzi z rodzicami (dostępność, responsywność, ciepło, granice), ma "wewnętrzną bazę bezpieczeństwa" – nie musi szukać "zastępczej więzi" w substancji.
• Czas wspólny: Regularne posiłki rodzinne, rozmowy, zabawy, tradycje – budują więź, dają poczucie przynależności, tworzą "bufor" przeciwko presji zewnętrznej. Badania (Eisenberg, 2004): Regularne posiłki rodzinne (5+ w tygodniu) redukują ryzyko używania substancji o 30-50%.
• Monitorowanie: Rodzice, którzy znają przyjaciół dziecka, wiedzą, gdzie jest, co robi, z kim jest – chronią przed eksperymentowaniem. Nie jest to "inwigilacja" – jest to "troska".
• Autorytet: Rodzice, którzy stawiają jasne granice ("W naszym domu nie pijemy", "Nie zgadzam się na papierosy"), egzekwują konsekwencje, ale jednocześnie kochają i wyjaśniają – kształtują sumienie i wolność wewnętrzną.

• Badania (Smith, 2003; Regnerus, 2003; VanderWeele, 2017) jednoznacznie wskazują, że regularna praktyka religijna jest jednym z najsilniejszych czynników ochronnych przed uzależnieniami.
• Mechanizmy: poczucie sensu (wiara daje odpowiedź na "po co żyję?"), wspólnota (parafia, grupa, ruch), normy moralne (Dekalog, przykazania), modlitwa (źródło mocy, pokoju, nadziei), sakramenty (uzdrowienie, wzmocnienie, przebaczenie).
• Wiara nie jest "techniką profilaktyczną" – jest relacją z Bogiem, która przemienia całe życie. Ale jej owoce (sens, wspólnota, normy, moc) są realnymi czynnikami ochronnymi.

• Młodzież, która ma "misję" – powołanie do małżeństwa, do służby, do twórczości, do ewangelizacji – jest odporniejsza na uzależnienia. "Kto ma swoje 'dlaczego', zniesie każde 'jak'" (Frankl).
• Wolontariat, służba, zaangażowanie społeczne – dają poczucie sensu, przynależności, użyteczności. Są "antidotum" na nudę i pustkę.

• Sport, muzyka, sztuka, nauka, rzemiosło – dają "naturalną nagrodę" (dopaminę z osiągnięcia, z wysiłku, z piękna), która jest zdrowa, budująca, integrująca.
• Pasja daje "flow" (Csikszentmihalyi) – stan głębokiego zaangażowania, w którym nie ma miejsca na nudę, na lęk, na "potrzebę" substancji.
• Pasja daje wspólnotę – drużyna, zespół, koło, klub – są "naturalnymi" wspólnotami, które chronią przed izolacją i przed "toksycznymi" grupami.

• Człowiek jest istotą społeczną – potrzebuje przynależności, akceptacji, więzi. Jeśli nie znajdzie ich w rodzinie, w parafii, w szkole – znajdzie je w "grupie ryzyka" (gang, subkultura, środowisko narkotykowe).
• Wspólnota chrześcijańska (parafia, ruch, grupa modlitewna, duszpasterstwo) jest "alternatywną wspólnotą" – daje przynależność, akceptację, sens, normy, wsparcie – bez substancji, bez przemocy, bez ideologii.

4.3.1.4. Alkohol – skutki dla rozwijającego się mózgu nastolatka, mit "bezpiecznego picia"

• Alkohol (etanol) jest substancją psychoaktywną, legalną, społecznie akceptowaną, szeroko dostępną. Jest to najstarsza i najpowszechniejsza substancja uzależniająca w historii ludzkości.
• W Polsce alkohol jest głęboko zakorzeniony w kulturze – "toast", "kieliszek do obiadu", "piwo z kolegami". Ta kulturowa normalizacja jest jednym z głównych czynników ryzyka dla młodzieży.

• Mózg nastolatka (12-25 lat) jest w fazie intensywnego rozwoju – szczególnie kora przedczołowa (PFC), odpowiedzialna za samokontrolę, planowanie, ocenę konsekwencji. PFC dojrzewa do ok. 25. roku życia.
• Alkohol uszkadza rozwijający się mózg – szczególnie hipokamp (pamięć, uczenie się), PFC (samokontrola, osąd), móżdżek (koordynacja). Badania (Squeglia, 2009; Tapert, 2002) pokazują, że nastolatki pijące regularnie mają mniejszy hipokamp, gorszą pamięć, niższe funkcje wykonawcze.
• Im wcześniej pierwszy kontakt z alkoholem, tym wyższe ryzyko uzależnienia w dorosłości. Badania (Grant, 1997): Osoby, które zaczęły pić przed 15. rokiem życia, mają 4-krotnie wyższe ryzyko alkoholizmu niż te, które zaczęły po 21. roku życia.

• Przemysł alkoholowy i niektóre programy "profilaktyczne" promują mit "bezpiecznego picia" – "pij z umiarem", "nie pij na pusty żołądek", "nie mieszaj". Jest to mit – dla nastolatka nie ma "bezpiecznego picia".
• Każdy kontakt z alkoholem w okresie rozwoju mózgu jest szkodliwy – nie ma "bezpiecznej dawki" dla 14-latka.
• Programy "edukacji o bezpiecznym piciu" (harm reduction) są nieskuteczne – a czasem wręcz szkodliwe, ponieważ normalizują picie i dają "alibi" ("piję, ale bezpiecznie").
• Alternatywa: programy oparte na abstynencji, na prawdzie o szkodliwości alkoholu, na kształtowaniu wolności wewnętrznej, na budowaniu alternatyw (sport, wspólnota, pasje).

• Objawy ostre: Zapach alkoholu, bełkotliwa mowa, zaburzenia koordynacji, zaczerwienienie twarzy, wahania nastroju (euforia → agresja → senność).
• Objawy chroniczne: Spadek wyników w nauce, nieobecności, zmiana przyjaciół, zaniedbanie higieny, kłamstwa, kradzieże (na alkohol), konflikty z rodzicami.
• Objawy zespołu odstawiennego: Drżenie rąk, potliwość, lęk, drażliwość, bezsenność – rano, przed szkołą (uczeń "musi się napić", aby "normalnie funkcjonować").

4.3.1.5. Nikotyna (papierosy, e-papierosy, vapy) – uzależnienie, toksyczność, marketing skierowany do młodzieży

• Nikotyna jest substancją psychoaktywną obecną w tytoniu (papierosy, cygara, fajka) i w produktach nowych generacji (e-papierosy, vapy, podgrzewacze tytoniu, saszetki nikotynowe).
• Jest jedną z najsilniej uzależniających substancji – silniej niż alkohol, porównywalnie z heroiną (badania na zwierzętach). Uzależnienie rozwija się szybko – u nastolatków nawet po kilku papierosach.
• Mechanizm: nikotyna wiąże się z receptorami nikotynowymi (nAChR) w VTA → uwolnienie dopaminy w NAc → uczucie przyjemności, koncentracji, relaksu. Tolerancja rozwija się szybko → potrzeba więcej → uzależnienie.

• Marketing: Przemysł e-papierosów (Juul, Vuse, Elf Bar) celowo kieruje marketing do młodzieży – smaki (mango, mięta, guma balonowa), design (kolorowe, małe, "gadżetowe"), media społecznościowe (influencerzy, TikTok, Instagram).
• Normalizacja: E-papierosy są przedstawiane jako "bezpieczna alternatywa" dla papierosów – co jest kłamstwem. Zawierają nikotynę (często w wyższych stężeniach niż papierosy), substancje toksyczne (formaldehyd, akroleina, metale ciężkie), aromaty o nieznanym wpływie na płuca.
• EVALI: E-cigarette or Vaping product use-Associated Lung Injury – ciężkie uszkodzenie płuc związane z używaniem e-papierosów. W USA (2019-2020) odnotowano ponad 2800 przypadków, 68 zgonów.
• Brama do uzależnienia: Badania (Soneji, 2017) pokazują, że nastolatki używające e-papierosów mają 3-4 krotnie wyższe ryzyko przejścia na tradycyjne papierosy. E-papierosy nie są "alternatywą" – są "bramą".

• Układ oddechowy: Przewlekłe zapalenie oskrzeli, POChP, astma, EVALI, rak płuc.
• Układ sercowo-naczyniowy: Nadciśnienie, tachykardia, miażdżyca, zawał, udar.
• Układ nerwowy: Uzależnienie, zaburzenia koncentracji, lęk, depresja (nikotyna nasila, nie redukuje lęk – jest to mit).
• Rozwój mózgu: Nikotyna uszkadza rozwijający się mózg nastolatka – szczególnie PFC (samokontrola, uwaga) i hipokamp (pamięć). Efekty mogą być trwałe.
• Ciąża (u nastolatek): Niska masa urodzeniowa, przedwczesny poród, zespół nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS).

• Objawy: Zapach tytoniu (lub "słodki" zapach vapów), kaszel, żółte zęby/palce, częste wychodzenie "na przerwę", nerwowość (gdy nie może zapalić), spadek kondycji fizycznej.
• E-papierosy: Trudniejsze do wykrycia – małe urządzenia (wyglądają jak pendrive, długopis), brak zapachu tytoniu, "słodki" zapach. Uczniowie vapują w toaletach, w szatniach, nawet w klasie.

4.3.1.6. Narkotyki (marihuana, dopalacze, syntetyki) – rosnąca dostępność, skutki psychiczne, ryzyko psychozy

• Dostępność: Marihuana jest najpowszechniejszym narkotykiem wśród młodzieży. W Polsce (badania ESPAD, 2019) 22% uczniów 15-16 lat i 37% uczniów 17-18 lat przyznaje się do użycia marihuany przynajmniej raz w życiu.
• Normalizacja: W kulturze popularnej (muzyka, filmy, media społecznościowe) marihuana jest przedstawiana jako "nieszkodliwa", "naturalna", "lecznicza". Jest to kłamstwo – marihuana jest substancją psychoaktywną, uzależniającą, szkodliwą dla rozwijającego się mózgu.
• Skutki psychiczne: Lęk, panika, paranoja, depersonalizacja, derealizacja; przy regularnym używaniu – amotywacja, apatia, spadek funkcji poznawczych (pamięć, uwaga, IQ); przy predyspozycji genetycznej – psychoza (schizofrenia). Badania (Moore, 2007): Regularne używanie marihuany w okresie dorastania zwiększa ryzyko psychozy o 40-200%.
• Skutki fizyczne: Tachykardia, przekrwienie spojówek, zwiększony apetyt, zaburzenia koordynacji; przy paleniu – uszkodzenie płuc, oskrzeli.
• Uzależnienie: 9% użytkowników rozwija uzależnienie (17% jeśli zaczęli przed 18. rokiem życia). Zespół odstawienny: drażliwość, lęk, bezsenność, zmniejszony apetyt.

• Definicja: Syntetyczne substancje psychoaktywne, projektowane tak, aby omijać prawo (modyfikacja struktury chemicznej). Sprzedawane jako "produkty kolekcjonerskie", "nawozy", "sole do kąpieli".
• Niebezpieczeństwo: Skład jest nieznany, zmienny, nieprzewidywalny. Dawka "aktywna" może być śmiertelna. Brak badań nad skutkami długoterminowymi. Brak antidotum.
• Skutki: Psychozy, drgawki, hipertermia, rabdomioliza, niewydolność nerek, zgon. Skutki psychiczne: lęk, paranoja, agresja, halucynacje, depresja, myśli samobójcze.
• Dostępność: Internet, darknet, "smart shops" (choć w Polsce formalnie zakazane), dealerzy w szkołach i na imprezach.

• Amfetamina/metamfetamina: Silna stymulacja, euforia, zwiększona energia, brak snu; po odstawieniu – głęboka depresja, zmęczenie, anhedonia, myśli samobójcze. Uzależnienie rozwija się szybko.
• MDMA (ecstasy): Euforia, empatia, zwiększona energia; skutki: hipertermia, odwodnienie, hiponatremia, uszkodzenie neuronów serotoninergicznych, depresja po odstawieniu.
• Syntetyczne katynony (mefedron, "kryształ"): Silna stymulacja, euforia, paranoja; uzależnienie porównywalne z kokainą; skutki: psychozy, agresja, uszkodzenie serca.

• Objawy ogólne: Zmiana zachowania (euforia → depresja), zmiana przyjaciół, spadek wyników, nieobecności, kłamstwa, kradzieże, zaniedbanie higieny, zmiany apetytu i snu.
• Objawy specyficzne:
  • Marihuana: przekrwione spojówki, zwiększony apetyt, "głupawka", spowolnienie, zapach "zioła".
  • Stymulanty: rozszerzone źrenice, nadmierna energia, brak snu, gadatliwość, paranoja.
  • Opioidy: zwężone źrenice, senność, spowolnienie, zaparcia, ślady po iniekcjach.
  • Dopalacze: nieprzewidywalne – od euforii po psychozę, od stymulacji po sedację.

4.3.1.7. Procedury interwencji w przypadku podejrzenia użycia substancji w szkole

• Bezpieczeństwo: Priorytetem jest bezpieczeństwo ucznia i innych. Uczeń pod wpływem substancji może być agresywny, nieprzewidywalny, w stanie zagrożenia życia.
• Spokój: Higienistka nie powinna panikować, krzyczeć, oskarżać. Spokój, stanowczość, szacunek – nawet w obliczu poważnego naruszenia.
• Prawda: Nie udawać, że "nic się nie stało". Nie minimalizować. Nie obiecywać "nikomu nie powiem". Prawda – z miłością, ale bez kompromisu.
• Prymat rodziny: Rodzice muszą być poinformowani – niezwłocznie. Szkoła nie może "chronić" ucznia przed rodzicami w sprawie używania substancji.

1. Rozpoznanie: Higienistka (lub nauczyciel) zauważa objawy – zapach, zachowanie, wygląd, mowa. Nie "diagnozuje" – obserwuje i dokumentuje.
2. Izolacja: Uczeń zostaje odprowadzony do gabinetu higienistki lub innego bezpiecznego pomieszczenia. Nie zostaje sam. Nie wraca do klasy.
3. Ocena stanu: Higienistka ocenia stan ucznia – czy jest przytomny, czy oddycha, czy jest agresywny, czy wymaga pomocy medycznej. W razie zagrożenia życia – natychmiastowe wezwanie pogotowia (112/999).
4. Dokumentacja: Zapisanie obserwacji – data, godzina, objawy, okoliczności, świadkowie. Bez ocen moralnych – fakty.
5. Powiadomienie dyrekcji: Dyrektor szkoły musi być poinformowany – niezwłocznie.
6. Powiadomienie rodziców: Rodzice (oboje, jeśli to możliwe) zostają powiadomieni – telefonicznie, a następnie pisemnie. Informacja jest rzeczowa, bez oskarżeń, z propozycją współpracy.
7. Rozmowa z uczniem: Higienistka (lub pedagog, psycholog) rozmawia z uczniem – spokojnie, z szacunkiem, bez oskarżania. Celem nie jest "ukaranie", ale "rozpoznanie" i "pomoc". "Co się stało? Co wziąłeś? Jak się czujesz? Czy potrzebujesz pomocy?"
8. Kierowanie do specjalistów: W zależności od sytuacji – psycholog szkolny, poradnia uzależnień, psychiatra dziecięcy, ośrodek leczenia uzależnień. Za zgodą rodziców (lub wbrew, jeśli rodzice odmawiają, a stan ucznia wymaga interwencji – zgłoszenie do sądu rodzinnego).
9. Współpraca z rodzicami: Ustalenie planu działania – diagnostyka, terapia, monitoring, konsekwencje. Szkoła wspiera, nie zastępuje.
10. Konsekwencje dyscyplinarne: Zgodnie ze statutem szkoły – upomnienie, nagana, zawieszenie, w skrajnych przypadkach – skreślenie z listy uczniów. Konsekwencje nie są "karą" – są "granicą", która chroni wspólnotę i daje sygnał, że pewne zachowania są niedopuszczalne.
11. Monitoring: Po interwencji – regularny kontakt z uczniem, z rodzicami, z terapeutą. Nie "zapomnieć" – towarzyszyć, wspierać, sprawdzać.
12. Profilaktyka wtórna: Wydarzenie jest okazją do wzmocnienia profilaktyki w klasie/szkole – nie przez "straszenie", ale przez rozmowę, edukację, budowanie wspólnoty.

• Obowiązek zgłoszenia: W przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa (posiadanie narkotyków, handel, podawanie substancji nieletnim) – szkoła ma obowiązek zawiadomić policję.
• Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii: Posiadanie narkotyków jest przestępstwem (art. 62). Udzielanie narkotyków nieletniemu jest przestępstwem zagrożonym wyższą karą (art. 59).
• Ustawa o wychowaniu w trzeźwości: Sprzedaż alkoholu nieletnim jest przestępstwem (art. 43). Podawanie alkoholu nieletniemu jest wykroczeniem (art. 43¹).
• Prawa ucznia: Uczeń ma prawo do obrony, do obecności rodziców, do odwołania od decyzji dyscyplinarnych. Procedury muszą być zgodne ze statutem szkoły i z prawem oświatowym.

• Uzależnienie nie jest tylko "chorobą" – jest także "grzechem" (w sensie: jest skutkiem grzechu, jest zniewoleniem, jest oddaleniem od Boga). Interwencja powinna obejmować wymiar duchowy – nie jako "karę", ale jako "drogę uzdrowienia".
• Za zgodą ucznia i rodziców – skierowanie do duszpasterza, do spowiedzi, do wspólnoty. Modlitwa, sakramenty, kierownictwo duchowe – są integralną częścią procesu uzdrowienia.
• Higienistka może modlić się za ucznia – cicho, w swoim sercu. "Panie, uwolnij to dziecko. Przywróć mu wolność. Daj mu siłę. Daj mu sens. Daj mu siebie."