3.3. Profilaktyka chorób zakaźnych i pasożytniczych

5. 3.3.5. Profilaktyka chorób pasożytniczych

3.3.5.1. Najczęstsze pasożyty u dzieci: owsica, glistnica, tasiemczyca, lamblioza

1. Etiologia i epidemiologia:
   • Czynnik zakaźny: Enterobius vermicularis (owsik ludzki) – nicienie jelitowe – samice długości 8-13 mm, samce długości 2-5 mm.
   • Epidemiologia: najczęstsza inwazja pasożytnicza u dzieci w Polsce – prewalencja ok. 5-15% dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (w zależności od regionu, standardu higienicznego).
   • Wiek: najczęściej u dzieci w wieku 3-10 lat – szczególnie w środowiskach o dużym zagęszczeniu (przedszkola, szkoły, internaty).
   • Sezonowość: całoroczna – ale wzrost zachorowań jesienią i zimą (przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, zagęszczenie).
2. Cykl życiowy:
   • Jaja owsików są połykane przez dziecko (droga pokarmowa) → larwy wylęgają się w jelicie cienkim → dorosłe owsiki żyją w jelicie grubym (kątnica, wyrostek robaczkowy) → samice migrują do okolicy odbytu (w nocy) → składają jaja w okolicy odbytu (ok. 10 000-15 000 jaj) → jaja są zakaźne po 4-6 godzinach → autoinwazja (dziecko drapie okolicę odbytu, jaja dostają się pod paznokcie, dziecko połyka jaja) → cykl trwa ok. 4-6 tygodni.
   • Uwaga: jaja owsików są zakaźne po 4-6 godzinach – nie wymagają dojrzewania w glebie (w przeciwieństwie do glist).
   • Uwaga: jaja owsików mogą przetrwać w środowisku do 2-3 tygodni – na pościeli, na ubraniach, na zabawkach, na powierzchniach.
3. Objawy:
   • Świąd okolicy odbytu – szczególnie w nocy (gdy samice składają jaja) – najbardziej charakterystyczny objaw.
   • Zaburzenia snu – bezsenność, niespokojny sen, budzenie się w nocy – z powodu świądu.
   • Nocne zgrzytanie zębami (bruksizm) – z powodu świądu, z powodu dyskomfortu.
   • Drażliwość, niepokój, trudności z koncentracją – z powodu zaburzeń snu, z powodu dyskomfortu.
   • Bóle brzucha – bóle okolice pępka, bóle okolice odbytu – z powodu inwazji, z powodu drapania.
   • Zaburzenia łaknienia – brak apetytu, nudności, wymioty – z powodu inwazji.
   • Zapalenie okolicy odbytu – zaczerwienienie, podrażnienie, wtórne zakażenie bakteryjne – z powodu drapania.
   • Uwaga: wiele dzieci jest bezobjawowych – nosiciele bezobjawowi – mogą zakażać inne dzieci.

1. Etiologia i epidemiologia:
   • Czynnik zakaźny: Ascaris lumbricoides (glista ludzka) – nicienie jelitowe – samice długości 20-35 cm, samce długości 15-25 cm.
   • Epidemiologia: druga najczęstsza inwazja pasożytnicza u dzieci w Polsce – prewalencja ok. 1-5% dzieci (w zależności od regionu, standardu higienicznego).
   • Wiek: najczęściej u dzieci w wieku 3-10 lat – szczególnie w środowiskach o niskim standardzie higienicznym, w środowiskach wiejskich.
   • Sezonowość: całoroczna – ale wzrost zachorowań latem (kontakt z ziemią, niemyte owoce i warzywa).
2. Cykl życiowy:
   • Jaja glist są połykane przez dziecko (droga pokarmowa) → larwy wylęgają się w jelicie cienkim → larwy przenikają przez ścianę jelita → przez krew do płuc → larwy wędrują przez pęcherzyki płucne → przez oskrzela do gardła → połykane ponownie → dorosłe glisty żyją w jelicie cienkim → samice składają jaja (ok. 200 000 jaj dziennie) → jaja są wydalane z kałem → jaja dojrzewają w glebie (ok. 2-4 tygodnie) → jaja są zakaźne → cykl trwa ok. 2-3 miesiące.
   • Uwaga: jaja glist wymagają dojrzewania w glebie – nie są zakaźne bezpośrednio po wydaleniu (w przeciwieństwie do owsików).
   • Uwaga: jaja glist mogą przetrwać w glebie do kilku lat – są bardzo odporne na warunki środowiskowe.
3. Objawy:
   • Faza płucna (faza migracji larw) – kaszel, duszność, gorączka, eozynofilia – zespół Löfflera (eozynofilowe zapalenie płuc) – ok. 4-16 dni po zakażeniu.
   • Faza jelitowa (faza dorosłych glist) – bóle brzucha (okolice pępka), nudności, wymioty, biegunka, zaburzenia łaknienia – ok. 2-3 miesiące po zakażeniu.
   • Powikłania: niedrożność jelit (w przypadku dużej inwazji), niedrożność dróg żółciowych (migracja glist do dróg żółciowych), zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie trzustki, niedrożność jelit.
   • Uwaga: wiele dzieci jest bezobjawowych – nosiciele bezobjawowi – mogą zakażać inne dzieci.

1. Etiologia i epidemiologia:
   • Czynnik zakaźny: Taenia saginata (tasiemiec nieuzbrojony, tasiemiec bydlęcy) – tasiemce jelitowe – długość 4-10 m (do 25 m). Taenia solium (tasiemiec uzbrojony, tasiemiec wieprzowy) – tasiemce jelitowe – długość 2-7 m.
   • Epidemiologia: rzadka inwazja pasożytnicza u dzieci w Polsce – prewalencja < 1% dzieci (w zależności od regionu, standardu higienicznego, nawyków żywieniowych).
   • Wiek: najczęściej u dzieci starszych i młodzieży – szczególnie w środowiskach o niskim standardzie higienicznym, w środowiskach o niskim standardzie weterynaryjnym.
   • Sezonowość: całoroczna – związana z nawykami żywieniowymi (spożywanie surowego lub niedogotowanego mięsa).
2. Cykl życiowy:
   • Taenia saginata: człowiek połyka cysticerki (larwy) w surowym lub niedogotowanym mięsie bydlęcym → cysticerki wylęgają się w jelicie cienkim → dorosłe tasiemce żyją w jelicie cienkim → proglotydy (człony) są wydalane z kałem → proglotydy zawierają jaja → jaja są połykane przez bydło → cysticerki rozwijają się w mięśniach bydła → cykl trwa ok. 2-3 miesiące.
   • Taenia solium: człowiek połyka cysticerki (larwy) w surowym lub niedogotowanym mięsie wieprzowym → cysticerki wylęgają się w jelicie cienkim → dorosłe tasiemce żyją w jelicie cienkim → proglotydy (człony) są wydalane z kałem → proglotydy zawierają jaja → jaja są połykane przez świnie → cysticerki rozwijają się w mięśniach świń → cykl trwa ok. 2-3 miesiące.
   • Uwaga: Taenia solium może powodować wągrzycę (cysticerkozę) – w przypadku połknięcia jaj przez człowieka – cysticerki rozwijają się w tkankach człowieka (mózg, mięśnie, oczy) – bardzo niebezpieczne.
3. Objawy:
   • Bóle brzucha – bóle okolice pępka, bóle okolice nadbrzusza – z powodu inwazji.
   • Nudności, wymioty, biegunka, zaburzenia łaknienia – z powodu inwazji.
   • Wydalanie proglotydów (członów tasiemca) – widoczne w kale, w bieliźnie – najbardziej charakterystyczny objaw.
   • Utrata masy ciała – z powodu inwazji, z powodu zaburzeń wchłaniania.
   • Powikłania: niedrożność jelit (w przypadku dużej inwazji), niedrożność dróg żółciowych (migracja tasiemca do dróg żółciowych), wągrzyca (cysticerkoza – w przypadku Taenia solium).
   • Uwaga: wiele dzieci jest bezobjawowych – nosiciele bezobjawowi – mogą zakażać inne dzieci.

1. Etiologia i epidemiologia:
   • Czynnik zakaźny: Giardia lamblia (Giardia intestinalis, Giardia duodenalis) – pierwotniaki jelitowe – trofozoity (formy wegetatywne) długości 10-20 μm, cysty (formy przetrwalnikowe) długości 8-14 μm.
   • Epidemiologia: częsta inwazja pasożytnicza u dzieci w Polsce – prewalencja ok. 2-10% dzieci (w zależności od regionu, standardu higienicznego).
   • Wiek: najczęściej u dzieci w wieku 1-10 lat – szczególnie w środowiskach o niskim standardzie higienicznym, w środowiskach o dużym zagęszczeniu.
   • Sezonowość: całoroczna – ale wzrost zachorowań latem (kontakt z zanieczyszczoną wodą, niemyte owoce i warzywa).
2. Cykl życiowy:
   • Cysty lamblii są połykane przez dziecko (droga pokarmowa) → cysty wylęgają się w jelicie cienkim → trofozoity żyją w jelicie cienkim (dwunastnica, jelito czcze) → trofozoity przyczepiają się do błony śluzowej jelita → trofozoity dzielą się → trofozoity przekształcają się w cysty → cysty są wydalane z kałem → cysty są zakaźne bezpośrednio po wydaleniu → cykl trwa ok. 1-2 tygodnie.
   • Uwaga: cysty lamblii są zakaźne bezpośrednio po wydaleniu – nie wymagają dojrzewania w glebie.
   • Uwaga: cysty lamblii mogą przetrwać w wodzie do kilku tygodni – są odporne na chlorowanie (w standardowych stężeniach).
3. Objawy:
   • Biegunka – wodnista, tłuszczowa, śmierdząca – najbardziej charakterystyczny objaw.
   • Bóle brzucha – bóle okolice nadbrzusza, bóle okolice pępka – z powodu inwazji.
   • Wzdęcia, gazy, nudności, wymioty – z powodu inwazji.
   • Zaburzenia łaknienia – brak apetytu, nudności, wymioty – z powodu inwazji.
   • Utrata masy ciała – z powodu inwazji, z powodu zaburzeń wchłaniania.
   • Zespół złego wchłaniania – z powodu uszkodzenia błony śluzowej jelita – niedobory witamin, niedobory minerałów, niedobory białka.
   • Uwaga: wiele dzieci jest bezobjawowych – nosiciele bezobjawowi – mogą zakażać inne dzieci.

3.3.5.2. Drogi zakażenia: brudne ręce, niemyte owoce i warzywa, kontakt z ziemią, zakażone powierzchnie

1. Definicja i mechanizm:
   • Droga pokarmowa (fecal-oral) – przenoszenie pasożytów przez spożycie zanieczyszczonej żywności lub wody – pasożyty z kału osoby chorej (lub nosiciela) dostają się do żywności lub wody → spożycie przez osobę zdrową → zakażenie.
   • Mechanizm: kał → zanieczyszczenie żywności lub wody → spożycie → zakażenie przewodu pokarmowego.
   • Źródła zanieczyszczenia: brudne ręce, niemyte owoce i warzywa, zanieczyszczona woda, zanieczyszczone powierzchnie, muchy, karaluchy.
2. Brudne ręce:
   • Brudne ręce – główna droga transmisji pasożytów – ręce zanieczyszczone kałem → dotykanie ust, dotykanie żywności → zakażenie.
   • Mechanizm: kał → zanieczyszczenie rąk → dotykanie ust, dotykanie żywności → zakażenie.
   • Profilaktyka: mycie rąk – przed posiłkiem, po skorzystaniu z toalety, po kontakcie z ziemią, po kontakcie z zanieczyszczonymi przedmiotami.
3. Niemyte owoce i warzywa:
   • Niemyte owoce i warzywa – zanieczyszczone jajami pasożytów (z gleby, z wody, z kału) → spożycie → zakażenie.
   • Mechanizm: gleba (zanieczyszczona kałem) → zanieczyszczenie owoców i warzyw → spożycie → zakażenie.
   • Profilaktyka: mycie owoców i warzyw – dokładne mycie pod bieżącą wodą, obieranie (jeśli możliwe), moczenie w wodzie z octem (opcjonalnie).
4. Kontakt z ziemią:
   • Kontakt z ziemią – zanieczyszczoną jajami pasożytów (z kału) → dotykanie ust, dotykanie żywności → zakażenie.
   • Mechanizm: gleba (zanieczyszczona kałem) → zanieczyszczenie rąk → dotykanie ust, dotykanie żywności → zakażenie.
   • Profilaktyka: mycie rąk – po kontakcie z ziemią, po zabawie na boisku, po zabawie w piaskownicy.
5. Zakażone powierzchnie:
   • Zakażone powierzchnie – zanieczyszczone jajami pasożytów (z kału) → dotykanie ust, dotykanie żywności → zakażenie.
   • Mechanizm: kał → zanieczyszczenie powierzchni (klamki, poręcze, zabawki, przybory szkolne) → dotykanie ust, dotykanie żywności → zakażenie.
   • Profilaktyka: mycie rąk – po kontakcie z zanieczyszczonymi przedmiotami, dezynfekcja powierzchni, mycie zabawek, mycie przyborów szkolnych.

1. Definicja i mechanizm:
   • Droga wodna – przenoszenie pasożytów przez zanieczyszczoną wodę – pasożyty z kału osoby chorej (lub nosiciela) dostają się do wody → spożycie → zakażenie.
   • Mechanizm: kał → zanieczyszczenie wody → spożycie → zakażenie przewodu pokarmowego.
   • Źródła zanieczyszczenia: ścieki, zanieczyszczenia rolnicze (nawozy, odchody zwierząt), zanieczyszczenia przemysłowe.
2. Profilaktyka:
   • Bezpieczna woda – woda z kranu (badana, filtrowana), woda butelkowana (w przypadku braku dostępu do bezpiecznej wody).
   • Gotowanie wody – w przypadku podejrzenia zanieczyszczenia – gotowanie przez minimum 1 minutę.
   • Filtracja – filtry mechaniczne, węglowe, UV – w przypadku podejrzenia zanieczyszczenia.

1. Edukacja uczniów:
   • Drogi zakażenia – brudne ręce, niemyte owoce i warzywa, kontakt z ziemią, zakażone powierzchnie, zanieczyszczona woda.
   • Higiena rąk – mycie rąk – przed posiłkiem, po skorzystaniu z toalety, po kontakcie z ziemią, po kontakcie z zanieczyszczonymi przedmiotami.
   • Mycie owoców i warzyw – dokładne mycie pod bieżącą wodą, obieranie (jeśli możliwe).
   • Bezpieczna woda – woda z kranu (badana, filtrowana), woda butelkowana.
2. Edukacja rodziców:
   • Drogi zakażenia – brudne ręce, niemyte owoce i warzywa, kontakt z ziemią, zakażone powierzchnie, zanieczyszczona woda.
   • Higiena rąk – mycie rąk – przed posiłkiem, po skorzystaniu z toalety, po kontakcie z ziemią, po kontakcie z zanieczyszczonymi przedmiotami.
   • Mycie owoców i warzyw – dokładne mycie pod bieżącą wodą, obieranie (jeśli możliwe).
   • Bezpieczna woda – woda z kranu (badana, filtrowana), woda butelkowana.

3.3.5.3. Objawy zakażeń pasożytniczych: świąd odbytu, bóle brzucha, zaburzenia łaknienia, nocne zgrzytanie zębami

1. Objawy żołądkowo-jelitowe:
   • Bóle brzucha – bóle okolice pępka, bóle okolice nadbrzusza, bóle okolice odbytu – najczęstszy objaw zakażeń pasożytniczych.
   • Nudności, wymioty – z powodu inwazji, z powodu podrażnienia błony śluzowej jelita.
   • Biegunka – wodnista, tłuszczowa, śmierdząca – z powodu inwazji, z powodu uszkodzenia błony śluzowej jelita.
   • Zaparcia – z powodu inwazji, z powodu niedrożności jelit (w przypadku dużej inwazji).
   • Zaburzenia łaknienia – brak apetytu, nudności, wymioty – z powodu inwazji, z powodu podrażnienia błony śluzowej jelita.
   • Utrata masy ciała – z powodu inwazji, z powodu zaburzeń wchłaniania.
2. Objawy skórne:
   • Świąd okolicy odbytu – szczególnie w nocy (gdy samice owsików składają jaja) – najbardziej charakterystyczny objaw owsicy.
   • Zapalenie okolicy odbytu – zaczerwienienie, podrażnienie, wtórne zakażenie bakteryjne – z powodu drapania.
   • Pokrzywka, wyprysk, świąd skóry – z powodu reakcji alergicznej na pasożyty, z powodu reakcji alergicznej na produkty metabolizmu pasożytów.
3. Objawy ogólne:
   • Zaburzenia snu – bezsenność, niespokojny sen, budzenie się w nocy – z powodu świądu, z powodu dyskomfortu.
   • Nocne zgrzytanie zębami (bruksizm) – z powodu świądu, z powodu dyskomfortu, z powodu reakcji alergicznej.
   • Drażliwość, niepokój, trudności z koncentracją – z powodu zaburzeń snu, z powodu dyskomfortu, z powodu reakcji alergicznej.
   • Zmęczenie, osłabienie, apatia – z powodu inwazji, z powodu zaburzeń wchłaniania, z powodu niedoborów witamin, niedoborów minerałów.
   • Eozynofilia – zwiększenie liczby eozynofilów we krwi – z powodu reakcji alergicznej na pasożyty.

1. Owsica:
   • Świąd okolicy odbytu – szczególnie w nocy – najbardziej charakterystyczny objaw.
   • Zaburzenia snu – bezsenność, niespokojny sen, budzenie się w nocy.
   • Nocne zgrzytanie zębami (bruksizm).
   • Drażliwość, niepokój, trudności z koncentracją.
   • Zapalenie okolicy odbytu – zaczerwienienie, podrażnienie, wtórne zakażenie bakteryjne.
2. Glistnica:
   • Faza płucna – kaszel, duszność, gorączka, eozynofilia – zespół Löfflera.
   • Faza jelitowa – bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka, zaburzenia łaknienia.
   • Powikłania: niedrożność jelit, niedrożność dróg żółciowych, zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie trzustki.
3. Tasiemczyca:
   • Wydalanie proglotydów (członów tasiemca) – widoczne w kale, w bieliźnie – najbardziej charakterystyczny objaw.
   • Bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka, zaburzenia łaknienia.
   • Utrata masy ciała.
   • Powikłania: niedrożność jelit, niedrożność dróg żółciowych, wągrzyca (cysticerkoza – w przypadku Taenia solium).
4. Lamblioza:
   • Biegunka – wodnista, tłuszczowa, śmierdząca – najbardziej charakterystyczny objaw.
   • Bóle brzucha, wzdęcia, gazy, nudności, wymioty.
   • Zaburzenia łaknienia, utrata masy ciała.
   • Zespół złego wchłaniania – niedobory witamin, niedobory minerałów, niedobory białka.

1. Rozpoznawanie objawów:
   • Obserwacja – obserwacja uczniów w szkole, w gabinecie – świąd okolicy odbytu, bóle brzucha, zaburzenia łaknienia, nocne zgrzytanie zębami, zaburzenia snu, drażliwość, niepokój, trudności z koncentracją.
   • Wywiad – wywiad z uczniem, wywiad z rodzicami – objawy, czas trwania, nasilenie, czynniki ryzyka.
   • Kierowanie – kierowanie do lekarza POZ, do parazytologa – w przypadku podejrzenia zakażenia pasożytniczego.
2. Edukacja:
   • Edukacja uczniów – objawy zakażeń pasożytniczych, drogi zakażenia, profilaktyka.
   • Edukacja rodziców – objawy zakażeń pasożytniczych, drogi zakażenia, profilaktyka, kierowanie do lekarza.
   • Edukacja personelu – objawy zakażeń pasożytniczych, drogi zakażenia, profilaktyka, kierowanie do lekarza.

3.3.5.4. Diagnostyka: badanie kału, testy z odbitki taśmowej, badania krwi

1. Definicja i wskazania:
   • Badanie kału (badanie parazytologiczne) – badanie kału pod mikroskopem – w celu wykrycia jaj, cyst, trofozoitów, proglotydów pasożytów.
   • Wskazania: podejrzenie zakażenia pasożytniczego – objawy żołądkowo-jelitowe, objawy skórne, objawy ogólne, eozynofilia.
   • Materiał: kał – świeży (najlepiej w ciągu 1-2 godzin od wydalania) lub utrwalony (w płynie konserwującym).
2. Technika badania:
   • Badanie bezpośrednie – preparat bezpośredni (kał + roztwór NaCl 0,9% lub roztwór Lugola) – ocena pod mikroskopem – wykrycie jaj, cyst, trofozoitów, proglotydów.
   • Badanie zagęszczone (metoda flotacji, metoda sedymentacji) – zagęszczenie kału – zwiększenie czułości badania.
   • Badanie wielokrotne – 3 próbki kału – w odstępach 2-3 dni – zwiększenie czułości badania (pasożyty wydalają jaja nieregularnie).
   • Uwaga: badanie kału jest najbardziej czułe w przypadku glistnicy, tasiemczycy, lambliozy – mniej czułe w przypadku owsicy (jaja owsików są składane w okolicy odbytu, nie w kale).

1. Definicja i wskazania:
   • Test z odbitką taśmową (test Graham, test celofanowy) – przyłożenie taśmy klejącej do okolicy odbytu – w celu wykrycia jaj owsików.
   • Wskazania: podejrzenie owsicy – świąd okolicy odbytu, zaburzenia snu, nocne zgrzytanie zębami, drażliwość, niepokój.
   • Materiał: taśma klejąca (przezroczysta) – przyłożona do okolicy odbytu – rano, przed myciem, przed wypróżnieniem.
2. Technika badania:
   • Przygotowanie: rano, przed myciem, przed wypróżnieniem – najlepiej przed wstaniem z łóżka.
   • Technika: przyłożenie taśmy klejącej (przezroczystej) do okolicy odbytu – delikatne dociśnięcie – odklejenie – przyklejenie do szkiełka mikroskopowego.
   • Badanie: ocena pod mikroskopem – wykrycie jaj owsików (owalne, spłaszczone, z jedną stroną wypukłą, z jedną stroną płaską).
   • Badanie wielokrotne – 3 krotne badanie – w odstępach 2-3 dni – zwiększenie czułości badania (samice owsików składają jaja nieregularnie).
   • Uwaga: test z odbitką taśmową jest najbardziej czuły w przypadku owsicy – czułość ok. 50-90% (w zależności od techniki, od liczby badań).

1. Definicja i wskazania:
   • Badania krwi – badania krwi w celu wykrycia przeciwciał przeciwko pasożytom, wykrycia eozynofilii, wykrycia niedoborów.
   • Wskazania: podejrzenie zakażenia pasożytniczego – objawy żołądkowo-jelitowe, objawy skórne, objawy ogólne, eozynofilia.
   • Materiał: krew żylna – pobrana z żyły łokciowej.
2. Rodzaje badań krwi:
   • Morfologia krwi – eozynofilia (zwiększenie liczby eozynofilów) – z powodu reakcji alergicznej na pasożyty.
   • Przeciwciała przeciwko pasożytom – IgG, IgM, IgE – wykrycie zakażenia pasożytniczego – czułość i swoistość zależą od pasożyta, od metody.
   • Badania biochemiczne – niedobory witamin, niedobory minerałów, niedobory białka – z powodu zaburzeń wchłaniania.
   • Uwaga: badania krwi są mniej czułe niż badanie kału – ale są przydatne w przypadku inwazji tkankowych (np. wągrzyca, toksokaroza).

1. Kierowanie do lekarza:
   • Kierowanie do lekarza POZ – w przypadku podejrzenia zakażenia pasożytniczego – objawy, wywiad, czynniki ryzyka.
   • Kierowanie do parazytologa – w przypadku podejrzenia zakażenia pasożytniczego – objawy, wywiad, czynniki ryzyka.
   • Kierowanie do gastroenterologa – w przypadku podejrzenia zakażenia pasożytniczego – objawy żołądkowo-jelitowe, objawy skórne, objawy ogólne.
2. Współpraca z rodzicami:
   • Informowanie – informowanie rodziców o podejrzeniu zakażenia pasożytniczego – objawy, wywiad, czynniki ryzyka.
   • Kierowanie – kierowanie do lekarza POZ, do parazytologa – w przypadku podejrzenia zakażenia pasożytniczego.
   • Edukacja – edukacja rodziców o zakażeniach pasożytniczych, o drogach zakażenia, o profilaktyce, o leczeniu.

3.3.5.5. Postępowanie w przypadku stwierdzenia pasożytów – leczenie, higiena, postępowanie z kontaktami

1. Zasady leczenia:
   • Leczenie farmakologiczne – leki przeciwpasożytnicze – przepisane przez lekarza – zgodnie z rodzajem pasożyta, zgodnie z wiekiem dziecka, zgodnie z masą ciała.
   • Leczenie wszystkich członków rodziny – w przypadku owsicy – wszyscy członkowie rodziny powinni być leczeni jednocześnie – w celu przerwania cyklu zakażenia.
   • Leczenie kontaktów – w przypadku owsicy – wszyscy członkowie rodziny, wszyscy członkowie klasy (w przypadku ogniska) – powinni być leczeni jednocześnie.
   • Powtórzenie leczenia – w przypadku owsicy – powtórzenie leczenia po 2 tygodniach – w celu przerwania cyklu zakażenia (jaja owsików są zakaźne po 4-6 godzinach, cykl trwa ok. 4-6 tygodni).
2. Leki przeciwpasożytnicze:
   • Owsica: mebendazol (Vermox) – 100 mg jednorazowo, powtórzenie po 2 tygodniach; pyrantel (Pyrantelum) – 11 mg/kg masy ciała jednorazowo, powtórzenie po 2 tygodniach.
   • Glistnica: mebendazol (Vermox) – 100 mg 2× dziennie przez 3 dni; pyrantel (Pyrantelum) – 11 mg/kg masy ciała jednorazowo.
   • Tasiemczyca: prazykwantel (Biltricide) – 5-10 mg/kg masy ciała jednorazowo; niklozamid (Yomesan) – 2 g jednorazowo.
   • Lamblioza: metronidazol (Metronidazol) – 15 mg/kg masy ciała 2× dziennie przez 5-7 dni; tinidazol (Tinidazol) – 50 mg/kg masy ciała jednorazowo.
   • Uwaga: leki przeciwpasożytnicze są przepisywane przez lekarza – nie przez higienistkę – higienistka nie przepisuje leków.

1. Higiena osobista:
   • Mycie rąk – przed posiłkiem, po skorzystaniu z toalety, po kontakcie z ziemią, po kontakcie z zanieczyszczonymi przedmiotami – szczególnie w przypadku owsicy (autoinwazja).
   • Obcinanie paznokci – krótkie paznokcie – w celu ograniczenia autoinwazji (w przypadku owsicy – jaja owsików dostają się pod paznokcie).
   • Mycie okolicy odbytu – rano, przed myciem, przed wypróżnieniem – w celu usunięcia jaj owsików (w przypadku owsicy).
   • Codzienne mycie ciała – kąpiel lub prysznic – codziennie – w celu usunięcia jaj pasożytów.
2. Higiena otoczenia:
   • Pranie pościeli – w wysokiej temperaturze (≥ 60°C) – w celu zabicia jaj pasożytów – szczególnie w przypadku owsicy.
   • Pranie ubrań – w wysokiej temperaturze (≥ 60°C) – w celu zabicia jaj pasożytów – szczególnie w przypadku owsicy.
   • Pranie zabawek – w wysokiej temperaturze (≥ 60°C) – w celu zabicia jaj pasożytów – szczególnie w przypadku owsicy.
   • Dezynfekcja powierzchni – dezynfekcja klamek, poręczy, zabawek, przyborów szkolnych – w celu zabicia jaj pasożytów.
   • Mycie owoców i warzyw – dokładne mycie pod bieżącą wodą, obieranie (jeśli możliwe) – w celu usunięcia jaj pasożytów.

1. Identyfikacja kontaktów:
   • Kontakty bliskie – członkowie rodziny, członkowie klasy, członkowie grupy przedszkolnej – osoby, które miały bliski kontakt z chorym dzieckiem.
   • Kontakty dalsze – członkowie szkoły, członkowie przedszkola – osoby, które miały dalszy kontakt z chorym dzieckiem.
2. Postępowanie z kontaktami:
   • Informowanie – informowanie rodziców kontaktów – o zakażeniu, o objawach, o profilaktyce, o leczeniu.
   • Kierowanie – kierowanie do lekarza POZ, do parazytologa – w przypadku podejrzenia zakażenia pasożytniczego.
   • Leczenie – leczenie wszystkich kontaktów – w przypadku owsicy – wszyscy członkowie rodziny, wszyscy członkowie klasy (w przypadku ogniska) – powinni być leczeni jednocześnie.
   • Profilaktyka – profilaktyka wszystkich kontaktów – mycie rąk, obcinanie paznokci, pranie pościeli, pranie ubrań, pranie zabawek, dezynfekcja powierzchni.

1. Koordynacja:
   • Współpraca z rodzicami – informowanie, edukacja, wsparcie – leczenie, higiena, postępowanie z kontaktami.
   • Współpraca z lekarzem – informowanie, edukacja, wsparcie – leczenie, higiena, postępowanie z kontaktami.
   • Współpraca z dyrekcją – informowanie, edukacja, wsparcie – w przypadku ognisk pasożytniczych, w przypadku braku kontaktu z rodzicem.
   • Współpraca z Sanepidem – informowanie, edukacja, wsparcie – w przypadku ognisk pasożytniczych, w przypadku dochodzenia epidemiologicznego.
2. Wsparcie:
   • Wsparcie psychologiczne – akceptacja, wsparcie, brak stygmatyzacji, brak wykluczenia – chory uczeń powinien czuć się bezpiecznie, powinien czuć się zaopiekowany, powinien czuć się kochany.
   • Wsparcie w przypadku lęku – lęk przed pasożytami, lęk przed leczeniem, lęk przed wykluczeniem – wsparcie, uspokojenie, modlitwa.
   • Wsparcie w przypadku wstydu – wstyd przed pasożytami, wstyd przed leczeniem, wstyd przed wykluczeniem – wsparcie, uspokojenie, modlitwa.

3.3.5.6. Profilaktyka: mycie rąk, obcinanie paznokci, pranie pościeli w wysokiej temperaturze, mycie owoców i warzyw

1. Znaczenie mycia rąk:
   • Mycie rąk – najważniejsza metoda profilaktyki zakażeń pasożytniczych – usunięcie jaj pasożytów z rąk – przerwanie cyklu zakażenia.
   • Skuteczność: prawidłowe mycie rąk zmniejsza ryzyko zakażeń pasożytniczych o 30-50% (WHO, CDC).
   • Technika: 6 kroków wg WHO – minimum 20 sekund – ciepła woda (30-35°C) + mydło.
2. Kiedy myć ręce:
   • Przed posiłkiem – przed śniadaniem, przed obiadem, przed podwieczorkiem.
   • Po skorzystaniu z toalety – po skorzystaniu z toalety.
   • Po kontakcie z ziemią – po zabawie na boisku, po zabawie w piaskownicy, po pracy w ogrodzie.
   • Po kontakcie z zanieczyszczonymi przedmiotami – po kontakcie z klamekami, poręczami, zabawkami, przyborami szkolnymi.
   • Po kontakcie z zwierzętami – po kontakcie z zwierzętami (psy, koty, zwierzęta gospodarskie).
   • Przed i po opatrzeniu rany – przed i po opatrzeniu rany.

1. Znaczenie obcinania paznokci:
   • Obcinanie paznokci – krótkie paznokcie – w celu ograniczenia autoinwazji (w przypadku owsicy – jaja owsików dostają się pod paznokcie).
   • Skuteczność: krótkie paznokcie zmniejszają ryzyko autoinwazji o 30-50% (w przypadku owsicy).
   • Technika: obcinanie paznokci – krótko, regularnie (co 1-2 tygodnie), czysto (czyste nożyczki, czyste ręce).
2. Zasady obcinania paznokci:
   • Częstotliwość: co 1-2 tygodnie – regularnie.
   • Technika: krótko, czysto, delikatnie – nie za krótko (ryzyko uszkodzenia skóry), nie za długo (ryzyko autoinwazji).
   • Narzędzia: czyste nożyczki, czyste ręce – dezynfekcja nożyczek przed i po obcinaniu.

1. Znaczenie prania pościeli:
   • Pranie pościeli – w wysokiej temperaturze (≥ 60°C) – w celu zabicia jaj pasożytów – szczególnie w przypadku owsicy.
   • Skuteczność: pranie w wysokiej temperaturze (≥ 60°C) zabija jaja pasożytów – szczególnie w przypadku owsicy.
   • Częstotliwość: co 1-2 tygodnie – regularnie – szczególnie w przypadku owsicy.
2. Zasady prania pościeli:
   • Temperatura: ≥ 60°C – w celu zabicia jaj pasożytów.
   • Częstotliwość: co 1-2 tygodnie – regularnie – szczególnie w przypadku owsicy.
   • Technika: pranie w pralce – w wysokiej temperaturze – z detergentem.
   • Uwaga: pościel powinna być prana oddzielnie – nie z innymi ubraniami – w celu ograniczenia rozprzestrzeniania jaj pasożytów.

1. Znaczenie mycia owoców i warzyw:
   • Mycie owoców i warzyw – dokładne mycie pod bieżącą wodą – w celu usunięcia jaj pasożytów – szczególnie w przypadku glistnicy, lambliozy.
   • Skuteczność: dokładne mycie pod bieżącą wodą zmniejsza ryzyko zakażeń pasożytniczych o 30-50%.
   • Technika: dokładne mycie pod bieżącą wodą, obieranie (jeśli możliwe), moczenie w wodzie z octem (opcjonalnie).
2. Zasady mycia owoców i warzyw:
   • Mycie pod bieżącą wodą – dokładne mycie – nie w misce (ryzyko zanieczyszczenia).
   • Obieranie – obieranie owoców i warzyw – jeśli możliwe – w celu usunięcia jaj pasożytów.
   • Moczenie w wodzie z octem – opcjonalnie – moczenie przez 15-20 minut – w celu usunięcia jaj pasożytów.
   • Uwaga: mycie owoców i warzyw jest najważniejszą metodą profilaktyki zakażeń pasożytniczych drogą pokarmową.

1. Bezpieczna woda:
   • Bezpieczna woda – woda z kranu (badana, filtrowana), woda butelkowana (w przypadku braku dostępu do bezpiecznej wody).
   • Gotowanie wody – w przypadku podejrzenia zanieczyszczenia – gotowanie przez minimum 1 minutę.
   • Filtracja – filtry mechaniczne, węglowe, UV – w przypadku podejrzenia zanieczyszczenia.
2. Bezpieczna żywność:
   • Bezpieczna żywność – świeża, nieprzetworzona, prawidłowo przechowywana, prawidłowo przygotowana.
   • Obróbka termiczna – gotowanie, pieczenie, smażenie – zabicie pasożytów – szczególnie w przypadku tasiemczycy (surowe lub niedogotowane mięso).
   • Przechowywanie – prawidłowe przechowywanie żywności – w lodówce, w zamrażarce – w celu ograniczenia rozwoju pasożytów.
3. Higiena otoczenia:
   • Dezynfekcja powierzchni – dezynfekcja klamek, poręczy, zabawek, przyborów szkolnych – w celu zabicia jaj pasożytów.
   • Mycie zabawek – w wysokiej temperaturze (≥ 60°C) – w celu zabicia jaj pasożytów.
   • Mycie przyborów szkolnych – w wysokiej temperaturze (≥ 60°C) – w celu zabicia jaj pasożytów.

1. Edukacja uczniów:
   • Profilaktyka zakażeń pasożytniczych – mycie rąk, obcinanie paznokci, pranie pościeli, mycie owoców i warzyw, bezpieczna woda, bezpieczna żywność.
   • Higiena rąk – mycie rąk – przed posiłkiem, po skorzystaniu z toalety, po kontakcie z ziemią, po kontakcie z zanieczyszczonymi przedmiotami.
   • Mycie owoców i warzyw – dokładne mycie pod bieżącą wodą, obieranie (jeśli możliwe).
   • Bezpieczna woda – woda z kranu (badana, filtrowana), woda butelkowana.
2. Edukacja rodziców:
   • Profilaktyka zakażeń pasożytniczych – mycie rąk, obcinanie paznokci, pranie pościeli, mycie owoców i warzyw, bezpieczna woda, bezpieczna żywność.
   • Higiena rąk – mycie rąk – przed posiłkiem, po skorzystaniu z toalety, po kontakcie z ziemią, po kontakcie z zanieczyszczonymi przedmiotami.
   • Mycie owoców i warzyw – dokładne mycie pod bieżącą wodą, obieranie (jeśli możliwe).
   • Bezpieczna woda – woda z kranu (badana, filtrowana), woda butelkowana.
3. Współpraca ze szkołą:
   • Plakaty – plakaty z profilaktyką zakażeń pasożytniczych – w klasach, w korytarzu, w stołówce, w sanitariatach.
   • Regularne ćwiczenia – regularne ćwiczenia mycia rąk – w szkole, w klasie, w życiu codziennym.
   • Monitorowanie – monitorowanie higieny rąk – obserwacja, edukacja, wsparcie.
   • Współpraca z Sanepidem – informowanie, edukacja, wsparcie – w przypadku ognisk pasożytniczych, w przypadku dochodzenia epidemiologicznego.

„Panie Boże, Stwórco życia, Ty dałeś nam życie – dar nienaruszalny, dar wymagający troski. Ty dałeś nam ciało – dar nienaruszalny, dar wymagający troski. Ty dałeś nam wspólnotę – dar miłości, dar odpowiedzialności, dar troski. Ty powiedziałeś: «Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe» (Tb 4, 15).

Proszę Cię za dzieci, które chorują na choroby pasożytnicze – Niech ich ciało będzie zdrowe – nie zagrożone, nie narażone, nie zaniedbane. Niech ich życie będzie chronione – nie zagrożone, nie narażone, nie zaniedbane. Niech ich wspólnota będzie bezpieczna – nie zagrożona, nie narażona, nie zaniedbana.

Daj im zdrowie – nie tylko fizyczne, ale i psychiczne, duchowe. Daj im wspólnotę – nie tylko przy stole, ale i w sercu. Daj im miłość – nie tylko do jedzenia, ale i do Ciebie.

A mnie, higienistce, daj mądrość – By promować higienę – z szacunkiem, z miłością, z troską. By promować profilaktykę – z szacunkiem, z miłością, z troską. By promować współpracę – z szacunkiem, z miłością, z troską.

Niech każde dziecko – będzie zdrowe. Niech każde dziecko – będzie kochane. Niech każde dziecko – będzie chronione. Niech każde dziecko – będzie darem – nie zagrożeniem, nie problemem, nie wykluczeniem.

«Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe» (Tb 4, 15).

Amen."