13.7. Przypadki specjalne: dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży — modyfikacje i przeciwwskazania

3. Specyfika pracy z osobami starszymi: osteoporoza, kruchość skóry

Zmiany anatomiczno-fizjologiczne istotne klinicznie
- Skóra: u osób starszych obserwujemy cienką, mniej elastyczną skórę wynikającą z utraty kolagenu i elastyny, zmniejszenia warstwy podskórnej i spadku ukrwienia. Granica między naskórkiem a skórą właściwą jest mniej wyraźna, a skóra łatwiej ulega otarciom i pęknięciom (tzw. skin tears).
- Tkanka podskórna i powięź: zanika podściółka tłuszczowa, co zmniejsza amortyzację i zwiększa przenoszenie sił bezpośrednio na naczynia i kości.
- Kość: osteoporoza to utrata masy kostnej i zmiana mikroarchitektury — kość staje się bardziej łamliwa przy mniejszych siłach.
- Mięśnie i układ ruchu: współistniejąca sarkopenia i osłabienie propriocepcji zwiększają ryzyko upadków i przewlekłych przeciążeń.
  Te zmiany determinują konieczność zmodyfikowania wszystkich parametrów zabiegów bańkami — od doboru sprzętu po rytm sesji i monitoring efektów.
Selekcja pacjentów i ryzyko kliniczne
- Każda osoba starsza przed rozpoczęciem terapii powinna przejść skrócony wywiad ukierunkowany na: rozpoznaną osteoporozę (i jej stopień, jeśli znany), stosowane leki (szczególnie antykoagulanty, leki przeciwpłytkowe, długotrwałe glikokortykosteroidy), historię upadków, obecność ran, stanu skóry, znamion czy blizn oraz współistniejące choroby układowe.
- W razie wątpliwości, przy ciężkiej osteoporozie lub przy lekach zwiększających ryzyko krwawienia, należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym lub zespołem medycznym przed zaplanowaniem zabiegu.
Dostosowanie techniki — ogólne zasady
- Zasada przewodnia: zmniejszyć siłę działania i zwiększyć uważność. Preferować najłagodniejsze dostępne metody bańkowania — delikatne silikonowe kubki, minimalne nasysanie i krótkie czasy ekspozycji.
- Unikać silnych, długotrwałych przyssań nad obszarami kostnymi i cienkoskórnymi. Tam, gdzie potrzeba pracy w rejonie przyczepów ścięgnistych przy kości, lepiej zastosować serię bardzo krótkich, łagodnych aplikacji rozmieszczonych obok siebie.
- Gdy możliwe, preferować techniki przesuwne o niskim podciśnieniu (delikatne gliding) zamiast statycznych, długotrwałych przyssań. Ruch rozkłada siły i zmniejsza miejscowy ucisk naczyniowy.
Dobór sprzętu i dodatkowe środki ochronne skóry
- Najbezpieczniejsze: miękkie silikonowe baniek o miękkim obrzeżu, regulowane manualnie (łatwa kontrola nasysania). Szklane, duże i mocno ssące baniek są zasadniczo niewskazane.
- Rozważenie pośrednich warstw ochronnych: cienka, jałowa gaza, silikonowa podkładka lub specjalna folia hydrożelowa umieszczona między krawędzią bańki a skórą może rozłożyć nacisk i zmniejszyć ryzyko otarć. Stosować tylko materiały dopuszczone do kontaktu ze skórą i pamiętać o aseptyczności.
- Użycie manometru/skalowanej pompki (jeśli dostępne) pomaga pracować w powtarzalnych, niskich parametrach zamiast zgadywać „na oko”.
Parametry zabiegu (jako zasady jakościowe)
- Nasysanie: bardzo niskie — tylko tyle, by uzyskać lekki efekt unoszenia skóry.
- Czas ekspozycji: krótszy niż u dorosłych w średnim wieku — krótkie „próbne” aplikacje (30 s–2 minuty) z natychmiastową oceną tolerancji; jeśli bezobjawowe, można nieznacznie przedłużyć, lecz rzadko przekraczać kilka minut.
- Liczba aplikacji: mniejsza, z większymi przerwami między sesjami (zwykle minimum 7–14 dni w planie terapeutycznym dla tego samego obszaru, chyba że celem jest łagodna, częsta regeneracja przy niskich parametrach).
- Siła przesuwna (przy glidingu): lekka, z krótkim torem przesunięcia; unikać gwałtownych przyspieszeń czy hamowań urządzenia.
Postępowanie zapobiegawcze wobec krwawień i siniaków
- Osoby starsze częściej rozwijają siniaki i hematomy nawet przy niewielkim ucisku — informować pacjenta/opiekuna o takiej możliwości przed zabiegiem.
- Unikać stref o widocznych teleangiektazjach, silnie przebarwionej skórze lub skłonności do pękających naczyń.
- W razie powstania większego zasinienia zastosować standardowe postępowanie (chłodzenie w pierwszych godzinach, następnie cieplejsze okłady, obserwacja). Dokumentować zdarzenie i zmodyfikować kolejne zabiegi.
Behavioralne i komunikacyjne modyfikacje w kontakcie z pacjentem starszym
- Przed zabiegiem wyraźne, proste instrukcje: tłumaczyć krok po kroku, demonstrować procedurę (np. na przedramieniu terapeuty), pytać o preferencje i obawy. Upewnić się, że pacjent rozumie możliwość wystąpienia drobnych siniaków czy dyskomfortu.
- Monitorować nie tylko ból, ale też objawy nietypowe: zawroty głowy, osłabienie, uczucie chłodu, niską tolerancję sensoryczną. U starszych pacjentów reakcje pozorne (np. milczenie zamiast zgłaszania bólu) są częstsze — aktywnie prosić o informację zwrotną.
- Zapewnić wsparcie wstępne i poszabiegowe (np. pomoc przy wstawaniu, przypomnienie o odpoczynku).
Planowanie długoterminowe i integracja z leczeniem ogólnym
- Włączać terapię bańkami jako element wielopłaszczyznowej opieki: współpracować z lekarzem, fizjoterapeutą i ginekologiem/ internistą w celu koordynacji farmakoterapii (np. leki osłabiające kości, leki przeciwzakrzepowe) i rehabilitacji.
- U osób z rozpoznaną osteoporozą ustalić cele: czy celem jest łagodzenie bólu, poprawa elastyczności tkanek, poprawa ukrwienia okolicy rany pooperacyjnej czy wspieranie funkcji ruchowej — i dostosować częstotliwość oraz intensywność terapii do tych celów.

Krótki przykład kliniczny

Pacjent: 78-letni mężczyzna z osteoporozą potwierdzoną densytometrią, lecz aktywny, chodzi z laską. Skarży się na przewlekłe napięcie i bóle przyczepów mięśni czworogłowych uda po uprawianiu nordic walking.
Postępowanie: wybór małych silikonowych baniek, demonstracja procedury, zgoda pacjenta. Statyczne aplikacje o bardzo niskim nasysaniu na boczny i przyśrodkowy obszar uda przez 90 sekund każda (2–3 aplikacje). Między zabiegami odpoczynek i kontrola skóry. Plan: 1 sesja/10 dni przez trzy kolejne zabiegi, ocena funkcji chodu i bólu po 3 tygodniach; w razie dużych siniaków lub nadmiernego bólu parametry obniżyć lub przerwać terapię i skonsultować z lekarzem.

Krótkie ćwiczenie praktyczne (15–20 minut) — „symulacja skóry kruchej”

Cel: nauczyć się wyczuwać granicę tolerancji skóry i stosować ochronę brzegu bańki.

Przygotowanie (2 min) — w parach: „terapeuta” i „pacjent-symulator”. Na przedramieniu „pacineta” nakleić cienki kawałek papierowego plasterka imitującego delikatną skórę (ma symulować podatność na uszkodzenia).
Dobór sprzętu (2 min) — terapeuta wybiera małą silikonową bańkę i ustawia najniższe nasysanie.
Aplikacja próbna (3–4 min) — wykonać krótkie przyssanie (30–60 s) i ocenić wygląd skóry po zdjęciu. Zwrócić uwagę na odbarwienie, ślady po brzegu bańki i subiektywny komfort „pacjenta”.
Wprowadzenie warstwy ochronnej (3–4 min) — powtórzyć zabieg z cienką jałową gazą pod brzegiem bańki; ocenić różnicę w rozłożeniu nacisku i śladach na skórze.
Omówienie i notatka (4–5 min) — zapisać obserwacje: która metoda dała mniejsze oznaki mechanicznego uszkodzenia, jaka była subiektywna tolerancja, czy trzeba zmienić długość trwania czy odstępy między zabiegami. Prowadzący wskazuje, kiedy stosować warstwę ochronną i kiedy zrezygnować z aplikacji w danym obszarze.

Zalecenia w praktyce powinny być stosowane elastycznie, każdorazowo indywidualizując plan terapii do stanu pacjenta, jego leków i preferencji oraz współpracując z zespołem medycznym.