14.4. Metody obiektywnej oceny efektu: testy funkcjonalne, skale, fotografia medyczna

5. Fotografia medyczna — protokół pozycyjny i standaryzacja zdjęć

Cel i zasada

Fotografia medyczna w praktyce bańkowania ma dwa główne zadania: (1) obiektywne udokumentowanie stanu skóry i tkanek (zaczerwienienie, krwiaki, zmiany skórne, blizny) oraz (2) umożliwienie porównywania efektów w czasie w sposób powtarzalny. Kluczowa zasada: każdy obraz musi być wykonany według jednolitego protokołu, by różnice pomiędzy zdjęciami odzwierciedlały zmiany kliniczne, a nie parametry techniczne.

Sprzęt i ustawienia podstawowe

Urządzenie: najlepiej dedykowany aparat cyfrowy z wymienną optyką lub wysokiej klasy smartfon z możliwością blokady ekspozycji/fokusa. Ważne: używać tego samego aparatu/telefonu przez cały cykl dokumentacji.
Obiektyw / ogniskowa: dla aparatów pełnoklatkowych preferowana ogniskowa ~50 mm (brak zniekształceń perspektywicznych). W przypadku smartfonów unikać trybu „szeroki kąt” — stosować główny aparat lub tryb „2x” jeśli odpowiada zbliżonej ogniskowej.
Format zapisu: jeśli możliwe — RAW dla zachowania maksymalnych danych; w praktyce codziennej akceptowalny wysokiej jakości JPEG (min. 3000–4000 px krótszy bok).
Ustawienia ekspozycji: stała przysłona (f/5.6–f/8), niska wartość ISO (100–200), krótki czas naświetlania dostosowany do warunków — jeśli używamy statywu, czas może być dłuższy. Na smartfonie zablokować ekspozycję i balans bieli.
Oświetlenie: stałe, rozproszone źródło światła — lampy typu LED z regulacją siły. Unikać światła mieszającego (słonecznego + sztucznego). Zalecane zastosowanie softboksów lub lamp pierścieniowych i białego tła.
Stabilizacja: statyw dla aparatu; dla smartfona użyć uchwytu/stabilizatora, by zachować identyczny kadr.

Tło, skala i kolor

Tło: neutralne, matowe, jednolite (szarość 18% lub matowa biel); unikać wzorów i połysku.
Skala: zawsze umieszczać przy zdjęciu miarkę centymetrową lub linijkę (co najmniej 10 cm) w tej samej płaszczyźnie co obszar dokumentowany. Miarka powinna być widoczna na zdjęciu i opisana (np. 10 cm).
Kolor odniesienia: karta kolorów (scale/colorchart), niewielka, używana do kalibracji balansu bieli i porównywania odcieni krwawych/zaczerwienienia. Kartę umieścić w rogu kadru przy pierwszym zdjęciu serii.

Przygotowanie pacjenta i stanowiska

Pacjent w luźnym, matowym ubraniu odsłaniającym badany obszar. Skóra sucha, bez kremów i olejków (chyba że dokumentujemy efekt po zastosowaniu preparatu — wtedy odnotować).
Usunąć biżuterię i elementy metalowe, które mogą odbijać światło.
Stała odległość pacjenta od tła — najlepiej 1–1,5 m, by uniknąć cieni i zapewnić równomierne oświetlenie.
Stała pozycja względem aparatu (linie odniesienia na podłodze/łóżku), oznaczona taśmą, by powtarzalnie ustawić pacjenta.

Protokoły pozycyjne — widoki standardowe (przykładowe)

Dla powtarzalności warto stworzyć kartę ze zdefiniowanymi widokami dla danej części ciała. Poniżej przykładowe ujęcia dla najczęściej dokumentowanych obszarów w terapii bańkowej.

Grzbiet / plecy (dokumentacja śladów po bańkach)

Widok ogólny — postawa stojąca, tyłem: pacjent stoi w odległości tak, by widoczna była cała klatka piersiowa do miednicy; aparat ustawiony prostopadle do środka kręgosłupa; odległość aparatu 2–3 m.
Widok boczny (lewy/prawy): pacjent w pozycji bocznej, aby uchwycić profile zmian przy bocznych projekcjach.
Zbliżenia (close-up): makrofotografie obszarów ze zmianami (odległość ~20–30 cm), zawsze z miarką i kartą kolorów.
Widok skośny (oblique 45°): przydatny do oceny głębokości siniaka i granic zmian.

Kończyny górne / dolne

Przód, tył i boki w standardowych odległościach (1,5–2 m).
Zbliżenia na stawy i miejsca aplikacji baniek: układać miarkę wzdłuż dystalnej osi kończyny.

Twarz, szyja, głowa

Frontalne, lewe i prawe profile.
Zbliżenia na drobne zmiany skórne z ustawioną miarką (skalą w mm).

Stałość parametru „kadr — odległość — wysokość”

Kadr: używać tych samych pól kadru (np. cała okolica łopatek).
Odległość: zapisać odległość aparatu (w cm) i wysokość kadru (np. środek obiektywu na wysokości Th6). Ułatwia to odtworzenie kadru w kolejnych wizytach.
Wysokość ustawienia aparatu: oznaczyć na statywie (np. znacznik wysokości). Dobre praktyki: utrzymanie odległości w granicach ±5 cm.

Czasowe punkty zdjęć (protokół czasowy)

Przed zabiegiem — obraz punktu wyjścia.
Bezpośrednio po zabiegu (jeśli bezpieczne) — dokumentacja natychmiastowych zmian skórnych. W przypadku mokrej hijamy unikać wykonywania zdjęć, które mogłyby naruszyć opatrywania; jeśli wykonane — odnotować, że zdjęcie wykonano bez zdejmowania opatrunku.
24 h, 48–72 h, 7 dni, 4 tygodnie — standardowe punkty kontrolne pozwalające obserwować ewolucję zaczerwienienia, siniaka i gojenia. Terminy można dostosować do kliniki i rodzaju interwencji.

Etyka zdjęć i zgoda (krótko)

Uzyskać wyraźną pisemną zgodę na fotografowanie i wykorzystanie zdjęć do dokumentacji medycznej oraz (jeśli dotyczy) edukacji. W zgodzie należy odnotować zakres wykorzystania i zabezpieczenia prywatności. (Szczegóły prawne i zgoda opisane są w innych sekcjach kursu — tutaj przypomnienie konieczności uzyskania zgody przed wykonaniem zdjęć.)

Nazewnictwo, metadane i przechowywanie plików (z punktu widzenia zdjęć)

Konwencja nazewnicza plików: YYYYMMDD_PacjentID_Obszar_Widok_X (np. 20251121_P000123_grzbiet_tył_01).
Metadane: w opisie pliku zarejestrować: data, godzina, operator, typ zabiegu, odległość, przyjęta ekspozycja, informacje o miarce/karcie kolorów.
Kopia oryginalna: zachować oryginał (RAW lub wysokiej jakości JPEG) i pracować na kopiach do publikacji/edukacji z anonimizacją.

Kontrola jakości i checklista przed wykonaniem zdjęć

Przed naciśnięciem spustu wykonać checklistę:

To samo urządzenie i obiektyw?
Stałe oświetlenie i tło?
Miarka i karta kolorów w kadrze (przy pierwszym i przy zbliżeniach)?
Zamknięty ekspozycja i balans bieli?
Odpowiednia odległość i wysokość aparatu od pacjenta?
Notatka o ewentualnym bólu/ograniczeniach podczas fotografowania?
Zgoda pacjenta podpisana i dostępna?

Analiza zdjęć — co oceniamy poza „ładnym obrazem”

Intensywność i dystrybucja zaczerwienienia / krwiaka (użyć karty kolorów do porównań).
Zmiany konturu skóry (obrzęk, wgłębienia).
Przemieszczenie znamion/blizn (porównywać względem linii kostnych i miarki).
Asymetrie i zmiany w funkcji ruchu widoczne podczas zdjęć zadaniowych (np. pacjent w trakcie skłonu).

Przykład praktyczny — dokumentacja śladów po bańkach na górnej części pleców

Przed zabiegiem: zdjęcie ogólne tyłem (odległość 2,5 m), zdjęcie zbliżeniowe lewego i prawego łopatkowego obszaru z miarką i kartą kolorów (odległość ok. 30 cm).
Bezpośrednio po zabiegu (jeśli bezpieczne): zbliżenie obszarów z najsilniejszym wybroczynami; miarka nadal w kadrze; fotograf wykona 3 ujęcia z różnych kątów (prosto, lekko skośnie 45°, profil).
24 h i 7 dni: powtórzyć zestaw zdjęć z tymi samymi ustawieniami i zapisać porównawcze pliki według nazewnictwa.
Analiza: porównać stopień zaczerwienienia i powierzchnię plam (można wykorzystać prosty pomiar powierzchni w programie graficznym, skalując względem miarki).

Krótkie ćwiczenie praktyczne dla kursantów (czas: 30–40 min)

Cel: nauczyć standaryzacji kadru i powtarzalności.
Materiały: aparat/smartfon, statyw, miarka centymetrowa, neutralne tło, karta kolorów.
Zadania: w parach:
- Osoba A (pacjent) stoi tyłem do aparatu w odległości 1,5 m od tła; osoba B ustawia aparat na statywie w odległości 2,5 m, wysokość tak, by środek kadru był na wysokości Th6.
- Wykonać zdjęcie ogólne tyłem, zdjęcie lewej i prawej łopatki zbliżeniowe (miarka + karta kolorów). Zablokować ustawienia ekspozycji.
- Zapisać parametry: odległość aparatu, wysokość, ogniskowa, ISO, przesłona.
- Powtórzyć zadanie po 10 min z zachowaniem identycznych ustawień.
Ocena: porównać pliki — czy kadr, kolor i wielkość obrazu są powtarzalne? Omówić różnice i wskazać, co poprawić w następnym podejściu (np. usunięcie cieni, zmiana wysokości statywu, poprawa umieszczenia miarki).

Zachowanie rygoru protokołu pozycyjnego i standaryzacji zdjęć gwarantuje, że fotografia stanie się narzędziem klinicznym — mierzalnym i powtarzalnym — a nie jedynie ilustracją. Dzięki temu zdjęcia będą realnym wsparciem w ocenie skuteczności terapii bańkami, monitorowaniu powikłań i prowadzeniu rzetelnej dokumentacji klinicznej.