6. Checklista procedury (pre-procedural i post-procedural)

Cel i zasady tworzenia checklisty

Checklista proceduralna to narzędzie operacyjne mające zmniejszyć ryzyko pominięć, ujednolicić przebieg zabiegu i ułatwić audyt. W odróżnieniu od obszernych procedur opisowych, checklisty są krótkie, sekwencyjne i przeznaczone do odhaczania w czasie rzeczywistym. Projektując checklistę dla zabiegów z użyciem baniek należy kierować się: czytelnością, jednoznacznością pozycji, odpowiedzialnością przypisaną do pozycji (kto potwierdza) i wymuszonymi polami krytycznymi (czas, podpis, potwierdzenie zgody). Checklista powinna być częścią dokumentacji i wersjonowana (data/wersja).

Format i ergonomia

• Forma: preferować układ kolumnowy (pozycja – wykonawca – status – uwagi) zarówno w wersji papierowej, jak i elektronicznej.

• Widoczność: checklistę umieścić w miejscu procedury (przy stoliku zabiegowym, na tablecie terapeuty).

• Typy pól: checkboxy dla czynności „wykonane/nie”, krótkie dropdowny (np. „pozytywne/negatywne”), pole tekstowe dla uwag.

• Czas i podpis: każde krytyczne potwierdzenie powinno zawierać miejsce na wpisanie daty i inicjałów osoby wykonującej.

• Fail-safe: stanowisko powinno mieć jedno pole „STOP” — jeśli zaznaczone, procedura nie może być kontynuowana bez wyjaśnienia/zgody przełożonego.

Struktura checklisty — bloki obowiązków

1. Przedwejściowy (przygotowanie pokoju i zespołu)

   • sprawdzenie kompletności zestawu narzędzi (lista kontrolna instrumentów)

   • dostępność materiałów jednorazowych i utylizacyjnych (worki na odpady, płyny dezynfekcyjne)

   • kontrola urządzeń elektrycznych (jeśli używane) — krótki test działania

   • przypisanie ról: kto prowadzi, kto asystuje, kto obserwuje (w przypadku szkolenia)

   • potwierdzenie obecności dokumentów (karta pacjenta dostępna, zgoda podpisana)

2. Pre-proceduralny (bezpośrednio przed kontaktem z pacjentem)

   • identyfikacja pacjenta (imię, data urodzenia) — pacjent potwierdza swoją tożsamość

   • potwierdzenie wskazania i oczekiwań pacjenta (krótkie zdanie pacjenta zapisane)

   • ocena stanu skóry w miejscu zabiegu (opis, zdjęcie referencyjne — jeśli przewidziane)

   • upewnienie się, że pacjent rozumie przebieg i możliwe reakcje bezpośrednie (pacjent potwierdza słownie)

   • zabezpieczenie dróg oddechowych/pozycji pacjenta (jeśli dotyczy)

3. Proceduralny (w trakcie zabiegu — kontrola parametrów)

   • monitorowanie czasu ekspozycji i siły próżni (osobne wpisy w określonych interwałach)

   • kontrola reakcji pacjenta: ból, zawroty, nudności — natychmiastowe odnotowanie i reakcja

   • dokumentacja zmian skórnych w czasie rzeczywistym (kratka na notatki/zdjęcia)

4. Post-proceduralny (bezpośrednio po zabiegu)

   • ocena stanu pacjenta (krótki kwestionariusz: ból, zawroty, krwawienie)

   • zabezpieczenie miejsca zabiegowego (opatrunek, instrukcja słowna i pisemna dla pacjenta)

   • segregacja odpadów i dezynfekcja pola pracy — wpis wykonania i inicjały

   • poinformowanie o planie follow-up i terminie kontroli

5. Follow-up (przy wypisie lub w dniu kontroli)

   • zapis zaleceń, termin następnej wizyty, przekaźnik informacji (telefon/wiadomość)

   • jeśli wystąpiły odchylenia — załączenie raportu powikłań i wskazanie osoby odpowiedzialnej za eskalację

Rola checklisty w komunikacji i transferze odpowiedzialności

Checklista jest formalnym elementem hand-offu: końcowe pole „przekazanie opieki” zawiera potwierdzenie, kto przejmuje pacjenta po zabiegu (np. pacjent samodzielny, z opiekunem, skierowany do obserwacji). Dla sytuacji szkoleniowych dodawać pole „opinia mentora” oraz miejsce na krótką ocenę kompetencji przeprowadzającego.

Scenariusze awaryjne — wpisy w checklistach

Dla pozycji krytycznych (np. podejrzenie krwawienia, reakcja alergiczna) checklisty powinny zawierać natychmiastowe kroki: zaznaczenie stanu „awaryjny”, przycisk „wezwij pomoc medyczną”, miejsce na numer zgłoszenia incydentu oraz pole do szybkiego wpisu co zostało wykonane (np. zastosowano ucisk, podano leki, wezwano lekarza). To ułatwia późniejszą rekonstrukcję zdarzenia i raportowanie.

Integracja z jakością i audytem

• Metryki: każdy wypełniony checklist generuje metadane: czas trwania procedury, odchylenia, kto prowadził. Te dane wykorzystać do okresowych analiz (np. procent procedur z drobnymi odchyleniami).

• Losowy przegląd: co miesiąc losowo wybrać 5–10 checklist do weryfikacji zgodności z dokumentacją i zdjęciami. Wyniki wpisywać do rejestru jakości.

• Eskalacja: jeśli odsetek procedur z odchyleniami przekroczy ustalony próg, inicjować szkolenie uzupełniające.

Uwaga na czynniki ludzkie

Projekt checklisty powinien minimalizować obciążenie pamięci roboczej: nie umieszczaj w jednym arkuszu zbyt wielu drobnych pozycji — lepiej dzielić na krótsze, sekwencyjne bloki. Unikaj negacji w instrukcjach (jasne „zrób” zamiast „nie zapomnij nie robić”). Testy użyteczności checklisty z realnym personelem są konieczne przed wdrożeniem.

---

Krótki przykład checklisty (skrócona wersja do druku)

Checklista — przed zabiegiem (krótka)

1. Pacjent potwierdzony: ___ (inicjały)

2. Zgoda podpisana: [ ] tak [ ] nie (jeśli nie → STOP)

3. Kompletny zestaw narzędzi: [ ] tak [ ] nie (opis braków) _______

4. Stan skóry oceniony: [ ] prawidłowy [ ] odchylenia → opis: _______

5. Osoba prowadząca: _______ Asystent: _______

6. Czas rozpoczęcia: : (inicjały) ____

Checklista — po zabiegu (krótka)

1. Opatrunek na miejscu: [ ] tak [ ] nie

2. Pacjent skarży się na: (wpis) __________ → reakcja: __________

3. Odpady zabezpieczone: [ ] tak [ ] nie

4. Instrukcje dla pacjenta przekazane pisemnie: [ ] tak [ ] nie

5. Czas zakończenia: : (inicjały) ____

---

Krótkie ćwiczenie praktyczne (warsztatowe, ~20–30 min)

1. Podział na pary: jedna osoba prowadzi zabieg, druga pełni rolę asystenta/observera.

2. Przygotowanie (5 min): każda para otrzymuje przygotowaną skróconą checklistę. Ustawić stanowisko (modele/stand-in).

3. Symulacja (10 min): przeprowadzić procedurę trzymając się checklisty — asystent aktywnie odhacza pozycje. W trakcie symulacji osoba obserwująca wprowadza 1 losowy „błąd” (np. brak dostępności jednego materiału, krótkie zawroty pacjenta) i notuje, jak zespół reaguje.

4. Debrief (5–10 min): omówić co zostało pominięte, które pozycje checklisty były niejasne, czy ergonomia arkusza utrudniała pracę. Zapiszcie 3 poprawki na checklistę, które natychmiast wprowadzicie.

Ćwiczenie uczy praktycznego stosowania checklist, komunikacji w zespole i natychmiastowej korekty procesów.