13.5. Problemy ginekologiczne i urologiczne — wskazania, ograniczenia, współpraca z ginekologiem

3. Protokół bańkowania wspomagającego dolegliwości menstruacyjne

Cel protokołu

Zmniejszenie bólu miesiączkowego (dysmenorrhea) oraz towarzyszącego napięcia mięśniowo-powięziowego w obrębie miednicy i dolnego odcinka kręgosłupa, poprawa komfortu funkcjonalnego podczas krwawienia oraz redukcja potrzeby doraźnej analgezji — przy jednoczesnym zachowaniu zasad bezpieczeństwa, diagnostyki różnicowej i współpracy z ginekologiem, gdy istnieją przesłanki.

Kwalifikacja do zabiegu — kryteria wstępne (skrót)

Potwierdzenie, że ból ma charakter miesiączkowy i nie występują alarmujące objawy (gorączka, nagłe nasilenie bólu, nieprawidłowe krwawienia, objawy zakażenia).
Wykluczenie świeżych operacji, aktywnych infekcji dróg rodnych oraz istotnych zaburzeń krzepnięcia.
Ustalenie, czy mamy do czynienia z dysmenorrheą pierwotną (brak patologii ginekologicznej) czy wtórną (np. endometrioza, mięśniaki) — w przypadku podejrzenia wtórnej → konsultacja ginekologiczna.
Pełna informacja pacjentki i podpisana, świadoma zgoda na zabieg.
W razie wątpliwości co do ciąży — jej wykluczenie przed terapią.

Przygotowanie pacjentki i stanowiska

Krótki wywiad ukierunkowany na aktualny charakter bólu, czas jego trwania w cyklu, leki przeciwbólowe, wcześniejsze rozpoznania ginekologiczne, stosowane antykoncepcje.
Zaznaczyć intensywność bólu na skali NRS (0–10) przed zabiegiem.
Prośba o opróżnienie pęcherza przed zabiegiem.
Odpowiednie ułożenie pacjentki: pozycja półleżąca lub leżąca na plecach z podłożonym wałkiem pod kolana oraz ewentualne krótkie odwrócenie na brzuch przy pracy nad okolicą krzyżową.
Higiena pola zabiegowego i przygotowanie materiałów — jednorazowy podkład, baniek (najlepiej silikonowe lub typu pompa ręczna), środki do dezynfekcji rąk.
Ustalenie parametrów: typ baniek (małe/średnie do brzucha, średnio-duże do okolicy krzyżowej), początkowa siła ssania: łagodna → umiarkowana (delikatne zassanie skóry, bez silnego wyciągania tkanki).

Lokalizacje i uzasadnienie doboru

Obszar nadłonowy / dolna część brzucha (między spojeniem łonowym a pępkiem) — działanie miejscowe na powięź i mięśnie prostownika powłok; poprawa krążenia i redukcja napięcia.
Okolica krzyżowo-biodrowa (S2–S4) — modulacja odruchów segmentarnych oraz rozluźnienie mięśni przykręgosłupowych i powięzi miednicy.
Boczne okolice talerzy biodrowych (okolica przyczepów mięśni lędźwiowo-biodrowych) — redukcja przeniesionego napięcia z miednicy.
Górne partie pośladków / przyczepy mięśnia gruszkowatego — wpływ na napięcie mięśni dna miednicy pośrednio przez odbarczenie tkanek.

Dobór punktów ustala się indywidualnie — u części pacjentek wystarczy sama praca nad krzyżem, u innych konieczna jest kombinacja brzuch + krzyż + boczne przyczepy.

Parametry zabiegu — zalecany schemat (suchy protokół)

Typ baniek: silikonowe lub plastikowe z manualną pompką (możliwość regulacji ssania).
Intensywność ssania: rozpocząć od łagodnego zassania (skóra delikatnie uniesiona), ew. podnieść do umiarkowanego tylko jeśli pacjentka dobrze toleruje i nie ma nadmiernego bólu podczas aplikacji. Unikać silnego próżniowania, które powoduje znaczne wybroczyny i ból.
Czas pojedynczej aplikacji: 6–12 minut w trybie statycznym; jeśli stosujemy technikę przesuwania (gliding), sesje krótsze — 5–8 minut z delikatnymi przesunięciami w kierunku drenażu.
Liczba baniek jednocześnie: 2–4 w zależności od wielkości brzucha i komfortu pacjentki.
Częstotliwość zabiegów: w akucie (silne bóle podczas miesiączki) — 1 zabieg jednorazowy w dniu największego bólu; dla efektów profilaktycznych można powtórzyć 1–3 zabiegi w 1.–2. tygodniu cyklu (np. w dni przedmiesiączkowe i pierwszego dnia krwawienia), lub serię 4–6 zabiegów co 7–14 dni ocenianych klinicznie.
Monitorowanie reakcji: natychmiastowy pomiar NRS po zabiegu, zapis wszelkich działań niepożądanych (nadmierne krwawienie, nasilenie bólu, zawroty).

Modyfikacje techniki

Silne krwawienie / obfite miesiączki: stosować łagodniejsze ssanie, ograniczyć pracę bezpośrednio na bardzo silnie obficie krwawiącym obszarze; w razie podejrzenia patologii → odroczyć i skonsultować.
Bolesne punkty w obrębie blizn po porodzie: można pracować wokół blizny, ale nie bezpośrednio na świeżych zrostach i bez zgody prowadzącego lekarza położnika.
Pacjentki z nadmiernym napięciem dna miednicy: łączyć z technikami relaksacji oddechowej bez zwiększania intensywności ssania.

Integracja z innymi interwencjami w czasie miesiączki (krótkie wskazówki)

Łączenie z ciepłem miejscowym (termofor) — można zastosować krótkotrwałe ciepło przed zabiegiem aby przygotować tkanki oraz po zabiegu dla komfortu.
Ćwiczenia relaksacyjne oddechu i łagodne rozciąganie (instrukcja przekazana pacjentce).
Informacja o stosowaniu leków przeciwbólowych i ich rejestracja — celem oceny skuteczności terapii i ewentualnej redukcji dawki.

Kryteria przerwania zabiegu i działania niepożądane

Natychmiast przerwać, jeśli pojawi się: nagłe nasilenie bólu nieustępujące po regulacji ssania, objawy ogólnoustrojowe (omdlenie, nudności, tachykardia), nasilone krwawienie lub objawy infekcji.
Możliwe, zwykle łagodne: zaczerwienienie skóry, sinienie wywołane działaniem próżni (ustępuje w dni–tygodnie), chwilowe nasilenie bólu (reakcja przesilenia) — dokumentować i informować pacjentkę wcześniej.

Dokumentacja i ocena efektu

Przed i po zabiegu: zapis NRS bólu, ilości zastosowanej analgezji, ustawień próżni, czasu i lokalizacji aplikacji.
Zalecenie prostej ankiety po 1–2 cyklach (subiektywna ocena zmian w natężeniu bólu, długości krwawienia, potrzebie leków).
W przypadku braku poprawy po 2–3 zabiegach lub pogorszenia — skierowanie do ginekologa i przerwanie serii.

Krótki przykład kliniczny

Pacjentka lat 25, dysmenorrhea pierwotna, ból menstruacyjny 7/10 w pierwszym dniu krwawienia. Wywiad: bez chorób przewlekłych, brak terapii przeciwkrzepliwej, wykluczono infekcję. Plan: suche bańkowanie silikonowe — 3 baniek: 2 na dolny brzuch (nadłonowo), 1 w okolicy krzyżowej. Ssanie łagodne → umiarkowane, czas statyczny 10 minut. Po zabiegu NRS spadł do 3/10, pacjentka zgłosiła mniejsze zapotrzebowanie na ibuprofen tego dnia. Zalecenie: powtórzyć zabieg profilaktycznie przed kolejną miesiączką lub w razie nawrotu silnego bólu.

Krótkie ćwiczenie praktyczne (warsztat, 25–30 minut)

Cel: nauczyć się bezpiecznie dobierać punkty, parametry i dokumentować terapię.

Scenariusz (5 min): Instruktor przedstawia krótką kartę pacjentki (wiek, charakter bólu, historia ginekologiczna).
Planowanie (10 min): Uczestnicy w parach opracowują plan zabiegu: lokalizacje baniek, intensywność ssania, przewidywany czas, kryteria przerwania i dokumentacji. Każda para zapisuje NRS przed i przewidywany NRS po zabiegu.
Symulacja dokumentacji (5–7 min): Sporządzenie krótkiej notatki do karty: wskazania, zastosowane parametry, oczekiwane cele, zgoda pacjentki.
Omówienie (3–5 min): Szybkie porównanie planów w grupie, dyskusja o różnicach i kwestiach bezpieczeństwa.

(tekst przygotowany jako materiał szkoleniowy — pamiętaj, że mokre techniki inwazyjne i działania wykraczające poza zakres kompetencji terapeuty powinny być prowadzone zgodnie z prawem i pod nadzorem osoby medycznej).