13.4. Choroby układu oddechowego (stany przewlekłe i ostre) — bańki wspomagające drenaż

5. Modyfikacje dla pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP)

Ocena przedzabiegowa i wskazania do modyfikacji

Ocena ryzyka: przed zastosowaniem jakiejkolwiek modyfikowanej techniki bańkowania u chorego z POChP należy zebrać pełny wywiad oddechowy (stopień nasilenia dyspnoe według mMRC, klasyfikacja GOLD, historia zaostrzeń, leczenie przewlekłe — leki rozszerzające oskrzela, steroidy wziewne, antykoagulanty, tlenoterapię domową), aktualne wartości saturacji (SpO₂) w spoczynku i przy wysiłku oraz informacje o istnieniu rozedmy/bul (ryzyko odmy).
Zasada najważniejsza: stosować najłagodniejszą możliwą interwencję dającą efekt — celem modyfikacji jest poprawa komfortu i wspomaganie drenażu/oskrzelowego, a nie „intensyfikacja” siły zabiegu.
Konsultacja i zgoda: jeśli pacjent ma zaawansowaną rozedmę, liczne zaostrzenia, świeży odma/oparzenie klatki piersiowej, leczenie przeciwzakrzepowe lub aktywne infekcje, terapia bańkami wymaga konsultacji z pulmonologiem/koordynacją z fizjoterapeutą oddechowym; bez zgody lekarza unikać agresywnych technik, a przy mokrej hijamie — unikać całkowicie u pacjentów z podwyższonym ryzykiem krwawienia.
Cele adaptacji: zwiększyć mobilizację wydzieliny (jeśli zalegająca), zmniejszyć napięcie mięśni oddechowych (m. czworoboczny, m. dźwigacz łopatki, mm. międzyżebrowe), poprawić komfort oddychania i wspomóc techniki odkrztuszania — przy zachowaniu bezpieczeństwa.

Zmiany techniczne w aplikacji baniek

Mniejsza próżnia (delikatniejszy podciśnieniowy efekt): używać niższego poziomu ssania niż w standardowych protokołach sportowych — celem jest stymulacja skóry i powięzi, nie agresywne „zasysanie” tkanek. Dla pomp próżniowych oznacza to ustawienia w dolnej ⅓ zakresu skali; dla baniek silikonowych — delikatne przyssanie, a nie maksymalne rozciągnięcie skóry.
Preferowane typy baniek i techniki: zamiast wielkich, silnie ssących kubków statycznych stosować mniejsze sylikonowe/plastikowe lub technikę przesuwnego „gliding” z lekkim ssaniem — pozwala to oddziaływać na mm. pomocnicze oddechowe i powięź bez nadmiernego efektu miejscowego ucisku nad płuco.
Lokalizacje aplikacji: unikać bezpośredniego, długotrwałego silnego ssania nad polami płucnym o wyraźnej rozedmie, nad obszarami blizn po torakotomii czy nad miejscami z podejrzeniem bulla. Preferować: okolice przykręgosłupowe (międzyłopatkowe, para- i usp. przykręgosłupowo), mięśnie trapezius i okolice łopatek, linie powięziowe barkowo-kręgosłupowe — miejsca, gdzie uwolnienie napięcia wspomoże pracę mięśni oddechowych.
Czas i częstotliwość: krótsze sesje — np. 5–10 minut aktywnego działania baniek (w jednym obszarze 1–2 minuty), nie częściej niż 2–3 razy w tygodniu w fazie stabilnej; w programie rehabilitacyjnym możliwe lekkie powtarzanie 1×/dzień tylko po indywidualnej ocenie.
Technika łączenia: stosować bańki przed i po technikach oddechowych — lekkie przesuwne bańkowanie może przygotować mięśnie klatki piersiowej do efektywniejszego ACBT/huffing (patrz ćwiczenie praktyczne niżej).

Pozycjonowanie i procedury bezpieczeństwa

Pozycje preferowane: siedząca (tułowia lekko pochylony do przodu), półsiedząca (semi-Fowler 30–45°) lub pozycja wspierająca klatkę piersiową — pozycje zapewniające optymalną objętość oddechową, łatwość kaszlu i komfort. Unikać pozycji leżącej na brzuchu z silną kompresją klatki piersiowej, zwłaszcza u pacjentów z ciężką dusznością.
Monitorowanie: mierzyć SpO₂ przed zabiegiem, w trakcie (jeśli możliwe) i po zabiegu; przerwać lub zmodyfikować, jeżeli SpO₂ spada o >4 proc. punktów względnych lub poniżej progu zaleconego przez lekarza (często u POChP cel 88–92% — trzymać się zaleceń lekarza prowadzącego). Obserwować częstość oddechów, zmęczenie, narastającą duszność i omdlenia.
Próg przeciwwskazań do intensywnego bańkowania: aktywne zaostrzenie POChP z ciężką dusznością, niestabilna choroba sercowo-naczyniowa, znaczna hipoksemia bez możliwości korekty tlenem, obecność dużych bulli potwierdzonych w obrazie (RTG/CT) — w tych przypadkach unikać silnych efektów próżniowych i skonsultować się z pulmonologiem.
Plan awaryjny: mieć przygotowane inhalatory/lek rozszerzający oskrzela do natychmiastowego użycia, tlen (jeśli stosowany dotychczas) dostępny i personel szkolony w postępowaniu przy nagłym pogorszeniu (np. nagły spadek saturacji, odma).

Integracja z farmakoterapią i technikami oddechowymi

Kolejność: jeśli celem jest ułatwienie drenażu, najskuteczniej łączyć podanie bronchodilatatora (krótko działający β₂ lub cholinolityk wziewny, jeśli zalecone) → ćwiczenia oddechowe (ACBT/huff) → lekkie przesuwne bańkowanie wspierające rozluźnianie mięśni → ponowny ACBT i odkrztuszanie. Podanie leku powinno być zsynchronizowane z czasem jego maksymalnego działania (zazwyczaj 10–15 min po inhalacji krótkodziałającej).
Uwaga na leki przeciwzakrzepowe i steroidoterapia: mokra hijama (nacięcia) jest szczególnie ryzykowna u pacjentów przewlekle przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub z zaburzeniami krzepnięcia — unikać. Nawet przy „suchych” bańkach należy spodziewać się większego ryzyka siniaków i krwiaków przy jednoczesnej antykoagulacji.
Współpraca z fizjoterapeutą oddechowym: przed i po sesji warto mieć nadzór lub konsultację, by zsynchronizować techniki drenażowe (utrzymanie hufu, ACBT, techniki wspomagające przepływ powietrza) z zastosowaniem baniek, co maksymalizuje efekt przy minimalnym ryzyku.

Specyficzne środki ostrożności i przeciwwskazania u POChP

Rozedma z bullami: zwiększone ryzyko odmy opłucnowej — unikać silnego, statycznego podciśnienia bezpośrednio nad obszarami płuc. Zamiast tego stosować technikę przesuwnego masażu bańkowego w rejonach przykręgosłupowych.
Zaostrzenia infekcyjne: podczas aktywnej infekcji z nasilonym odkasływaniem ropnego wydzieliny lub gorączką, priorytetem jest leczenie infekcji; stosować jedynie łagodne, wspomagające techniki pod kierunkiem lekarza.
Antykoagulacja i tendencja do krwawień: zwiększona skłonność do krwiaków po bańkowaniu; mokra hijama jest przeciwwskazana u wielu chorych.
Ryzyko powikłań skórnych i bólowych: siniaki, miejscowy ból i uczucie napięcia mogą być nasilone — zawsze informować pacjenta o możliwych punktowych dolegliwościach i dokumentować uzyskaną zgodę.

Dziennik terapeutyczny i dokumentacja

Zapisywać: stopień nasilenia POChP (GOLD/mMRC), saturację przed/po, rodzaj i ustawienie baniek (typ, poziom podciśnienia, czas działania), miejsca aplikacji, pozycję pacjenta, podane leki przed zabiegiem, wystąpienie niepożądanych objawów. To ułatwia ocenę skuteczności i bezpieczeństwa oraz ewentualne konsultacje z pulmonologiem.

Krótkie ryzyko-uzasadnienie i stan badań

Dostępne przeglądy literatury pokazują, że dowody jakościowe dotyczące skuteczności bańkowania w chorobach ogólnoustrojowych są ograniczone; istnieją doniesienia o korzyściach w bólach mięśniowo-powięziowych przy jednoczesnym występowaniu działań niepożądanych (siniaki, ból, rzadko poważniejsze powikłania). Z tego względu wszystkie modyfikacje u chorych z POChP muszą być ostrożne, indywidualnie dopasowane i dokumentowane. hummov.awf.wroc.pl

Krótki przykład kliniczny

Pan A., 68 lat, POChP GOLD II, przewlekła duszność mMRC 2, stosuje wziewny salbutamol i tiotropium, ma umiarkowaną rozedmę bez dużych bulli w ostatnim RTG. Przy przyjęciu saturacja spoczynkowa 90% z tlenem domowym 1 l/min. Po uzgodnieniu z fizjoterapeutą: pacjent otrzymuje wziewny salbutamol (2 dawki), po 10 min wykonuje 8 minut ACBT (kontrolowane oddychanie + 3 serie huffów), następnie terapeuta wykonuje 2–3 minuty lekkiego przesuwnego bańkowania w linii przykręgosłupowej między łopatkami, na małych silikonowych bańkach z niskim ssaniem. Po zabiegu ponownie ACBT + odkrztuszanie. Spadek saturacji nie wystąpił; pacjent zgłosił subiektywną ulgę w napięciu międzyłopatkowym i ułatwienie głębszego oddechu.

Krótkie ćwiczenie praktyczne (dla terapeuty i pacjenta) — „krótka sesja wsparcia oddechu” (ok. 10–12 min)

Przygotowanie (2 min): pacjent siedzi w półsiedzeniu, sprawdź SpO₂ i zapisz wartość. Zaplanuj miejsce baniek (międzyłopatkowo).
Inhalacja bronchodilatatora (jeśli zalecana) — 2 daa: odczekaj ~10 min, pozwól lekowi zacząć działać.
ACBT — 4 min: 3 cykle kontrolowanego oddychania (głębokie wdechy, powolne wydechy), następnie 2 serie huffu (krótkie, otwarte gardło kaszlnięcia), przerwa relaksacyjna.
Bańkowanie przesuwne — 2–3 min: użyj małej silikonowej bańki z minimalnym ssaniem; wykonuj płynne przesunięcia wzdłuż mięśni międzyłopatkowych (kierunek: w dół i lekko na boki), każdy pas 20–30 sekund, nie więcej niż 2–3 cykle w tej strefie. Monitoruj odczucia pacjenta.
Powtórne ACBT + odkrztuszanie — 2–3 min: po bańkowaniu zachęć do kolejnej serii huffów i głębokich wdechów; oceń ilość wydzieliny.
Ocena końcowa: zmierz SpO₂ ponownie, zapisz subiektywną ulgę pacjenta i ewentualne działania niepożądane.

Wskazówka wykonywania: w razie jakiegokolwiek narastającego uczucia zawrotów, bólu w klatce, nasilenia duszności lub spadku SpO₂ — przerwij i zastosuj plan awaryjny.

Uwaga końcowa (krótka, praktyczna)

W POChP celem modyfikacji jest maksimum bezpieczeństwa przy możliwym, praktycznym wsparciu pracy oddechowej — zawsze wybieraj techniki najmniej inwazyjne, włączaj fizjoterapię oddechową, dokumentuj i konsultuj przypadki wątpliwe.
Pamiętaj, że dowody dotyczące zastosowania bańek w chorobach układu oddechowego są ograniczone i nie zastępują standardowego postępowania medycznego; korzyści muszą być ważone wobec potencjalnych ryzyk u konkretnego pacjenta. hummov.awf.wroc.pl