13.4. Choroby układu oddechowego (stany przewlekłe i ostre) — bańki wspomagające drenaż

1. Kryteria kwalifikacji i wykluczenia do stosowania baniek przy schorzeniach układu oddechowego

A. Zasada ogólna

Przed podjęciem decyzji o zastosowaniu bańek u pacjenta z dolegliwościami oddechowymi terapeuta przeprowadza szybką, ukierunkowaną ocenę ryzyka — medyczną i miejscową (skóra, tkanki podskórne, powięź). Celem jest wyeliminowanie stanów, w których zabieg może pogorszyć przebieg choroby, spowodować powikłanie miejscowe (krwawienie, zakażenie, odma) lub opóźnić właściwe leczenie. Decyzja: jeżeli istnieje podejrzenie stanu zagrażającego życiu lub znacząco zwiększonego ryzyka powikłań — odsyłamy do lekarza i nie wykonujemy zabiegu. Journal Jammr+1

B. Kryteria kwalifikacji (kiedy rozważyć i można wykonać bańki)

Stabilny przebieg przewlekłej choroby oddechowej — pacjent poza zaostrzeniem, bez cech niewydolności oddechowej (normotermia, SpO₂ mieszczące się w bezpiecznym zakresie dla danej choroby), stabilne leki wziewne/ogólnoustrojowe i brak nagłego pogorszenia w ostatnich 48–72h.
Dodatkowe objawy pod kontrolą — kaszel, nadmierna produkcja wydzieliny lub subiektywne duszności, których nasilenie jest przewidywalne i już leczone; bańki można stosować jako zabieg wspomagający drenaż/rozluźnienie klatki piersiowej po ocenie.
Brak miejscowych zmian skórnych w obszarze planowanego zabiegu (bez owrzodzeń, aktywnego zapalenia skóry, odmrożeń, ropnych zmian) — skóra powinna być nieuszkodzona.
Zgoda świadoma pacjenta i pełne poinformowanie o oczekiwanych efektach i ryzyku — dokumentowane.
(Jeżeli kryteria z grupy A nie występują i pacjent spełnia powyższe, zabieg może być rozważony po dostosowaniu parametrów.) Journal Jammr

C. Bezwzględne przeciwwskazania (nie wykonywać baniek w obszarze klatki piersiowej / w ogóle, jeśli dotyczy)

Ostra niewydolność oddechowa / ciężkie zaostrzenie astmy lub zaostrzenie POChP wymagające natychmiastowej interwencji, szczególnie gdy pacjent ma duszność w spoczynku, sinicę, przyspieszony oddech (RR > 25–30/min), spadek świadomości. W takich sytuacjach leczenie medyczne priorytetowe. Health Innovation NENC
Podejrzenie lub potwierdzone odmy opłucnowej (nawet przebyta niedawno) — bańki na ścianie klatki piersiowej mogą zwiększyć ryzyko rozległej odmy. ResearchGate
Aktywna krwawienie z dróg oddechowych (krwioplucie) lub skłonność do krwawień (czynne krwotoki). Journal Jammr
Leki przeciwzakrzepowe / znaczne zaburzenia hemostazy — szczególnie gdy planowane jest mokre bańkowanie (hijama) lub agresywne stosowanie (silna próżnia, powtarzane zabiegi). W tych przypadkach ryzyko krwawienia i krwiaków jest istotne — unikać albo skonsultować z lekarzem prowadzącym. ijprajournal.com
Aktywna infekcja systemowa (gorączka > 38°C, dreszcze, sepsa) lub miejscowe infekcje skórne w obszarze zabiegowym — zabieg przeciwwskazany do czasu opanowania infekcji. Journal Jammr

D. Przeciwwskazania względne i warunki wymagające modyfikacji / zgody lekarza

Zaawansowana przewlekła choroba płuc ze znaczną hiperkapnią/hipoksemią — warto uzyskać zgodę lekarza, monitorować saturację i unikać agresywnego próżniowania blisko żeber u osób z rozedmą i rozdętymi pęcherzami płucnymi (ryzyko pęknięcia pęcherza). Journal Jammr+1
SpO₂ na tlenie pokojowym poniżej progów bezpiecznych — jeżeli saturacja pacjenta na powietrzu < 92% i istnieje ryzyko hipoksemii (dla pacjentów ogólnych), wymagane jest wyjaśnienie przyczyny i ewentualna konsultacja lekarska; u pacjentów z POChP celem terapeutycznym zwykle przyjmuje się zakres 88–92% (docelowo należy stosować lokalne wytyczne dotyczące saturacji). Jeśli pacjent wymaga stałego tlenu lub ma niestabilne saturacje — odroczyć zabieg i skonsultować medycznie. Health Innovation NENC
Niedawna operacja klatki piersiowej lub znaczący uraz klatki piersiowej (np. do 6–12 tygodni) — zwiększone ryzyko powikłań; wymagana zgoda chirurga/pulmonologa.
Ciężkie choroby sercowo-naczyniowe współistniejące z zaburzeniami hemodynamicznymi — ostrożnie, po konsultacji, szczególnie jeśli bańki miałyby być stosowane tuż nad sercem/dużymi naczyniami.
Skóra z atrofią, cienka, z dużą liczbą teleangiektazji lub osób z tendencją do tworzenia blizn przerostowych — ryzyko uszkodzeń i dłuższego gojenia; rozważyć mniejszą siłę próżni lub uniknąć. Journal Jammr

E. Elementy oceny przedzabiegowej — „checklista kwalifikacyjna” (konkretne punkty do odhaczenia)

Aktualne objawy: nasilenie duszności (skala 0–10), kaszel, krwioplucie.
Temperatura ciała (gorączka > 38°C → odroczyć).
Pomiar SpO₂ w spoczynku na powietrzu (jeżeli < 92% → rozważyć konsultację / odroczenie; dla POChP cel 88–92% wg lokalnych wytycznych). Health Innovation NENC
Historia i leki: antykoagulanty (VKA/NOAC), leki trombocytowe, sterydy systemowe (długotrwałe) — odnotować.
Badanie skórne miejsca zabiegowego (owrzodzenia, zmiany zapalne, znamiona, blizny).
Wywiad dotyczący ostatnich zabiegów/powikłań (np. ostatnie przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych, ostatnie operacje klatki).
Zgoda pacjenta — podpisana i świadoma potencjalnych skutków ubocznych (siniaki, krwiaki, rzadko cięższe powikłania).
Plan monitoringu po zabiegu — jak długo pacjent zostaje w gabinecie; instrukcje o powrocie w razie krwawienia, duszności, bolesności nasilającej się. Journal Jammr

F. Specyficzne uwagi praktyczne dotyczące mokrej hijamy i drenażu klatki piersiowej

Mokra hijama (nacięcia + odsysanie krwi) przy problemach oddechowych jest obarczona większym ryzykiem i jest przeciwwskazana u osób na antykoagulantach oraz przy aktywnych infekcjach — wymagana konsultacja lekarska i ścisłe zasady aseptyki. ijprajournal.com+1
Przy wszelkich procedurach inwazyjnych dotyczących klatki piersiowej (nacięcia, drenaże) obowiązuje zasada: nie wykonywać bez nadzoru osoby z odpowiednimi uprawnieniami medycznymi (lokalne przepisy). Journal Jammr

G. Typowe scenariusze z decyzją kliniczną — krótki przykład

Przykład:
Pacjent M., 58 lat, rozpoznana POChP GOLD II, zgłasza nasilenie kaszlu i uczucie „zastania w klatce” od 5 dni, brak gorączki, SpO₂ w gabinecie 90% na powietrzu, przyjmowany przewlekle: wziewne leki rozszerzające oskrzela i steroidy doustne od 3 tygodni; nie bierze leków przeciwzakrzepowych. Skóra klatki bez zmian.
Decyzja terapeuty: możliwe zastosowanie suchego bańkowania o umiarkowanej sile w celach rozluźnienia mięśni międzyżebrowych i wspomagania odksztuszania, przy jednoczesnym monitorowaniu SpO₂ i gotowości do przerwania zabiegu w razie pogorszenia. Mokrej hijamy się nie wykonuje z powodu aktywnej steroidoterapii i ryzyka osłabionej odporności; jeżeli SpO₂ spadłby <88% lub pacjent miałby gorączkę → odroczyć i skierować do lekarza. Health Innovation NENC+1

H. Krótkie ćwiczenie praktyczne (umiejętności kwalifikacyjne dla kursanta)

Cel: przećwiczyć ocenę i decyzję kwalifikacyjną w 3-minutowym scenariuszu.

Symulacja (5 minut): kursant otrzymuje kartę pacjenta z: wiek, rozpoznanie (np. ostre zapalenie oskrzeli vs. przewlekła POChP), leki (np. warfaryna / brak), ostatnia temperatura, SpO₂, opis skóry klatki.
Zadanie (3 minuty): wykonać checklistę kwalifikacyjną (punkty E) i zapisać decyzję: wykonuję/ modyfikuję/ odraczam + uzasadnienie oraz plan monitorowania po zabiegu.
Omówienie (2–3 minuty): prowadzący przedstawia prawidłowe kryteria, zwraca uwagę na najczęstsze błędy (pomijanie leku przeciwzakrzepowego, nieuwzględnienie saturacji) i proponuje poprawki.

Ćwiczenie uczy szybkiego rozpoznania czerwonych flag i praktycznej aplikacji listy kontrolnej kwalifikacji.

Cytaty i źródła (wybrane, kluczowe):

przeglądy i analiza raportów działań niepożądanych związanych z bańkowaniem — dokumentują najczęstsze powikłania (siniaki, infekcje, rzadkie cięższe powikłania) i wskazują konieczność selekcji pacjentów przed zabiegiem. Journal Jammr
wytyczne dotyczące bezpiecznych poziomów saturacji u chorych układu oddechowego (np. POChP) — zakres docelowy 88–92% u pacjentów z ryzykiem hiperkapnii; spadek saturacji poniżej bezpiecznego progu wymaga konsultacji medycznej. Health Innovation NENC
opisy przypadków i analizy wskazujące ryzyko odmy opłucnowej i innych poważnych powikłań przy zabiegach inwazyjnych w rejonie klatki piersiowej — podkreślają konieczność ostrożności u pacjentów z rozedmą i zmianami pęcherzykowymi. ResearchGate
rekomendacje dotyczące abstynencji od mokrej hijamy u osób na lekach przeciwzakrzepowych oraz potrzeby aseptyki i nadzoru medycznego przy inwazyjnych procedurach. ijprajournal.com+1

Jeżeli chcesz, mogę teraz przygotować gotową kartę kwalifikacyjną do wydruku (PDF) zawierającą powyższą checklistę i schemat decyzyjny — od razu gotową do użycia w gabinecie.