13.2. Schorzenia stawowe: bark, łokieć, kolano — dawkowanie i parametry zabiegów

6. Modyfikacje technik dla ostrego bólu pourazowego

Zasadnicze założenia

W ostrej fazie pourazowej celem postępowania jest przede wszystkim ochrona tkanki, kontrola bólu i obrzęku oraz stworzenie warunków do bezpiecznej rehabilitacji. Techniki bańkowania muszą być dostosowane tak, aby nie pogłębiały krwawienia wewnątrzstawowego, nie zwiększały niestabilności stawu i nie maskowały wskazań do pilnej diagnostyki (np. złamanie, uszkodzenie więzadeł wymagające pilnej interwencji). Preferowane są delikatne, krótkie i aseptyczne interwencje ukierunkowane na drenaż limfatyczny i neuromodulację bólu, nigdy głębokie, długotrwałe lub inwazyjne procedury w pierwszych 48–72 godzinach po urazie.

Kryteria wykluczające i warunki wstępne

podejrzenie złamania, przemieszczenia stawu lub urazów wymagających pilnej diagnostyki obrazowej — BEZZWŁOCZNE skierowanie na SOR/poradnię urazową; bańkowanie odłożyć;
obecność dużego krwiaka, znacznej hemartrozy (wypełnienie stawu krwią) — bańkowanie może pogłębić krwawienie; skonsultować z lekarzem;
rany otwarte, uszkodzona skóra, pęcherze, podejrzenie zakażenia — przeciwwskazanie do aplikacji nad zmianą;
terapia przeciwkrzepliwa lub zaburzenia krzepnięcia — wymaga zgody lekarza i bardzo ostrożnego postępowania;
objawy niedokrwienia, znaczne parestezje, utrata funkcji motorycznej — natychmiastowa eskalacja opieki.

Przed aplikacją zawsze przeprowadź szybki triage: ból w spoczynku i przy ruchu, obecność obrzęku, symetria palpacyjna, testy stabilności stawu (jedynie do stopnia, który nie zwiększa ryzyka), ocena skóry i tętnienia obwodowego. Zanotuj leki przyjmowane (zwłaszcza przeciwzakrzepowe, NLPZ), alergie i zgodę pacjenta.

Dobór techniki — zasady praktyczne

Typ baniek: w ostrej fazie preferować silikonowe lub plastikowe z regulowaną pompą próżniową (możliwość precyzyjnego ustawienia niskiego ssania). Unikać zabiegów ogniowych (szklanych z użyciem ognia), które trudno kontrolować i mogą powodować gwałtowny efekt naczyniowy.
Intensywność ssania: niskie ssanie — ocena skalą umowną 0–5; stosować poziom 1–2/5 (subtelne podciśnienie prowadzące do lekkiego zassania skóry bez znaczącego zasinienia). Celem jest drenaż powierzchowny i neuromodulacja, nie wywołanie dużej hiperemii.
Czas aplikacji: krótko — 3–6 minut; dłuższe aplikacje zwiększają przepływ krwi i ryzyko zwiększenia krwiaka.
Lokalizacja baniek: unikać bezpośredniego umieszczania baniek nad linią stawową, świeżym krwiakiem lub obszarem znacznego napięcia skóry. Stosować układ perystatyczny — jedna lub dwie małe bańki proksymalnie i dystalnie w stosunku do stawu, celem odprowadzenia płynu i obrzęku.
Ruch baniek (gliding): preferować delikatne, przesuwne ruchy o niewielkim ssaniu (łagodne „przesuwne” bańkowanie) w kierunku węzłów chłonnych; unikać silnego glidingu przez obolałe miejsce.
Aseptyka i komfort: zadbać o czystość skóry, użyć żelu na bazie wody dla technik przesuwnych, monitorować komfort pacjenta i komunikować, że uczucie rozciągania skóry powinno być łagodne.
Unikać mokrej hijama: w fazie ostrej mokre nacinanie lub inne inwazyjne procedury są przeciwwskazane; zwiększają ryzyko krwawienia i zakażenia.

Integracja z innymi metodami wspierającymi

Drenaż limfatyczny: lekkie bańkowanie skierowane obwodowo w stronę węzłów chłonnych (np. dla kolana — wkierunku pachwiny), połączone z delikatnymi technikami manualnego drenażu limfatycznego.
Kontrola bólu: bańkowanie może być częścią strategii multimodalnej (zależnie od zaleceń lekarza) — łączyć z analgezją farmakologiczną, chłodzeniem miejscowym poza oknem terapeutycznym bańki (nie bezpośrednio na świeżo zassane tkanki jeśli silne ssanie).
Unieruchomienie i ochrona: po sesji, jeśli konieczne, zastosować lekkie unieruchomienie lub opaskę elastyczną (nie uciskającą nadmiernie), aby ograniczyć dalsze przesunięcia powodujące ból.
Wczesne ćwiczenia: tuż po delikatnym bańkowaniu można wprowadzić ćwiczenia izometryczne i ograniczone ROM w bezbolesnym zakresie — celem zapobiegania zrostom i zachowania kontroli neuromięśniowej.

Monitoring i kryteria przerwania zabiegu

monitoruj ból w skali 0–10: jeśli ból wzrasta o >2 punkty w trakcie aplikacji → natychmiast przerwać;
obserwuj wzrost obrzęku, pojawienie się niepokojących pęcherzy, zmiany koloru palców (sinica), parestezje → przerwać i skonsultować;
notuj odczyn skórny po zabiegu: lekkie zaczerwienienie może być oczekiwane; poważne zasinienie, krwiak lub zmiana temperatury skóry wymagają oceny lekarskiej.

Częstotliwość i plan terapeutyczny

w ostrej fazie: krótkie sesje bańkowania 1–3 razy w tygodniu, z oceną po każdej sesji;
przejście do standardowych, głębszych technik (jeśli wskazane) dopiero po redukcji objawów zapalnych i po konsultacji z zespołem — zwykle po 48–72 h lub zgodnie z reakcją tkanek;
dokumentuj każdą sesję: siła ssania, czas, lokalizacje, subiektywne odczucie pacjenta, zmiany w obrzęku i ROM.

Komunikacja z pacjentem i zespołem

informuj pacjenta o celu i ograniczeniach zabiegu; uzyskaj świadomą zgodę;
jeśli pacjent przyjmuje leki przeciwzakrzepowe, skonsultuj modyfikacje z lekarzem prowadzącym;
w przypadku braku poprawy po 2–3 sesjach lub nasilenia objawów — skierowanie do lekarza, rozważenie diagnostyki obrazowej (RTG, USG, MRI według wskazań).

Krótki przykład kliniczny

Pacjent zgłasza ostry skręt kolana 24 godziny wcześniej podczas sportu, wyraźny obrzęk miejscowy, ból przy obciążeniu, brak objawów sugerujących złamanie (niebolesna palpacja kości), lecz podejrzenie nadwyrężenia więzadła pobocznego. Postępowanie: 1) wstępna ocena i wykluczenie złamań → jeśli brak wskazań do SOR, 2) zastosowanie dwóch małych silikonowych baniek proksymalnie i dystalnie do rzepki (nie nad linią stawową) z niskim ssaniem 1–2/5, czas 4 minuty, kierunek delikatnego przesuwania w stronę pachwiny (drenaż limfatyczny), 3) bezpośrednio po zabiegu — 3 serie izometrycznego prostowania (10×, 6 s) i 2 minuty aktywnych heel slides w bólu do 3/10. Efekt: zmniejszenie napięcia mięśniowego, subiektywna redukcja bólu o 1–2 punkty, poprawa ruchomości w granicach bólu.

Krótkie ćwiczenie praktyczne dla kursanta (10–15 minut)

Symulacja oceny (2 min): na partnerze z symulowanym obrzękiem kolana wykonaj krótką ocenę palpacyjną, oceń puls obwodowy i zgromadź informacje o lekach.
Aplikacja bańki (4–6 min): użyj dwóch małych silikonowych baniek; ustaw ssanie na 1–2/5; umieść jedną 5–7 cm proksymalnie, drugą 5–7 cm dystalnie do rzepki; trzymaj 4 minuty; wykonaj bardzo delikatne przesunięcie w stronę pachwiny przez ostatnie 60 s.
Ćwiczenia w oknie terapeutycznym (4–6 min): poproś partnera o wykonanie 2 serii izometrów prostowania (6 s×8) i 2 serii kontrolowanych „podciągnięć” (heel slides) po 10 powtórzeń.
Ewaluacja (1–2 min): zapytaj o stopień bólu przed i po (skala 0–10); zanotuj obserwacje: zmiana obrzęku, przebarwień, tolerancja.

Pamiętaj: w ostrej fazie najważniejsze jest bezpieczeństwo pacjenta i ostrożna współpraca z personelem medycznym. Bańkowanie to narzędzie pomocnicze — nie zastępuje diagnostyki i opieki medycznej przy poważnych urazach.