13.1. Bóle kręgosłupa (szyja / piersiowy / lędźwie) — diagnostyka i schemat leczenia

8. Monitorowanie efektów i plan dalszej terapii — szczegółowe wytyczne dla terapeuty bańkami

Kluczowe zasady monitorowania

Systematyczność — efekty oceniaj zawsze według tego samego zestawu narzędzi i w tych samych momentach: przed zabiegiem, bezpośrednio po zabiegu, na końcu sesji terapeutycznej (jeśli sesja zawiera ćwiczenia) oraz w ustalonych terminach kontrolnych (np. po 48–72 h, po 1 tygodniu, po 4–6 tygodniach).
Wielowymiarowość — łącz pomiary subiektywne (skale bólu, jakość snu, samoocena funkcji) z obiektywnymi testami funkcjonalnymi (zakres ruchu, testy siły, testy czynnościowe).
Porównywalność — zapisuj wyniki i obserwacje w sposób umożliwiający porównanie (ta sama skala, ta sama metoda pomiaru). Używaj łatwo powtarzalnych testów (np. NRS, ODI, pomiar kąta zgięcia tułowia przy pomocy goniometru lub aplikacji mobilnej).
Celowość — każde mierzenie powinno odpowiedzieć na pytanie: „Czy terapia posuwa się ku celowi funkcjonalnemu pacjenta?” Jeśli nie — modyfikujesz plan.
Komunikacja i współdecydowanie — omawiaj wyniki z pacjentem i ustalaj realistyczne, mierzalne cele (SMART).

Zalecane narzędzia i ich częstotliwość stosowania

NRS / VAS (skala bólu 0–10) — przed i po każdej sesji; kontrola 48–72 h po zabiegu.
Kwestionariusz funkcji
- dla odcinka lędźwiowego: Oswestry Disability Index (ODI) — na początku terapii, po 4–6 tygodniach i po zakończeniu cyklu.
- dla odcinka szyjnego: Neck Disability Index (NDI) — analogicznie.
Testy funkcjonalne
- Pomiar zakresu zgięcia/wyprostu tułowia (goniometr lub inclinometer) — przed i po sesji oraz co 1–2 tygodnie.
- Test „sit-to-stand” (liczba powtórzeń w 30 s) lub ocena chodu/rytmu (jeśli objawy tego wymagają) — cotygodniowo.
Obiektywne wskaźniki mechaniczne
- Testy siły izometrycznej wybranych grup mięśniowych (np. prostowniki grzbietu) — co 2–4 tygodnie.
Dzienniczek pacjenta — krótkie notatki pacjenta (bóle, leki, aktywność, sen) codziennie przez pierwsze 7–14 dni, dalej w zależności od przebiegu.
Parametry skórne i lokalne po zabiegu — zdjęcia miejsc po zabiegu (jeśli pacjent wyrazi zgodę) i opis reakcji skórnych (zaczerwienienie, obrzęk, zasinienie). Reakcje dokumentować natychmiast i po 48–72 h.

Kryteria progresu i cele terapeutyczne (przykładowe progi decyzyjne)

Krótkoterminowe (po 1–2 sesjach / 48–72 h): spadek NRS o ≥2 punkty lub subiektywna poprawa funkcji (np. łatwiejsze schylanie). Jeśli brak poprawy → zmiana parametrów zabiegu (zmniejszenie/zmiana techniki) lub dodanie innej interwencji (np. ćwiczeń aktywnych).
Średnioterminowe (po 4–6 sesjach / 2–4 tygodnie): poprawa ODI/NDI o ≥10 punktów (lub o minimalny klinicznie istotny różnicę ustaloną lokalnie). Brak poprawy funkcjonalnej → rewizja diagnozy i konsultacja z lekarzem/rehabilitantem.
Długoterminowe (po cyklu terapii 6–12 sesji): osiągnięcie założonych celów funkcjonalnych lub plan dalszej rehabilitacji (program ćwiczeń, terapia manualna, skierowanie na dalszą diagnostykę).

Algorytm modyfikacji terapii na podstawie obserwowanych efektów

Szybka poprawa (NRS spada ≥2 po 1–2 sesjach i funkcja poprawia się): utrzymuj obecny protokół, wprowadzaj coraz bardziej aktywne ćwiczenia, stopniowo zwiększaj trudność ruchową.
Umiarkowana poprawa (NRS spada 1 punkt lub funkcja tylko nieznacznie): zmodyfikuj parametry bańkowania (wydłużenie czasu o 2–4 min, delikatne zwiększenie próżni lub wprowadzenie krótkiego glidingu) i dodaj jedno ćwiczenie aktywne ukierunkowane na deficyt.
Brak poprawy lub pogorszenie: natychmiast przegląd dokumentacji, sprawdź zgodność z kryteriami wskazań, oceń czy występują czerwone flagi — jeżeli tak → skieruj do lekarza. Jeśli brak czerwonych flag, rozważ: zmianę strategii (więcej pracy z ćwiczeniami, modyfikacja techniki, ewentualne zastosowanie innych modalności) i superwizję mentora.
Wzrost objawów neurologicznych, gorączka, znaczna utrata masy: natychmiastowa eskalacja medyczna — przerwij terapię i skieruj pacjenta pilnie do lekarza/oddziału ratunkowego.

Planowanie dalszej terapii — szablon postępowania po zakończonej sesji / cyklu

Ewaluacja natychmiastowa: NRS przed i po; zmiana w zakresie ruchu; subiektywna ocena pacjenta.
Zalecenia domowe: spis 2–4 prostych ćwiczeń do codziennego wykonywania (z dokładną liczbą powtórzeń/serii), zasady ergonomii oraz ograniczenia aktywności na najbliższe 48–72 h.
Harmonogram kontrolek: ustal kolejny termin wizyty i punkt oceny (np. kontrola po 72 h, po 2 tygodniach, po 6 sesjach).
Decyzje terapeutyczne: kontynuować ten sam protokół / zmodyfikować parametry / przerwać i skierować. Uzasadnienie decyzji wpisane w dokumentacji.
Plan długoterminowy: jeżeli cel funkcjonalny jest osiągalny, zaplanuj program utrwalający (np. 1 sesja/miesiąc + samodzielne ćwiczenia). Jeśli nieosiągnięty — skierowanie lub współpraca multidyscyplinarna.

Dokumentacja — co i jak zapisywać

Data, czas, numer sesji w cyklu.
Parametry zabiegu: miejsce, rodzaj baniek, ciśnienie (opisowo: niskie/umiarkowane/wysokie), czas aplikacji, technika (statyczna/gliding), reakcje skórne.
Wyniki pomiarów: NRS przed/po, zakres ruchu (stopnie), wynik testu funkcjonalnego, wypełnione kwestionariusze (ODI/NDI).
Subiektywne uwagi pacjenta: zmiana bólów nocnych, sen, aktywność.
Plan dalszy i zalecenia domowe.
Informacja o ewentualnym skierowaniu lub konsultacji.

Współpraca multidyscyplinarna i kryteria skierowania

Skieruj pacjenta do lekarza specjalisty, neurologa, ortopedy lub na pilną ocenę, jeżeli występuje którykolwiek z następujących wskazań:

postępujące osłabienie siły mięśniowej;
utrata kontroli zwieraczy, objawy radikulopatii z deficytem czuciowym i motorycznym;
ból o charakterze nocnym, nieustępujący po zastosowaniu standardowych środków;
objawy systemowe (gorączka, nocne poty, niezamierzona utrata masy);
ból utrzymujący się mimo odpowiednio prowadzonego 6–8 tygodniowego programu rehabilitacji;
podejrzenie nowotworu, złamania patologicznego, zakażenia.

Kryteria zakończenia terapii i przejścia do fazy podtrzymującej

Osiągnięcie celów wynikających z planu terapeutycznego (np. powrót do pracy, brak ograniczeń w codziennych czynnościach).
Trwała redukcja bólu do poziomu umożliwiającego funkcjonowanie (np. NRS ≤2 i ODI/NDI zmniejszone do poziomu akceptowalnego przez pacjenta).
Niemożność dalszego poprawienia funkcji mimo optymalnej terapii → plan podtrzymujący + opcja konsultacji specjalistycznej.

Krótki przykład kliniczny
Pacjentka z bólem piersiowym (T6–T8) od 6 tygodni, początkowo NRS 6/10, ODI (odpowiednio zmodyfikowany dla odcinka piersiowego) 28/50. Po 3 sesjach suchego bańkowania (statyczne 6 min, umiarkowane podciśnienie) i wprowadzeniu programu domowego: NRS spadł do 3/10, poprawa amplitudy rotacji tułowia o 15°. Plan: kontynuować 3 kolejne sesje co 7–10 dni, włączyć ćwiczenia rotacyjne i propriocepcję, ocena pełna po 6 sesjach; jeśli po 6 sesjach brak dalszej poprawy funkcji → konsultacja ortopedyczna.

Ćwiczenie praktyczne dla kursantów (15–20 minut)

Przygotuj kartę monitoringu dla fikcyjnego pacjenta (pola: NRS, zakres ruchu zgięcie/wyprost/rotacja, wynik sit-to-stand, ODI/NDI). (3 min)
Przeprowadź symulowaną sesję z wolontariuszem: zmierz NRS i zakres ruchu przed oraz po zabiegu. Wpisz wyniki. (7–10 min)
Na podstawie obserwowanych zmian zaplanuj kolejny krok: kontynuować ten sam protokół, zmodyfikować, czy skierować? Uzasadnij decyzję i zapisz zalecenia domowe. (5 min)

(Brak pytań końcowych; dokument stanowi kompletną instrukcję monitorowania efektów i planowania dalszej terapii dla bólów kręgosłupa w kontekście stosowania bańkowania.)