13.1. Bóle kręgosłupa (szyja / piersiowy / lędźwie) — diagnostyka i schemat leczenia

3. Kryteria kwalifikacji do zabiegu bańkami

Zasady wyboru pacjenta — ramy decyzyjne

Kwalifikacja powinna być oparta na połączeniu: jasnego rozpoznania klinicznego (czy dolegliwości mają charakter przede wszystkim mięśniowo-powięziowy), historii wcześniejszych interwencji i ich efektów, stanu tkanek w miejscu planowanego zabiegu, współistniejących chorób wpływających na krzepliwość i gojenie oraz realnych celów terapeutycznych ustalonych z pacjentem. Decyzja powinna być odnotowana w dokumentacji i możliwa do obrony w kontekście bezpieczeństwa i skuteczności.

Wskazania (wybiórczo — kliniczne sytuacje, w których warto rozważyć bańkowanie)

dolegliwości bólowe o dominancie mięśniowo-powięziowej z wyraźnym ogniskiem napięcia lub ograniczenia ruchu, które koreluje z objawami i nie wymaga pilnej diagnostyki inwazyjnej;
przewlekłe napięcie mięśniowe i punktowe obszary tkliwe, niewystarczająco reagujące na standardowe techniki manualne;
jako terapia uzupełniająca do programu rehabilitacyjnego ukierunkowanego na poprawę funkcji i mobilności;
w wybranych przypadkach stosowane doraźnie w celu zmniejszenia napięcia przed ćwiczeniem terapeutycznym lub treningiem (po ocenie ryzyka).

Wskazania zawsze warto powiązać z konkretnym celem funkcjonalnym (np. poprawa zgięcia tułowia o X stopni, zmniejszenie bolesności przy danej czynności).

Przeciwwskazania bezwzględne (przykładowe)

aktywne zmiany skórne w miejscu planowanej aplikacji (ostre infekcje, owrzodzenia, niezagojone rany);
niestabilność strukturalna kręgosłupa (nierozpoznane lub nierozliczone podejrzenie złamania, świeża niestabilność po urazie wymagająca diagnostyki obrazowej);
obecność miejscowej patologii naczyniowej z wysokim ryzykiem powikłań (potwierdzone zakrzepy w danym obszarze);
ogólne stany, przy których ryzyko krwawienia, infekcji lub opóźnionego gojenia jest nieakceptowalne bez konsultacji specjalistycznej (np. ciężkie zaburzenia krzepliwości potwierdzone badaniami).

Przeciwwskazania względne i czynniki wymagające modyfikacji

leczenie przeciwkrzepliwe lub inne leki wpływające na hemostazę — kwalifikacja wymaga oceny ryzyka/korzyści oraz kontaktu z lekarzem prowadzącym; w wielu przypadkach możliwe są modyfikacje procedury (mniejsza próżnia, krótszy czas, unikanie mokrej hijamy).
zaawansowana neuropatia obwodowa (ryzyko zmniejszonego odczuwania bólu i urazu skóry) — należy zmniejszyć intensywność i uważnie monitorować reakcję skórną;
zmiany bliznowate i świeże blizny — można stosować z dużą ostrożnością, unikając bezpośredniego zasięgu lub stosując techniki niskiego podciśnienia;
skóra cienka, łatwo siniejąca, skłonność do pękających naczynek lub skazy naczyniowe — wskazane techniki łagodniejsze i krótszy czas aplikacji;
cukrzyca z wyraźnymi zaburzeniami gojenia tkanek — wymagana ocena współistniejących parametrów metabolicznych i ostrożność.

Badania i konsultacje poprzedzające kwalifikację

w sytuacjach wątpliwych lub przy współistnieniu czynników ryzyka rozważyć badania krzepnięcia (np. INR, APTT, morfologia z płytkami), zwłaszcza jeśli pacjent przyjmuje leki przeciwkrzepliwe;
gdy istnieją wątpliwości co do przyczyny bólu (podejrzenie patologii strukturalnej, zakażenia, nowotworu), konieczne jest wykonanie lub upewnienie się co do wyników badań obrazowych (RTG, USG, MRI) bądź konsultacja specjalistyczna przed wykonaniem zabiegu;
przy istotnych chorobach współistniejących (np. ciężka niewydolność serca, choroby autoimmunologiczne, immunosupresja) zaleca się konsultację lekarza prowadzącego celem oceny ryzyka i ewentualnej modyfikacji postępowania.

Szczegóły przygotowania i modyfikacje techniczne zależne od kwalifikacji

jeśli ryzyko krwawienia jest umiarkowane: zastosować mniejszą siłę podciśnienia, krótszy czas trwania, unikać technik przesuwanych, wybierać bańki silikonowe/mniejsze średnice;
przy skórze wrażliwej: zastosować bariery ochronne (np. cienka warstwa oleju neutralnego) i monitorować reakcję;
u pacjentów z obniżonym odczuwaniem: aplikować próżnię łagodnie i często kontrolować integralność i kolor skóry;
przy pacjentach leczonych niestabilnymi lekami lub z niestabilnym stanem ogólnym: rozważanie odroczenia do momentu stabilizacji.

Aspekt dokumentacyjny — co zapisać przed zakwalifikowaniem

rozpoznanie kliniczne i cel terapii;
informacje o dotychczasowych interwencjach oraz ich efektach;
lista leków wpływających na krzepliwość i chorób istotnych dla gojenia;
wykonane badania obrazowe lub laboratoryjne uzasadniające decyzję;
opis techniki planowanej do wykonania (rodzaj baniek, czas, intensywność podciśnienia, technika statyczna/poślizgowa);
zapis uzyskanej zgody świadomościowej z wyszczególnieniem możliwych efektów ubocznych i planu postępowania w razie powikłań.

Algorytm decyzyjny — etapy kwalifikacji (skrótowo)

Potwierdź, że główny problem ma komponent mięśniowo-powięziowy i że zabieg ma sens kliniczny wobec celu.
Oceń miejscowość skóry i tkanek — czy miejsce jest wolne od aktywnej patologii?
Sprawdź leki i choroby wpływające na krzepliwość/gojenie — w razie wątpliwości skonsultuj.
Jeśli wymagane — zamów lub przeanalizuj wyniki badań obrazowych/laboratoryjnych.
Zdecyduj technikę i plan modyfikacji odpowiednio do ryzyka; wpisz wszystko do dokumentacji i uzyskaj zgodę.

Komunikacja z pacjentem przy kwalifikacji
Przed zabiegiem pacjent powinien otrzymać jasne informacje o: celu konkretnej sesji, możliwych efektach miejscowych (zaczerwienienie, siniaki), spodziewanym czasie trwania efektu, alternatywach terapeutycznych oraz o tym, jakie czynniki spowodują przerwanie lub modyfikację procedury. Taka rozmowa powinna być krótko odnotowana.

Krótki przykład kliniczny
Pacjent, 55 lat, przewlekły ból odcinka lędźwiowego z ogniskowym napięciem mięśniowym. W wywiadzie przyjmuje klopidogrel po stencie (lek przeciwpłytkowy). Skóra nad ogniskiem bez zmian, brak świeżego urazu. Ze względu na przyjmowany lek terapeuta kontaktuje się z lekarzem kardiologiem — po ocenie ryzyka i korzyści uzgodniono wykonanie łagodnej sesji suchego bańkowania z niskim podciśnieniem i krótkim czasem aplikacji, bez technik mokrych. Wszystko wpisano do dokumentacji i uzyskano świadomą zgodę pacjenta.

Krótke ćwiczenie praktyczne (10 minut)

Przygotuj trzy krótkie karty pacjenta (realistyczne scenariusze): A — pacjent z miejscowym napięciem i przyjmującym ASA; B — pacjent z dużą blizną po operacji lędźwiowej 2 miesiące temu; C — pacjent z wcześniej nieleczonym nasilonym bólem i objawami sugerującymi inny proces.
Dla każdego scenariusza: napisz w 2–3 zdaniach decyzję — kwalifikujesz do zabiegu dziś / modyfikujesz technikę / odraczasz i kierujesz na konsultację — uzasadnij wybór i zapisz, jakie dodatkowe informacje lub badania byś uzyskał. (7 minut)
Krótkie omówienie i porównanie decyzji z kolegą — zwróć uwagę na różnice w strategii modyfikacji techniki i elementach dokumentacji. (3 minuty)